Nguyên nhân nào lý giải sự khác biệt trong cách thức xử lý và hậu quả của hai vụ tranh chấp quốc tế có bản chất cực kỳ giống nhau? Phần Lan và Thụy Điển đều là những nước có nền văn hóa nữ tính; Argentina và Anh quốc là nước nam tính. Chủ nghĩa nam tính trong cuộc khủng hoảng Falkland được phản ánh rõ ràng trong ngôn ngữ mà hai bên sử dụng. Điều đáng tiếc, sự hi sinh chỉ có tác động không đáng kể. Hiện nay Falkland vẫn là vùng lãnh thổ bị tránh chấp luôn cần hàng trợ cấp của quân đội Anh. Ăland đã trở thành khu vực hưng thịnh của Phần Lan, thu hút nhiều khách du lịch người Thụy Điển.

Năm 1972, một nhóm khoa học quốc tế có tên là Câu lạc bộ Rome đã công bố một bản báo cáo có tựa đề Các giới hạn tăng trưởng, đây là lần đầu tiên dư luận thừa nhận quá trình tăng trưởng kinh tế liên tục và bảo tồn môi trường sống là hai mục tiêu về cơ bản mâu thuẫn với nhau. Bản báo cáo đã bị công kích và tại thời điểm đó các vấn đề bản báo cáo đưa ra có vẻ chưa cấp thiết. Tuy nhiên, đề tài cơ bản của bản báo cáo này chưa bao giờ bị bác đi, và ít nhất theo quan điểm của chúng tôi thì đề tài không thể bác bỏ. Không gì có thể tăng trưởng mãi, và lảng tránh sự thật cơ bản này là nhược điểm lớn nhất của kinh tế hiện đại. Chính phủ phải đưa ra những lựa chọn khó khăn, ngoài các hạn chế về địa lý và sinh thái học, các lựa chọn đó còn phụ thuộc vào những giá trị độc tôn của quốc gia. Các chính phủ trong nền văn hóa nam tính thường có xu hướng ưu tiên tăng trưởng và hi sinh môi trường sống vì mục đích tăng trưởng. Chính phủ ở các nước nữ tính thường thiên về những vấn đề ưu tiên ngược lại. Đối với vấn đề môi trường giữa các vùng lãnh thổ, cần phải thực hiện chính sách ngoại giao quốc tế để tìm ra giải pháp. Phương pháp có quy mô rộng khắp đã được lập thành Nghị định thư Kyoto, một hiệp định của Liên hợp quốc đưa ra năm 1997. Cựu Tổng thống Mỹ George W. Bush sau khi trúng cử năm 2001 đã thể hiện các ưu tiên nam tính của ông bằng cách rút lui khỏi Nghị định thư Kyoto. Năm 2006, cựu Phó Tổng thống Mỹ Al Gore đã đưa vấn đề môi trường vào trong chương trình nghị sự cả Mỹ với bộ phim có tựa đề Sự thật mất lòng, và Tổng thống Mỹ Barack Obama đắc cử năm 2008 đã cam kết quan tâm đến lĩnh vực này trong cương vị lãnh đạo mới của Hoa Kỳ – tuy nhiên đây là một cuộc chiến đấu cực kỳ vất vả trong lĩnh vực chính trị của Mỹ.

Trong khảo sát hệ thống giá trị thế giới thực hiện năm 1990 – 93, đại diện cho các nhóm đã được yêu cầu xác định quan điểm chính trị của họ trên bảng xếp hạng từ “trái” qua “phải”. Người tham gia khảo sát ở các nước nam tính đã xác định vị trí của họ nằm ở giữa; người dân ở các nước nữ tính có quan điểm hơi nghiêng về bên trái. Một số người xác định vị trí của họ ở bên phải.

Nam tính hoặc nữ tính trong nền chính trị dân chủ không chỉ là vấn đề ưu tiên chính sách mà còn phản ánh các luật lệ bất thành văn của sân chơi chính trị. Ở các nền văn hóa nam tính như Anh, Đức và Mỹ, văn phong chính trị mang nặng tư tưởng đối lập. Đây không phải là hiện tượng mới xuất hiện gần đây. Năm 1876, báo Hà Lan De Standaard đã nhận xét: “Các đảng phái chính trị ở Mỹ không từ phương thức nào để bôi nhọ phe đối lập theo kiểu các nước khác thấy ghê tởm”. Câu nhận xét này vẫn còn đúng trong thời đại ngày nay. Ở các nền văn hóa nữ tính như các nước Bắc Âu và Hà Lan, thành viên chính phủ gần như là liên minh giữa các đảng khác nhau với cách ứng xử khá dễ chịu.

