Sự kết hợp giữa sự khao khát đầy luyến tiếc của đất nước, chủ nghĩa dân tộc chống phương Tây và đạo đức bảo thủ không thể tạo ra các cương lĩnh chính sách đối nội và đối ngoại rõ ràng. Nhưng luận bàn về “nước Thổ Nhĩ Kỳ mới” đã thiết lập một hệ thống thứ bậc mới về bản sắc chính trị, với chính phủ tìm cách đạt được sự thống trị đối với các khái niệm chính trị trung ương như quốc gia, lợi ích quốc gia, công bằng, tiến bộ và tôn giáo. Ngôn từ của chính phủ đã miêu tả Erdogan và AKP như là những thành phần không thể thiếu cho sự tồn tại và tương lai của tổ quốc và dân tộc, đồng thời làm mất uy tín của phe đối lập. Erdogan và những người ủng hộ ông không hề ngần ngại cho các chính trị gia đối lập cái mác bên phá hoại, kẻ phản bội và mật vụ của nước ngoài. Tất cả là nhằm hợp pháp hóa việc hạn chế các quyền và sự tự do, đồng thời đảm bảo quyền lực cho chính phủ hiện nay và đảng cầm quyền.

Từ thời điểm này, đây chỉ là một bước nhỏ tiến tới sự từ chối công khai cái gọi là các giá trị châu Âu và bất kỳ định hướng nào về châu Âu, như cố vấn kinh tế chính của Erdogan là Yigit Bulut đã tuyên truyền. Trên tờ báo thân chính phủ Star, Bulut viết rằng châu Âu đã làm suy yếu văn hóa của Thổ Nhĩ Kỳ để mở rộng ảnh hưởng của mình, giống như họ đã từng làm với Nga. Theo ông, con đường duy nhất để giành được sức mạnh mới là quay trở lại truyền thống của riêng đất nước.

AKP: Cương lĩnh của chúng tôi là Erdogan!

Sự đa nghĩa của hệ tư tưởng hiện tại của AKP và sự mơ hồ của những chính sách bắt nguồn từ đó không đem lại khó khăn gì cho đảng này, vì AKP đã chuyển giao mọi quyết định quan trọng cho người sáng lập và cựu lãnh đạo đảng Erdogan. “Chúng tôi ủng hộ Erdogan và lý tưởng của ông ấy về “nước Thổ Nhĩ Kỳ mới” và chống lại tất cả những ai chối bỏ ông ấy và lý tưởng này”. Yalcin Akdogan đã viết như vậy trên trang Twitter của mình vào ngày 13/8, khi ông còn là cố vấn chính sách của Erdogan và hiện là một trong số 4 phó thủ tướng mới. Erdogan quả thực là biểu tượng cho một trong số những đặc điểm quan trọng của hệ tư tưởng AKP: sự hợp nhất giữa nhà nước và quốc gia thành một thực thể đơn lẻ, với bản thân Erdogan đứng ở trung tâm của thực thể này với tư cách là đại diện cho nhà nước và người lãnh đạo được yêu mến của nhân dân.

Khi mà một cá nhân và tầm nhìn của ông ta trở thành cương lĩnh, không có chỗ cho sự tham khảo ý kiến, và thậm chí cả cho thảo luận. Trên thực tế, cơ quan đảng có rất ít tiếng nói khi xét tới việc xác định các quan điểm chính trị của AKP. Các thành viên của AKP gửi ý kiến của mình trong các phong bì đóng kín mà sau đó được chuyển tới lãnh đạo đảng. Khi lựa chọn các ứng cử viên ra tranh cử trong bầu cử quốc hội, vị trí của họ trong đảng không phải là điều quan trọng. Thủ tướng Davutoglu, lãnh đạo mới của AKP, đã đánh đồng các cuộc thảo luận trong nội bộ đảng với “sự bất hòa” và “âm mưu” và kêu gọi các thành viên tới gặp trực tiếp ông khi có phàn nàn. Tuy việc có một lãnh đạo rất quyền lực và tổ chức đảng tương ứng yếu ớt là đặc trưng cho các đảng phái chính trị của Thổ Nhĩ Kỳ nói chung, AKP hiện nay đại diện cho một sự cực đoan về 3 phương diện.

Thứ nhất, Erdogan trong những năm vừa qua đã tập hợp xung quanh mình một đội ngũ gồm chủ yếu các cố vấn trẻ tuổi hơn và hợp tác với ông, những người trực tiếp phụ thuộc vào ông vì họ có rất ít hay không có người ủng hộ trong đảng và hầu hết thậm chí còn không có ghế trong quốc hội. Nhóm này bao gồm Yalcin Akdogan và Yigit Bulut. Bulut không có ghế trong quốc hội, còn Akdogan mới chỉ là thành viên của cơ quan này từ năm 2011. Numan Kurtulmus, cũng không phải là thành viên quốc hội, đã từ bỏ chức vị trí lãnh đạo đảng Hồi giáo cánh tả mới thành lập Tiếng nói của nhân dân (HAS) vào tháng 9/2012 và gia nhập AKP theo lời mời của Erdogan; hiện nay ông là một trong số 4 phó thủ tướng. Ngay cả Süleyman Soylu, trước đây là lãnh đạo đảng Dân chủ (DP) ít tiếng nói, cũng được Erdogan lôi kéo vào tháng 9/2012 và hiện là một trong số các phó lãnh đạo của AKP. Ibrahim Kalin đã trở thành cố vấn chính về chính sách đối ngoại cho Erdogan vào năm 2009, sau khi người thầy của ông là Ahmet Davutoglu được bổ nhiệm làm Ngoại trưởng. Hiện nay Kalin, người cũng không có ghế trong quốc hội, giữ chức Phó Tổng thư ký của tổng thống. Một nhân vật nổi bật khác không có ghế trong quốc hội là Efkan Ala, người đã kế nhiệm Bộ trưởng Nội vụ Muammer Güler vào tháng 12/2013 sua khi các cáo buộc tham nhũng buộc Güler và 3 thành viên nội các khác phải từ chức. Emrullah Isler, nghị sĩ Quốc hội từ năm 2011, cũng tham gia nội các trong chính bối cảnh này và giữ chức phó thủ tướng trong nội các cuối cùng của Erdogan. Đội ngũ những nhân vật khá trẻ tuổi và trung thành với Erdogan này sẵn sàng tham gia nội các sau cuộc bầu cử quốc hội vào tháng 6/2015 và tiếp tục thực hiện các chính sách của ông tại đó.

