Mặt khác, tháng 7/2014, một nhóm gồm 6 DNNN, trong đó có SDIC (Tập đoàn đầu tư và phát triển quốc doanh Trung Quốc), COFCO (Tập đoàn lương thực quốc gia Trung Quốc), Sinopharm (Tập đoàn dược phẩm Trung Quốc), CNBM (Tập đoàn vật liệu xây dựng quốc doanh Trung Quốc), CECEP (Tập đoàn bảo tồn năng lượng và bảo vệ môi trường Trung Quốc) và tập đoàn XXCIG (Tập đoàn quốc tế Xinxing Cathay) đã được chọn để thử nghiệm một phương thức quản lý độc lập với chính trị hơn cũng như một sự cải cách hình thức sở hữu hỗn hợp các nguồn vốn.

Mặc dù có những bước tiến này, Hứa Bảo Lợi nhấn mạnh rằng tầm ảnh hưởng của các cải cách có thể vẫn còn hạn chế. Theo ông, những quyết định quan trọng liên quan tới việc quản lý những DNNN lớn nhất sẽ vượt quá năng lực của các công ty đầu tư. SASAC sẽ không từ chối vai trò chủ đạo của họ là nhà quản lý nguồn vốn nhà nước cho một số DNNN lớn, trong khi một hệ thống đôi và một hệ thống ba sẽ tồn tại song hành trong một thời gian.

2/ Vai trò của đấu tranh chống tham nhũng

Ngay trong chiến dịch chống tham nhũng ở Trung Quốc, kể từ mùa Thu 2013, hàng loạt vụ án có sự dính líu của các lãnh đạo cấp cao các DNNN đã góp phần kéo dài cuộc tranh luận về tương lai của khu vực công. Quả thực, việc tăng cường các cuộc điều tra dường như góp phần vào việc thực hiện những cải cách kinh tế của Hội nghị Trung ương 3 khóa 18 của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Các nhà bình luận Trung Quốc tỏ ra vui mừng đón nhận sự phát triển của phương thức chống tham nhũng trong các cơ quan nhà nước, và nhận thấy đây là cơ hội để khởi động lại các cuộc tranh luận và thúc đẩy tiến trình cải cách. Tuy nhiên, họ cũng cảnh báo những khó khăn: Quy mô các doanh nghiệp và sức ảnh hưởng của họ trong nền kinh tế càng lớn, thì nhiệm vụ đặt ra càng nặng nề. Và nếu như người ta thường nhất trí trong việc đánh giá những khó khăn, thì lại có nhiều bất đồng trong việc đưa ra cách giải quyết.

Sự rung chuyển của khu vực nhà nước

Theo Zhu Ziaoqun – nhà báo đồng thời là nhà nghiên cứu tại Trung tâm nghiên cứu quốc gia về nền kinh tế công thuộc Viện khoa học xã hội Trung Quốc, khu vực công đã trở thành một “ổ dịch tham nhũng”. Theo các thống kê hồi đầu tháng 7/2014 của Ủy ban kiểm tra kỷ luật trung ương – cơ quan thuộc Đảng Cộng sản Trung Quốc có trách nhiệm chống tham nhũng, hơn 50 lãnh đạo cấp cao của các DNNN đã bị “ngã ngựa” kể từ Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 18. Phong trào chống tham nhũng dường như được đẩy mạnh đáng kể từ mùa Xuân 2014. Từ tháng 3/2014, 36 vị lãnh đạo của các DNNN đã “bị điều tra nội bộ” hoặc bị “thanh tra” để làm rõ các hành vi tham nhũng.

Các cuộc điều tra này đã đưa đến nhiều nhận xét. Trước tiên, như nhà báo Xia Jinbiao đã gợi ý, những điều tra mới đây với Song Lin (Tống Lâm), Chủ tịch – Tổng Giám đốc của Tập đoàn tài nguyên Trung Quốc (China Resources) tại Hong Kong, hay Vương Soái Đình, Tổng Giám đốc chi nhánh Hong Kong thuộc Tập đoàn dịch vụ lữ hành Trung Quốc, cho thấy tham hũng không chỉ là vấn đề riêng của các DNNN hoạt động kém hiệu quả và có bộ máy hành chính cồng kềnh. Tham nhũng còn tác động tới cả những công ty đã xây dựng thành những “mô hình cải cách tự do hóa các DNNN”. Đáng chú ý là “những xung chấn” động tới lĩnh vực năng lượng từ tháng 3 đến tháng 5/2014, 9 tháng sau vụ tai tiếng liên quan đến Tập đoàn dầu khí quốc doanh Trung Quốc CNPC – PetroChina. Zhu Xiaoqun chỉ rõ chỉ riêng tháng 3/2014, 17 lãnh đạo cấp cao của các doanh nghiệp và các cán bộ trong lĩnh vực năng lượng đã bị điều tra. Các cuộc điều tra tham nhũng liên quan tới 4 nhà chức trách cấp cao của Cơ quan năng lượng quốc gia cũng đã nhắm tới Hoàng Bảo Đông, Phó Chủ tịch Tập đoàn xây dựng quốc doanh Trung Quốc Sinohydro – chuyên xây dựng các đập thủy lợi. Sau ngành công nghiệp dầu khí Trung Quốc, cuộc thanh trừng tham nhũng dường như chuyển hướng tập trung sang lĩnh vực điện lực. Mặt khác, báo chí Trung Quốc đã khẳng định rằng trong những bối cảnh trên, làn sóng tố giác sẽ vẫn tiếp tục.

