Những tư tưởng cơ bản trong tư tưởng chính trị của Alvin Toffler – Phần đầu


Những tư tưởng của A.Toffler được thể hiện tản mạn, rải rác trong nhiều tác phẩm khác nhau, nhưng tập trung nhất là trong bộ ba tác phẩm chủ đạo Cú sốc tương lai, Làn sóng thứ baThăng trầm quyền lực. Tư tưởng của ông được phát triển dần dần cùng với sự nghiên cứu lịch sử phát triển của khoa học – công nghệ của thế giới. Đặc biệt là ông dựa vào tình hình kinh tế – xã hội, hoạt động kinh doanh, khoa học – công nghệ đầy sôi động, chóng vánh của nước Mỹ để đưa ra những đánh giá, khẳng định, những lý thuyết để dự báo tương lai. Trong các tư tưởng có phần tản mạn đó phải kể đến ba tư tưởng chủ đạo mang nét đặc trưng của Alvin Toffler là:

Thứ nhất, lý thuyết về sự thích nghi

Thứ hai, tư tưởng về ba làn sóng văn minh

Thứ ba, tư tưởng về quyền lực tri thức

1/ Thuyết về sự thích nghi

Lý thuyết về sự thích nghi được thể hiện rõ nhất trong tác phẩm gây sốc, hoang mang cho người đọc là Cú sốc tương lai. Đây là cuốn sách về những gì xảy ra cho người ta khi sự thay đổi áp đảo họ và làm thế nào chúng ta thích nghi với nó. Thuyết về sự thích nghi cũng nói về những người dường như phát triển nhanh nhờ thay đổi, cũng như là những người chống lại hoặc chạy trốn khỏi sự thay đổi. Thuyết này cũng nói về khả năng, những cách mà chúng ta thích nghi hoặc không thích nghi với tương lai và cú sốc đó mang đến. Làm thế nào giải thích và có cách hiểu được vì sao “Một xã hội mới lạ lùng dường như đang hình thành giữa chúng ta”; làm thế nào chúng ta quan hệ với nó? Có lẽ “sự hiểu biết về nguồn gốc và triệu chứng của nó giúp chúng ta giải thích được nhiều điều mà không thể phân tích một cách có lý lẽ được”.

Theo Alvin Toffler, thuyết thích nghi về tương lai đã được viết rất nhiều. Tuy nhiên hầu hết những cuốn sách viết về tương lai đều chưa chuyển tải hết được những vấn đề trọng yếu nhất. Ngược lại tác phẩm này liên quan đến khía cạnh con người ngày mai. Hơn thế nữa, chúng liên quan đến những giai đoạn mà chúng ta dường như sẽ đạt đến ngày mai. Chúng giải quyết những vấn đề thông thường hàng ngày – những sản phẩm chúng ta mua và vứt bỏ, những nơi chốn chúng ta ra đi và bỏ lại phía sau, những công ty chúng ta ở, những người đi rất nhanh qua cuộc đời chúng ta. Tương lai của tình bạn và cuộc sống gia đình được thăm dò. Những nền cận văn hóa và cách sống mới kỳ lạ được điều tra cùng với một dãy những chủ đề khác từ chính trị và sân chơi đến nhảy dù rơi tự do, thậm chí cả đến tình dục.

Alvin Toffler cho rằng, những gì liên kết những điều trên – trong sách cũng như trong cuộc sống – là dòng thay đổi nhộn nhịp, quá mạnh đến nỗi nó lật nhào thể chế, di chuyển những giá trị và làm héo hon gốc rễ của chúng ta. Thuyết về sự thích nghi cho rằng, để đối phó với tương lai không có cách nào khác là phải điều chỉnh và thay đổi. Thay đổi là quy trình nhờ đó tương lai xâm chiếm cuộc sống của chúng ta, do đó phải xem xét kỹ nó, không những chỉ từ viễn cảnh của lịch sử, mà còn là ưu thế của những cá nhân sống, thở, nếm mùi nó.

Tác giả thuyết này cho rằng, sự gia tăng thay đổi trong thời đại của chúng ta là một lực cốt yếu. Sức gia tăng này có những hậu quả cá nhân, tâm lý cũng như là xã hội học. Alvin Toffler hy vọng rằng, tác phẩm này chỉ rõ một cách thuyết phục là phải nhanh chóng kiểm soát tốc độ trong công việc của con người cũng như là trong xã hội nói chung trừ phi con người không muốn kết án chết vì sự sụp đổ thích nghi tập thể.