Điều này sẽ càng trở nên dễ dàng hơn nhờ vào đặc điểm khác thường thứ hai của AKP: Việc Erdogan khăng khăng muốn AKP tuân thủ một điều khoản trong quy định của mình là giới hạn các thành viên của đảng này tại quốc hội trong 3 kỳ lập pháp. Điều này sẽ ngăn cản 73 trong tổng số 312 nghị sĩ của AKP ra ứng cử lần nữa, trong đó bao gồm 4 phó thủ tướng, 15 bộ trưởng, người phát ngôn của quốc hội (cả đương nhiệm và tiền nhiệm) và một số lượng lớn các cá nhân đã từng hoặc hiện đang nắm giữ các vị trí lãnh đạo trong đảng. Nếu quy định này vẫn có hiệu lực, tới cuộc bầu cử năm 2015 Erdogan sẽ loại bỏ được tất cả những đối thủ nặng ký trong nhóm nghị sĩ quốc hội mà có khả năng hình thành cốt lõi của một phe đối lập trong nội bộ AKP. Bülent Arinc, Ali Babacan và Sadullah Ergin thường xuyên được nhắc đến trong hoàn cảnh này. Họ sẽ hoàn toàn bị gạt ra ngoài lề về mặt chính trị, giống như trường hợp của Abdullah Gül, Tổng thống tiền nhiệm của Erdogan.

Đặc điểm khác thường thứ ba của AKP là trung tâm đưa ra quyết định của đảng này, mà ở đây chính là Recep Tayyip Erdogan, chính thức hoạt động bên ngoài đảng và qua đó thoát khỏi ảnh hưởng của các thành viên AKP. Erdogan đã giao phó trọng trách lãnh đạo AKP và nội các cho Ahmet Davutoglu, Yalcin Akdogan và Numan Kurtulums, những người không có sự ủng hộ đáng kể nào trong đảng.

Tất cả những việc làm trên được thực hiện nhằm cản trở quá trình hình thành ý kiến, ngăn chặn các thành viên AKP tham gia vào việc đưa ra các quyết định chính trị nội bộ và gây đình trệ cho sự năng động mà tạo ra sự phát triển trong thời gian dài của đảng này. Trong những năm đầu mới hoạt động, AKP không chỉ quan tâm tới lợi ích của các nhóm Hồi giáo bảo thủ, mà còn giúp hòa nhập nhiều chính trị gia trung hữu, những người Kurd có nhiều ảnh hưởng, các cá nhân theo đường lối dân chủ xã hội cũng như những người Hồi giáo có tư tưởng thân phương Tây mạnh mẽ. Với tư cách là phe đối lập trung dung đối với nhà nước Kemalist, AKP đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi trong công chúng theo chủ nghĩa tự do. Nhưng giờ đây, các nhóm này lại cho rằng AKP sử dụng sức mạnh nhà nước và sẵn sàng viện tới các công cụ chuyên quyền để chống lại các đối thủ của mình.

Việc giới thiệu trên thực tế hệ thống tổng thống

Trong bài diễn văn vào ngày 27/8 để cảm ơn các đại biểu sau khi được bầu làm lãnh đạo AKP, Davutoglu đã đặt ra cho đảng này mục tiêu trước mắt là giành được 2/3 số ghế trong cuộc bầu cử quốc hội được tổ chức vào tháng 6/2015. Một đa số như vậy sẽ tạo điều kiện cho AKP và chính phủ của đảng này sửa đổi hiến pháp nếu họ muốn. Mục tiêu chính ở đây liên quan tới việc giới thiệu một hệ thống tổng thống. Việc Davutoglu đặt ra mục tiêu này, nỗ lực làm suy yếu quốc hội với AKP chiếm đa số và chính phủ của chính mình nhằm phục vụ lợi ích của Erdogan, đã nói lên nhiều điều về cán cân quyền lực giữa thủ tướng và tổng thống.

Trên thực tế, cuộc bầu cử đưa Erdogan lên làm tổng thống đã chuyển đổi Thổ Nhĩ Kỳ sang một hệ thống tổng thống, ngay cả khi hiến pháp vẫn tạo điều kiện cho một hệ thống quốc hội. Nội các mới rõ ràng mang dấu ấn của Erdogan. Thủ tướng Davutoglu khẳng định không biết mệt mỏi rằng các chính sách của ông được dẫn dắt bởi tầm nhìn của Erdogan. Và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ cũng không ngần ngại công bố một cách công khai các chỉ thị mà ông đã đưa ra hay có ý định đưa ra cho thủ tướng của mình nhằm giải quyết các vấn đề chính trị cụ thể.

(còn tiếp) 

Nguồn: Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế và an ninh (Đức) – 10/2014

CVĐQT – 12/2014

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s