Qua dự án thành lập Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á, gọi tắt là AIIB, lãnh đạo Bắc Kinh có thể còn mong muốn xây dựng một cơ cấu tài chính mới để thay thế hệ thống do phương Tây lập ra, trong đó, đồng NDT của Trung Quốc giữ vị trí trọng yếu với hy vọng sẽ thay thế đồng USD, với sản lượng kinh tế của họ sẽ vượt Mỹ. Diễn đàn Kinh tế sẽ tìm hiểu vì sao đó chỉ là một ảo vọng nguy hiểm ngay cả cho kinh tế Trung Quốc với chuyên gia Nguyễn Xuân Nghĩa.

– Thưa ông, khi Bắc Kinh đề nghị thành lập ra Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á, gọi tắt là AIIB, với số tiền vốn 100 tỷ USD và tính đến ngày 14/4, đã có 50 nước hưởng ứng, dư luận thế giới cho rằng các nước này đã công nhận vị thế kinh tế của Trung Quốc, mặc dù Mỹ vẫn muốn chống lại điều đó. Bên cạnh sự kiện đó, người ta còn cho rằng Bắc Kinh đang muốn xây dựng một cơ cấu tài chính quốc tế để dần thay thế hệ thống do phương Tây thiết lập sau Chiến tranh thế giới thứ hai và muốn đồng NDT của họ sẽ trở thành ngoại tệ dự trữ có thể cạnh tranh rồi thay thế đồng USD của Mỹ. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

+ Tôi cho rằng trong vụ ngân hàng AIIB, có nhiều hiểu lầm tai hại. Trước hết, hàng năm các nước châu Á cần hàng nghìn tỷ USD để xây dựng cơ sở hạ tầng, chứ không phải chỉ là 800 tỷ USD theo một báo cáo từ 5 năm trước của Ngân hàng phát triển châu Á (ADB). Trong điều kiện đó và sau khi bị lỗ nặng vì tự mình thực hiện các dự án hạ tầng trên thế giới, Bắc Kinh muốn lập ra một cơ chế quốc tế với sự hùn vốn và đóng góp kỹ thuật của các nước khác thì điều đó cũng là điều tốt. Đáng lẽ cần phải khéo hướng dẫn việc này cho mối lợi chung của châu Á, thì chính quyền của Tổng thống Barack Obama lại muốn ngăn cản mà không thành, và gây ra ấn tượng xấu về một nước Mỹ già nua và bất lực trước sự trỗi dậy của Trung Quốc. Thật ra, đây là một ấn tượng sai.

– Qua vụ AIIB, rất nhiều người cho rằng Trung Quốc còn có tham vọng thay thế Mỹ với một đồng tiền có thể cạnh tranh với đồng USD. Ông thấy việc đó có khả thi không?

+ Từ nhiều năm qua, một số quốc gia đã nêu vấn đề về vị trí quá lớn của USD trong hệ thống tài chính được thiết lập từ 70 năm trước, đó là quan điểm của Trung Quốc, Ấn Độ, Nga hay Brazil. Chúng ta có thể hiểu tâm lý đó củ các nước đi sau để theo kịp và vượt qua các nước công nghiệp hóa với ảo tưởng là mình đã đủ mạnh để phát huy ảnh hưởng và bảo vệ quyền lợi. Trong số đó, dĩ nhiên là có Trung Quốc với nền kinh tế có sản lượng đứng hạng nhì thế giới sau Mỹ. Nhưng không phải ngẫu nhiên mà các nước có tham vọng đó đều đang bị khủng hoảng!

Bước sang vai trò của đồng NDT thì ngoài ảo tưởng, Bắc Kinh còn mắc bệnh quên trí nhớ. Mỹ đã từng có nền kinh tế dẫn đầu thế giới từ những năm 1870 mà các nước khi ấy vẫn dùng đồng bảng của Anh, đồng franc của Pháp và đồng mark của Đức làm ngoại tệ chính để thanh toán các giao dịch. Phải 50 năm sau, và khi nước Mỹ đã lập ra hệ thống Ngân hàng Trung ương độc lập cách đây hơn trăm năm, thì USD mới thay thế dần các ngoại tệ kia của châu Âu và lên tới vị trí có thể gọi là thống trị từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Cho nên, sức mạnh kinh tế không nhất thiết làm cho đồng tiền của mình trở thành ngoại tệ thông dụng nhất.