Thuyết về sự thích nghi diễn tả Stress làm đảo lộn và sự mất phương hướng đến choáng váng do tương lai đến quá sớm mà chúng gây ra cho cá nhân bằng cách bắt họ phải chịu quá nhiều thay đổi trong một thời gian quá ngắn. “Nó có thể là căn bệnh quan trọng nhất của ngày mai”. Cú sốc tương lai không còn là mối nguy hiểm tiềm tàng xa cách, mà là một căn bệnh thật sự mà một số lớn người và số này đang tăng lên, đã, đang chịu đau khổ. Trạng thái tâm sinh lý này theo Alvin Toffler có thể được diễn tả theo từ ngữ y học và tâm lý học. Đấy là căn bệnh của sự thay đổi.

Tuy nhiên trong môi trường thay đổi nhanh chóng đang phơi bày ra, theo Alvin Toffler, chúng ta vẫn không biết một cách đáng thương hại về việc làm thế nào con người phải đối phó. Do đó mục đích của thuyết về sự thích nghi là giúp chúng ta quan hệ với tương lai – giúp chúng ta đối phó có hiệu quả hơn với sự thay đổi xã hội và cá nhân bằng cách làm tăng thêm sự hiểu biết của chúng ta về việc làm thế nào con người đáp lại sự thay đổi đó.

Theo Alvin Toffler, để sống còn, để tránh cái mà chúng ta gọi là cú sốc tương lai, “cá nhân phải thích nghi nhiều hơn và có nghị lực nhiều hơn trước. Họ phải tìm ra những cách hoàn toàn mới để bám chặt, vì tất cả những gốc rễ cũ như tôn giáo, quốc gia, cộng đồng, gia đình hoặc nghề nghiệp, tất cả đều bị lật tung dưới tác động bão táp của sức đẩy gia tăng…, phải hiểu được làm thế nào những ảnh hưởng gia tăng có thể thâm nhập vào cuộc sống cá nhân của họ, len vào cách xử thế của họ và thay đổi chất lượng cuộc sống của họ… phải hiểu được tính nhất thời.

Sau khi diễn giải rất kỹ về cú sốc tương lai, ông đưa ra lý thuyết mới bao quát về sự thích nghi, ông đề nghị để tồn tại phải có sự cân bằng, không phải chỉ giữa các tốc độ thay đổi trong các lĩnh vực khác nhau, mà còn là giữa nhịp độ thay đổi. Khi giải quyết vấn đề tương lai, ít nhất cho mục đích có thể với tới được, rất quan trọng phải có óc tưởng tượng và tính sâu sắc hơn là cố gắng đúng một trăm phần trăm. Theo ông “lý thuyết không cần phải “đúng” để có thể là có ích. Ngay cả sai lầm cũng có chỗ dùng được”. Lý thuyết về sự thích nghi đã chứng minh được những ảnh hưởng của sự phát triển xã hội đến đời sống con người trên nhiều mặt; phác họa được hình ảnh và những biểu hiện của con người trong xã hội tương lai; trực tiếp đặt ra những vấn đề buộc các nhà quản lý xã hội phải quan tâm nghiên cứu; những ý tưởng về sự thay đổi do tác phẩm đưa ra đã trở thành chìa khóa cho câu trả lời và hướng giải quyết. Ông tự ví mình là nhà thám hiểm tương lai, giống như những người làm bản đồ xưa kia giúp cho những nhà thám hiểm lớn tìm ra Tân thế giới.

2/ Tư tưởng về ba làn sóng văn minh

Tư tưởng về ba làn sóng văn minh hay còn gọi là học thuyết ba làn sóng được xây dựng trong tác phẩm Làn sóng thứ ba. Đây cũng là tác phẩm nổi tiếng của Alvin Toffler, tác phẩm đã đưa ông lên vị trí nhà văn, nhà tương lai học nổi tiếng thế giới.