Ở các nước dân chủ, đặc điểm nam tính và nữ tính có ảnh hưởng đến khả năng bầu cử nữ giới vào vị trí đại biểu và thành viên trong quốc hội. Năm 2006, trong số 24 đảng Dân chủ được thành lập, tỷ lệ nữ giới thành viên trong quốc hội thấp hơn 20% ở các nước Anh, Pháp, Hy Lạp, Ireland, Italy, Nhật Bản, Mỹ và nữ giới chiếm 30% trong thành phần quốc hội ở Áo, Bỉ, Đan Mạch, Phần Lan, Đức, Hà Lan, Na Uy, Tây Ban Nha và Thụy Điển. Đây chuyếu là sự phân chia giữa đặc điểm nam tính – nữ tính, cho dù tỷ lệ thấp ở Pháp và Bồ Đào Nha và tỷ lệ cao ở Áo và Đức cũng nói lên rằng khoảng cách quyền lực cũng có vai trò ở đây. Tuy nhiên, nữ giới dễ dàng thăng tiến trong lĩnh vực chính trị hơn lĩnh vực kinh doanh. So với các quy trình kết nạp trong lĩnh vực kinh doanh, quy trình bầu cử phản ứng nhanh hơn trước những thay đổi trong xã hội. Phụ nữ có năng lực ở các công ty vẫn phải đợi nam giới nghỉ hưu hoặc qua đời. Có lẽ chính trị dưới dạng một loại hàng hóa công thu hút phụ nữ nhiều hơn lĩnh vực kinh doanh dưới góc độ thành tựu của bản thân.

Đặc điểm nam tính, nữ tính và tôn giáo

Các vấn đề liên quan đến phạm trù nam tính – nữ tính là trọng tâm đối với bất kỳ tôn giáo nào. Các nền văn hóa nam tính tôn thờ vị Chúa nghiêm khắc hoặc vị Thánh lý giải cho hành vi nghiêm khắc đối với con chiên; nền văn hóa nữ tính tôn thờ vị Chúa mềm mỏng hoặc vị Chúa yêu cầu các hành vi quan tâm, chu đáo đối với người cùng tôn giáo.

Đạo Công giáo luôn tồn tại cuộc đối đầu giữa các nhân tố nam tính, cứng rắn với các nhân tố nữ tính, mềm mỏng. Trong toàn bộ kinh Công giáo, kinh Cựu Ước phản ánh các giá trị nghiêm khắc hơn và kinh Tân Ước phả ánh các giá trị mềm mỏng hơn. Thiên Chúa trong kinh Cựu Ước rất oai phong, Chúa Jesus trong kinh Tân Ước luôn giúp đỡ người yếu và chịu thiệt thòi. Đạo Thiên chúa hình thành một số dòng tư tưởng đậm chất nam tính, cứng rắn (Templars, Jesuits); tuy nhiên cũng đưa ra một số dòng tư tưởng đậm chất nữ tính, mềm mỏng (Franciscans); ngoài đạo Thiên Chúa, chúng tôi còn tìm một số tôn giáo khác có giá trị nam tính mạnh mẽ (ví dụ đạo Mormon) và các tôn giáo khác có giá trị đậm chất nữ tính (như đạo Quakers và Đội quân Cứu tế). Nhìn chung, các nước theo đạo Thiên Chúa thường có xu hướng duy trì nhiều giá trị nam tính hơn và các nước theo đạo Tin Lành thường duy trì nhiều giá trị nữ tính hơn.

Bên cạnh đạo Thiên Chúa, cũng có các tôn giáo vừa mang đặc điểm nam tính vừa mang đặc điểm nữ tính. Đạo Phật ở Nhật Bản (nước nam tính) rất khác với Đạo Phật ở Thái Lan (nước nữ tính). Một số thanh niên ở Nhật Bản đã tham gia các khóa thiền nhằm tự phát triển bản thân bằng cách điều hòa dưới sự giám sát của một người thầy nghiêm khắc. Những năm 1970, hơn nửa thanh niên ở Thái Lan đã đi tu một thời gian, đi cứu tế và ăn xin. Trong đạo Hồi, dòng Sunni có đức tin đậm chất nam tính hơn dòng Shia, trong đó nhấn mạnh đến tầm quan trọng của sự khổ hạnh. Trong kết quả nghiên cứu của IBM, Iran với dòng người Shiite chiếm ưu thế có chỉ số nữ tính cao hơn so với các nước Ảrập với dòng Sunnite chiếm ưu thế.

