Sau Đại hội 11, Việt Nam đã hành động để thúc đẩy quan hệ quốc phòng của nước này với Mỹ, nhưng theo một cách thức kiềm chế để không khiêu khích Trung Quốc. Tại Đối thoại chính sách quốc phòng lần thứ 2 được tổ chức ở Washington tháng 9/2011, 2 bên đã ký kết Biên bản ghi nhớ (MOU) chính thức đầu tiên về hợp tác quốc phòng. Đây là một thỏa thuận khiêm tốn điển chế hóa các hoạt động đang được thực hiện: đối thoại quốc phòng cấp cao thường xuyên, an ninh hàng hải, tìm kiếm và cứu nạn, nghiên cứu và trao đổi kinh nghiệm về công tác gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc, và hỗ trợ nhân đạo/cứu trợ thảm họa (HA/DR). Ở một khía cạnh, MOU là một thước đo minh bạch nhằm vào Trung Quốc.

Vào tháng 6/2012, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta đã tới thăm Việt Nam theo thỏa thuận năm 2003 về trao đổi các chuyến thăm luân phiên bởi bộ trưởng quốc phòng 3 năm một lần. Panetta đã tới thăm căn cứ hải quân trước đây của Mỹ tại Vịnh Cam Ranh trước khi gặp Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam, Tướng Phùng Quang Thanh. Cho dù chuyến thăm của Panetta tới Cam Ranh mang đầy tính biểu tượng, Việt Nam đã dập tắt bất cứ đồn đoán rằng Hải quân Mỹ sẽ được phép quay trở lại bằng các nhắc lại chính sách “3 không” lâu nay của nước này – không cho phép nước ngoài đặt căn cứ quân sự trên lãnh thổ Việt Nam, không tham gia các liên minh quân sự, không sử dụng nước thứ ba để chống lại một nước khác.

Các cuộc hội đàm giữa hai bộ trưởng đã xem xét những lĩnh vực cũ khi họ đánh giá tiến bộ theo MOU. Tướng Thanh đề xuất hợp tác trong tương lai chỉ trong các lĩnh vực không nhạy cảm như HA/DR, tìm kiếm và cứu nạn. Ông cũng gợi ý Mỹ hỗ trợ tài chính hơn nữa để giải  quyết các di sản của Chiến tranh Việt Nam (đạn dược chưa nổ và chất độc da cam); và ông kêu gọi Mỹ gỡ bỏ lệnh cấm vận vũ khí đối với Việt Nam.

Việt Nam và Mỹ đã tổ chức Đối thoại chính trị, an ninh và kinh tế lần thứ 5 tại Hà Nội vào tháng 6/2012. Vào tháng sau đó, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đã có các cuộc thảo luận với người đồng cấp phía Việt Nam tại Hà Nội. Thứ trưởng Quốc phòng Việt Nam, Nguyễn Chí Vịnh, đã tới Washington để thảo luận về các vấn đề di sản chiến tranh. Vào tháng 10, khi tàu sân bay USS George Washington đi qua biển Nam Trung Hoa, các quan chức Việt Nam đã được đưa tới bằng máy bay để quan sát các hoạt động. Qua đó, Việt Nam đã ra tín hiệu cho thấy nước này ủng hộ sự hiện diện của Hải quân Mỹ trên biển Nam Trung Hoa. Vào tháng 4/2013, Chuẩn đô đốc William Lee thuộc lực lượng Bảo vệ bờ biển Mỹ đã cam kết hỗ trợ cho lực lượng kiểm ngư của Việt Nam.

Trong giai đoạn 2009 – 2013, Việt Nam đã đạt được các thỏa thuận quan hệ đối tác chiến lược với Hàn Quốc và Tây Ban Nha (đều trong năm 2009), Anh (2010), Đức (2011), Italy, Pháp, Thái Lan, Indonesia và Singapore (tất cả đều trong năm 2013). Việt Nam đã hoàn tất thỏa thuận về quan hệ đối tác chiến lược với Philippines vào tháng 11/2015. Cũng trong giai đoạn này, Việt Nam và Australia đã đạt được thỏa thuận về quan hệ đối tác toàn diện (2009), trong khi Việt Nam và Nga đã nâng quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước thành quan hệ đối tác chiến lược toàn diện (7/2012).