Thuyết ba làn sóng nhằm lý giải những biến đổi sâu rộng đang diễn ra trên khắp thế giới, trong mọi lĩnh vực, từ đời sống kinh tế, xã hội đến gia đình, tình yêu và hạnh phúc của mỗi cá nhân. Nó chỉ rõ những biến đổi mang tính cách mạng trong khoa học – kỹ thuật và xã hội hiện đại, cùng những ảnh hưởng của nó trong việc xây dựng tương lai. Để xây dựng thuyết ba làn sóng, Alvin Toffler đã tổng hợp quy mô lớn nền văn minh của loài người, miêu tả nền văn minh cũ và phác họa hình ảnh một nền văn minh tương lai. Vi tính, thông tin và khoa sinh hóa là cơ sở của nền kinh tế tương lai mà nó đề cập đến.

Thuyết ba làn sóng trình bày một quan điểm hoàn toàn khác so với thuyết thích nghi. Thuyết này cho rằng thế giới không trở thành điên loạn và dưới những biến cố dường như vô nghĩa, đã xuất hiện mô hình đầy hy vọng và rất kỳ lạ. Nền văn minh mới này rất cách mạng, nó thách đố tất cả những gì chúng ta cho là đúng trong quá khứ, những quan hệ quyền lực cũ, những cách suy nghĩ cũ, những công thức cũ, giáo điều… Thế giới đang nhanh chóng thay đổi từ sự va chạm của những giá trị và công nghiệp mới, những mối quan hệ địa chính trị mới, những lối sống và cách thông tin mới; đang đòi hỏi những tư tưởng và sự tương tự mới, những cách phân loại và những khái niệm mới. Theo tác giả “Chúng ta không thể đưa thế giới phôi thai của ngày mai vào thế giới truyền thống của ngày hôm qua”.

Tuy nhiên, khi phát hiện nhiều mối quan hệ mới đang nảy sinh, từ việc thay đổi các dạng năng lượng và các hình thức mới về cuộc sống gia đình, đến các phương pháp sản xuất tiên tiến và phong trào tự cứu giúp nhau, chúng ta đột nhiên thấy rằng chính những điều kiện gây ra các mối nguy hiểm to lớn lại đang mở ra những tiềm lực mới kỳ diệu. Do đó, thuyết ba làn sóng chỉ cho chúng ta thấy những tiềm lực mới này. Nó cho rằng chính mình trong sự tàn phá và suy tàn, chúng ta có thể tìm thấy những bằng chứng rõ ràng về sự hồi sinh và sức sống. Và còn cho thấy với sự thông minh và một ít may mắn thì nền văn minh mới xuất hiện có thể là lành mạnh, hợp lý, hợp với khuôn phép và dân chủ hơn bất kỳ nền văn minh nào mà chúng ta đã biết. Theo Alvin Toffler, “nếu những lý luận của tác phẩm này là chính xác thì có những lý do xác đáng để lạc quan, ngay cả nếu những năm quá độ sắp đến dường như sẽ là đầy giông tố và khủng hoảng”.

Thuyết ba làn sóng miêu tả nền văn minh côn gnghiệp đang chết theo nghĩa của những lĩnh vực công nghiệp, xã hội, tin tức, quyền lực, và sau đó được sắp xếp để chỉ cho chúng ta thấy làm thế nào mỗi phạm vi đó đang chịu sự thay đổi cách mạng trong thế giới ngày nay. Nó cố gắng chỉ cho biết những mối quan hệ giữa những phạm vi với nhau, cũng như phạm vi sinh học và phạm vi tâm lý, cấu trúc của những mối quan hệ tâm lý và cá nhân, mà thông qua đó những thay đổi trong thế giới bên ngoài ảnh hưởng tới cuộc sống riêng tư nhất của chúng ta.

Thuyết ba làn sóng cho rằng một nền văn minh cũng sử dụng một số quy trình và nguyên tắc nhất định, nó phát triển khái niệm “siêu ý thức hệ” để giải thích thực tế. Tác giả cho rằng, “một khi chúng ta hiểu được làm thế nào những phần này, quy trình này và nguyên tắc này có liên quan tới nhau, và làm thế nào chúng biến đổi lẫn nhau, phác họa ra những luồng thay đổi mạnh mẽ, chúng ta sẽ hiểu hơn về làn sóng thay đổi khổng lồ đang ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng ta ngày nay”.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo: Ông Văn Năm, Lý Hoàng Ánh – Quyền lực tri thức trong tư tưởng chính trị của Alvin Toffler – NXB CTQG 2013.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s