Những năm 1990, nhà xã hội học người Hà Lan Johan Verweij đã dành toàn bộ đề tài nghiên cứu tiến sĩ của ông để giải thích về những đặc điểm khác biệt trong quá trình trần tục hóa (từ bỏ tôn giáo) trong đạo Công giáo phương Tây. Căn cứ vào kết quả nghiên cứu Giá trị thế giới năm 1990 – 93, ông đã rút ra được các dữ liệu cho nhiều khía cạnh khác nhau về lòng mộ đạo ở 16 nước theo đạo Công giáo. Các thuyết hiện có chỉ ra lý do giải thích cho sự trần tục hóa trong quá trình hiện đại hóa xã hội, tuy nhiên các thuyết này không tính đến trường hợp ở Mỹ là nước hiện gần như không bị ảnh hưởng bởi quá trình trần tục hóa. Verweij vô cùng ngạc nhiên khi phát hiện ra rằng dấu hiệu dự đoán tốt nhất về mức độ trần tục hóa của một nước là mức độ nữ tính của nước đó, khôn gtính đến khía cạnh phụ nữ thường có xu hướng một đạo hơn nam giới. Ở các nước nam tính theo đạo Công giáo, người dân thường mộ đạo hơn và gắn kết nhiều sự việc quan trọng trong cộc sống với Thiên Chúa, các nghi lễ Công giáo và quan điểm của giới Công giáo. Ở các nước có nhiều giá trị nữ tính hơn, quá trình trần tục hóa diễn ra nhanh hơn các nước nam tính, hiện tượng này đúng với tất cả mọi nước trên thế giới, kể cả Mỹ.

Kinh Công giáo chỉ ra các giá trị khác nhau đối với các vị trí khác nhau trên bảng xếp hạng chỉ số Mas – Fem. Kinh Tân Ước chú trọng cân đối giữa mối quan hệ với Chúa Trời và với mọi người xung quanh. Chuyện kể rằng, một tín đồ giáo phái Fa-ri đến gặp Chúa Jesus và hỏi: “Thưa ngài, mệnh lệnh cao nhất trong Luật pháp là gì?”

Chúa Jesus đáp lại: “Con phải tin yêu Thiên Chúa với tất cả trái tim, tâm hồn và trí óc. Đây là mệnh lệnh lớn nhất và cao cả nhất. Có mệnh lệnh thứ hai giống như mệnh lệnh thứ nhất: con phải yêu thương hàng xóm như yêu thương chính bản thân con. Toàn bộ luật pháp và giáo đồ đều dựa trên hai mệnh lệnh này”.

So sánh về sự sùng đạo Công giáo giữa các nước nam tính và nữ tính cho thấy rằng rất khó cân bằng giữa hai mệnh lệnh này. Có những đặc điểm văn hóa khiến cho người theo đạo Công giáo ở một số nước chú trọng đến mệnh lệnh thứ nhất hơn, trong khi một số tín đồ Công giáo ở các nước khác lại coi trọng mệnh lệnh thứ hai hơn.

Có ý kiến cho rằng rõ ràng trong số các nước theo đạo Công giáo, các nước nam tính thường tin tưởng mạnh mẽ hơn vào ý nghĩa quan trọng của Chúa – cũng như các giá trị khác bắt nguồn từ Chúa. Chúa trong đạo Công giáo là Cha: mang đặc điểm nam tính. Tầm quan trọng của Chúa theo đánh giá của những người tham gia Khảo sát các hệ thống giá trị của châu Âu và kết quả về chỉ số nam tính trong nghiên cứu của IBM đều có tương quan với sự tuân thủ 10 điều răn, song phần lớn tương quan mật thiết với các điều răn mộ đạo thuần túy (chỉ có một Chúa duy nhất, không phỉ báng tên Chúa và tôn trọng ngày Chúa Nhật). Đặc điểm nam tính ít liên quan đến sự tuân thủ lời răn về tình dục (không ngoại tình và không tranh giành vợ người khác) và ít tương quan nhất với sự tuân thủ lời răn đạo đức (tôn trọng cha mẹ, không giết người, trộm cắp, gian dối và không tơ hào vật sở hữu của người khác). Vấn đề được coi trọng nhất trong các nền văn hóa nam tính là ý nghĩa tinh thần và hình tượng phản ánh qua tên Chúa. Tên Chúa – Cha, có tác động mạnh mẽ đến người dân trong xã hội nam tính – kể cả phụ nữ được xã hội hóa trên cơ sở các giá trị không cân bằng giữa các giới. Xã hội nữ tính thường chú trọng nhiều đến mối quan hệ với cộng đồng người hơn mối quan hệ với Chúa trời.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo: Geert Hofstede, Gert Jan Hofstede & Micheal Minkov – Văn hóa và tổ chức, phần mềm tư duy – NXB ĐHQGHN 2013.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s