Bắc Kinh chưa có sức mạnh kinh tế ấy và dù đã cố vận động thì đồng tiền của họ vẫn chưa được sử dụng một cách phổ biến. Mãi tới cuối năm 2014 thì đồng NDT mới là một trong năm ngoại tệ chính của thế giới mà chỉ để thanh toán có 2,2% lượng giao dịch, so với tỷ lệ 45% của USD hay 28% của euro, thế rồi qua tháng 2 thì tỷ lệ của đồng NDT còn sụt xuống 1,8%.

– Thế nào là một ngoại tệ phổ biến và vì sao đồng NDT chưa được sử dụng nhiều hơn dù Trung Quốc đã giao dịch với nhiều nước trên thế giới?

+ Đồng tiền là phương tiện thanh toán nghiệp vụ mua bán giữa các nước, cho nên phải là một đơn vị đáng tin cậy vì giá trị tự nhiên của nó trên thị trường, chứ không vì một quốc gia hay chính quyền nào đó tự tiện tuyên bố là nó đáng giá như thế nào. Theo tiêu chuẩn ấy thì đồng tiền của một quốc gia nào giao dịch nhiều với các nước thì dễ thành thông dụng hơn. Hơn nữa, đồng tiền cũng là một phương tiện bảo vệ giá trị tài sản nên chỉ trở thành ngoại tệ dự trữ là được cất giữ trong lâu dài nếu được các nước hay nói chung là thị trường tin cậy. Một yếu tố tin cậy là không bị chính quyền phát hành ra đồng tiền đó tự ý can thiệp để thay đổi giá trị.

Theo các tiêu chuẩn đó thì đồng NDT chưa thể là ngoại tệ phổ biến và càng khó là ngoại tệ dự trữ cho dù kinh tế Trung Quốc có thể vượt sản lượng của Mỹ. Nếu lại duy ý chí vì tưởng sẽ bành trướng ảnh hưởng nhờ đồng NDT là ngoại tệ dự trữ thì Trung Quốc càng sớm bị khủng hoảng. Nhìn từ giác độ chủ quan dễ hiểu của một người Việt Nam trước sự hung hăng của Trung Quốc, tôi thầm mong là Bắc Kinh sẽ nuôi tham vọng đó mà chóng tan tành!

– Vì sao ông cho rằng đồng tiền của Trung Quốc chưa thể là một ngoại tệ dự trữ có giá trị phổ biến?

+ Tôi xin đi vào một số chi tiết chuyên môn và mong thính giả của chúng ta cùng nắm vững để hiểu ra thực tế ở ngoài đời. Trước hết, nếu ta tin là một đồng tiền nào đó, giả dụ là đồng NDT, có hy vọng trở thành ngoại tệ dự trữ đáng tin cậy cho tương lai thì ta sẽ mua đồng NDT về trữ trong nhà hay trong ngân hàng để bảo vệ giá trị tài sản của mình. Khi ấy, ta mua bằng gì, ở đâu? Ta mua bằng đồng tiền của mình ở nơi có bán đồng NDT và sau đó, đồng tiền ấy của mình sẽ chạy sang Trung Quốc. Kết quả của những tính toán như vậy trên thị trường là đồng NDT sẽ lên giá vì được nhiều người ưa chuộng và Bắc Kinh thì ôm vào một số đồng tiền của quốc tế, thường thì là những tờ giấy nợ vì thật ra đồng tiền là tờ giấy nợ có in trên đó sự cam kết thanh toán của quốc gia phát hành. Nhìn vào tờ USD có thể thấy điều đó.

Từ chuyện ấy ta có thể suy ra một vấn đề rất nhỏ sau đây. Có những nơi nào trên địa cầu mà nhà đầu tư có thể thoái mái gõ cửa mua đồng NDT của Trung Quốc cũng dễ như đổi đồng USD của Mỹ? Câu trả lời là rất ít! Vài chục năm nữa thì may ra.

Câu chuyện thứ hai là nếu thế giới chiếu cố đồng NDT khiến đồng tiền này lên giá thì hàng hóa của Trung Quốc cũng lên giá và khó cạnh tranh với bên ngoài. Trung Quốc vẫn còn quá lệ thuộc vào xuất khẩu, lại chưa dám thả nổi đồng tiền để được giao dịch tự do, thì nói gì đến vai trò ngoại tệ dự trữ của thế giới?

Lên đến tầng cao hơn thì cả triệu nghiệp vụ mua bán ấy cần một mạng lưới trung gian và kết quả sau cùng tập trung về các ngân hàng trung ương là tổ chức tài chính then chốt có thẩm quyền điều tiết lượng giao dịch này. Các ngân hàng trung ương, kể cả của Mỹ, châu Âu hay Trung Quốc, thì nhìn vào cái mà ta gọi là “tài khoản vãng lai” hay “cán cân thanh toán”. Nếu thế giới ham đồng tiền của mình mà mua về thì điều ấy có nghĩa là tư bản của mình lặng lẽ chảy ra ngoài, làm cán cân vãng lai của mình bị thâm hụt. Người ta cứ than Mỹ bị thâm hụt cán cân thanh toán, tư bản vào ít ra nhiều mà không thấy rằng đó là cái giá phải trả khi đồng USD là ngoại tệ dự trữ phổ biến!