Các DNNN, “chiến trường” của cuộc đấu tranh chống tham nhũng

Theo nhiều nhà bình luận và đặc biệt là Zhu Xiaoqun, “làn sóng thanh trừng” này đã chứng tỏ quyết tâm của chính quyền trung ương đưa khu vực công trở thành “chiến trường chính của cuộc đấu tranh chống tham nhũng”. Quyết tâm này đã được thể hiện kể từ cuối tháng 3/2014 qua một loạt cuộc họp và những tuyên bố chính thức liên quan tới việc củng cố hệ thống giám sát và thanh tra kỷ luật trong các DNNN và đặc biệt “các doanh nghiệp trung ương”.

Tại cuộc họp diễn ra ngày 23/5/2014, Xia Jinbiao đã đề cập tới cuộc họp đặc biệt do Ủy ban kiểm tra kỷ luật trung ương và SASAC đồng tổ chức ngày 26/3/2014, cũng như những tuyên bố của Qian Weidong, thư ký Ủy ban kỷ luật của SASAC. Những tuyên bố đó đã nhấn mạnh tới sự cần phải làm sâu sắc hơn nữa nội dung “ba chuyển biến” của hệ thống giám sát. Những nỗ lực được tập trung cho việc kiểm tra kỷ luật nội bộ nhiều hơn kiểm tra kỷ luật bên ngoài. Nhiều biện pháp sẽ được tính đến để thúc đẩy sự độc lập của các cơ quan thanh tra kỷ luật, đặc biệt tạo điều kiện cho hoạt động của đội ngũ các thanh tra nội bộ – được bổ nhiệm bởi một cơ quan bên ngoài doanh nghiệp, có nhiệm vụ duy nhất là đấu tranh chống tham nhũng.

Tuy nhiên, nếu như một số quan sát viên hưởng ứng các biện pháp này, thì một số khác lại cảnh báo cần phải thận trọng. Nhà báo Jia Yue dẫn lời Du Zhizhou nhắc lại rằng những biện pháp này không đảm bảo sự độc lập tối thiểu của các cơ quan kiểm tra và giám sát. Mặt khác, những nỗ lực vẫn tiếp tục cần hoàn thành vì sự minh bạch trong các khâu bổ nhiệm hay hệ thống tiền lương và quản lý tài chính của các doanh nghiệp.

Đặc biệt, về cơ bản, những biện pháp khác nhau được tính đến sẽ không thể hiện hiệu quả nếu thiếu những cải cách sâu sắc đối với khu vực nhà nước.

Những cải cách chưa hoàn tất, nguyên nhân chính của nạn tham nhũng – đòn bẩy hay vật cản đối với cải cách?

Phần lớn các ý kiến đều đồng tình với nhận định chính thức: cuộc chiến chống tham nhũng trong khu vực nhà nước phải đi đôi với việc triển khai theo chiều sâu cải cách DNNN. Nhà báo Jia Yue nhấn mạnh: Cải cách và đấu tranh chống tham nhũng phải được “tính toán, triển khai và áp dụng một cách đồng bộ”. Nhà báo Xia Jinbiao thì cho rằng đó là một hoạt động mang tính biện chứng: cuộc chiến chống tham nhũng sẽ cho phép “mở ra phương hướng cải cách”, trong khi cải cách có thể nhổ bỏ được tận gốc rễ của tham nhũng.

Tuy nhiên, Li Yongzhong, người có một cái nhìn rất nghiêm khắc về chiến dịch chống tham nhũng được tiến hành ở khu vực công, lại đánh giá những quan niệm trên là sai lầm. Thực vậy, ông cho rằng chiến dịch này không hề đóng vai trò là động lực cho cải cách, mà sẽ sớm trở thành một mối nguy hiểm thực sự cho tương lai của các cuộc cải cách thể chế và sự phát triển kinh tế. Ông sử dụng phép ẩn dụ “nồi áp suất” để nói về vấn đề này. Nếu cuộc chiến chống tham nhũng tạo ra quá nhiều sức ép, nó có nguy cơ thất bại. Theo Li Yongzhong, đã đến lúc “xả bớt hơi” và tập trung triển khai các cải cách theo chiều sâu.

(còn tiếp) 

Nguồn: Chuyên mục China Analysis, Trung tâm Nghiên cứu châu Á (Pháp) – số 8/2014

CVĐQT – số 12/2014

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s