– Ông nêu ra một chi tiết lý thú. Nếu Bắc Kinh mở rộng mạng lưới giao dịch để đồng NDT dễ được trao đổi thì sẽ có một vấn đề về tài khoản vãng lai. Khi ấy thì họ có thể làm gì?

+ Khi ấy họ sẽ gặp vấn đề tam, tứ nan chứ không chỉ là lưỡng nan. Một là Bắc Kinh can thiệp vào thị trường ngoại hối để đồng tiền khỏi lên giá mỗi khi được thế giới mua vào. Khi can thiệp như vậy thì mặc nhiên làm đồng tiền mất chức năng phản ánh quy luật cung cầu. Chẳng ai muốn mua tiền của Trung Quốc về nhà khi Đảng Cộng sản đằng sau nhà nước và Ngân hàng Trung ương họp kín rồi bất ngờ ra lệnh có ảnh hưởng bất lợi cho tài sản của thế giới! Hai là Bắc Kinh phải giữ thế vô tư như nhà cái trong sòng bạc, không can thiệp vào giá trị của các đồng tiền được trao đổi hàng ngày hàng giờ hàng phút trên sòng bạc quốc tế. Khi ấy, đồng NDT lên giá vì được các nước mua vào sẽ dẫn đến một hiện tượng kế toán là thặng dư tài khoản vãng lãi cứ giảm dần và mức thiếu hụt của cán cân tư bản lại tăng. Ít ai chú ý đến chuyện kế toán rắc rối này mà chỉ phản ứng theo cảm quan là Bắc Kinh muốn làm gì cũng được! Nếu họ lại tưởng rằng khôn ngoan để Ngân hàng Trung ương ngồi yên nhưng ra lệnh cho các tập đoàn quốc doanh kín đáo mua vào tài sản của nước khác để giảm đà lên giá của đồng NDT thì có nghĩa là vẫn có can thiệp vào thị trường, nghĩa là nhà cái thanh toán bằng tiền giả.

– Câu chuyện này của chúng ta quả là phức tạp đến bất ngờ chứ không đơn giản là việc Bắc Kinh có thể tự tung tự tác với khối dự trữ ngoại tệ gần 4000 tỷ USD cảu họ?

+ Chúng ta không quên hàng ngày hàng giờ các nước trao đổi với nhau trên thị trường ngoại hối một lượng tiền tương đương hơn 5000 tỷ USD. Ngoài thị trường có sức tiếp nhận cả trăm tỷ bạc ra vào mỗi giờ mà kinh tế không bị chấn động là nước Mỹ thì các trung tâm giao dịch sầm uất nhất vẫn nằm ở ngoài Trung Quốc. Sau cùng, cả mạng lưới của các ngân hàng hay công ty thanh toán việc giao dịch ấy đều được công khai hóa, với tiêu chuẩn kế toán minh bạch và kiểm soát chặt chẽ, được mọi quốc gia cùng chấp nhận. Bắc Kinh thì chưa đi tới trình độ tổ chức ấy mà mọi chi tiết liên hệ đến các doanh nghiệp nhà nước của họ đều là bí mật quốc gia được luật pháp lạc hậu của họ bảo vệ.

– Kết luận ở đây là khi nào thì Bắc Kinh có hy vọng phát triển đồng tiền của họ thành một ngoại tệ dự trữ phổ biến, chứ chưa nói đến việc trở thành ngoại tệ sẽ thay thế đồng USD?

+ Sau khi dẫn đầu kinh tế thế giới, Mỹ đã mất nửa thế kỷ rồi mới thấy USD lên tới vị trí ngoại tệ hoán đổi thông dụng. Trung Quốc chưa dẫn đầu kinh tế thế giới mà còn bị nguy cơ khủng hoảng. Nếu họ nóng vội can thiệp vào thị trường bằng sự chủ quan duy ý chí thì sẽ khủng hoảng còn sớm hơn nữa. Cho nên thế giới đừng vội lo về sức mạnh kinh tế của Trung Quốc mà nên lo về hậu quả của một hiện tượng đã từng xảy ra nhiều lần, đó là khi Trung Quốc có loạn!

Nguồn: RFA

TLTKĐB – 23/05/2015

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s