Phần 3: Các quan hệ của Việt Nam với Trung Quốc và Mỹ, 2013 – 2015

Hai phần trước của tài liệu này đã phác họa bối cảnh đa phương của quan hệ của Việt Nam với các cường quốc. Từ 2013 – 2015, Việt Nam và Nhật Bản đã nâng quan hệ song phương thành quan hệ đối tác chiến lược sâu rộng (tháng 3/2014), và Việt Nam và Australia đã đồng ý tăng cường quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước (tháng 3/2015). Phần này tập trung vào các quan hệ của Việt Nam với Mỹ và Trung Quốc trong thời kỳ từ sau cuộc gặp thượng đỉnh Sunnylands giữa Tổng thống Obama và Chủ tịch Tập Cận Bình vào tháng 6/2013 cho tới hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Trung tại Washington tháng 9/2015.

Quan hệ Việt – Trung trước cuộc khủng hoảng giàn khoan Hải Dương 981

Năm 2013, quan hệ song phương Việt – Trung đi theo đường hướng phát triển đi lên. Như đã lưu ý ở trên, Việt Nam và Trung Quốc đã phát triển một mạng lưới dày đặc các cơ chế đảng, nhà nước và quốc phòng để quản lý các quan hệ song phương dưới sự điều khiển của Ủy ban chỉ đạo chung ở cấp phó thủ tướng. Cả hai phó thủ tướng đều là ủy viên Bộ Chính trị của hai đảng cầm quyền. Vào tháng 5/2013, Trung Quốc và Việt Nam đã tổ chức kỳ họp lần thứ 6 của Ủy ban chỉ đạo chung về hợp tác song phương tại Bắc Kinh.

Việt Nam và Trung Quốc đều xác định rõ tranh chấp biển Nam Trung Hoa là vấn đề gây khó chịu chính trong quan hệ hai nước và tìm cách kiếm chế vấn đề này không trở nên mất kiểm soát và ảnh hưởng xấu tới toàn bộ quan hệ song phương. Việt Nam và Trung Quốc tiếp tục xử lý tranh chấp lãnh thổ giữa hai nước trên biển Nam Trung Hoa theo Thỏa thuận về các nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết các vấn đề trên biển được thông qua tháng 10/2011. Số lượng các vụ việc liên quan tới ngư dân đã giảm đáng kể. Trong năm đó, quan hệ chính trị đã đi theo đường hướng phát triển đi lên.

Trong một số khía cạnh quan trọng, quan hệ quốc phòng của Việt Nam với Trung Quốc tương đương với quan hệ quốc phòng với Mỹ. Vào tháng 1, Việt Nam đã cho phép 3 tàu thuộc lực lượng Hải quân Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLAN) có chuyến thăm thiện chí tới cảng thành phố Hồ Chí Minh. Vào tháng 5, hai bộ trưởng quốc phòng đã gặp gỡ bên lề Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM) lần thứ 7 tại Brunei. Việt Nam và Trung Quốc đã tổ chức Đối thoại quốc phòng chiến lược lần thứ 4 tại Bắc Kinh vào tháng 6 và đồng ý thiết lập một đường dây nóng về hải quân giữa hai bộ quốc phòng. Cũng trong tháng 6, Trung Quốc và Việt Nam đã tổ chức chuyến thăm tuần tra hàng hải chung lần thứ 15 tại Vịnh Bắc Bộ và một cuộc diễn tập huấn luyện tìm kím và cứu nạn. Sau đó, hai tàu hải quân của Việt Nam đã có một chuyến thăm cảng thiện chí tới sở chỉ huy hạm đội Nam Hải của Trung Quốc tại thành phố Trạm Giang.

Chủ tịch Việt Nam Trương Tấn Sang đã có chuyến thăm chính thức cấp nhà nước tới Trung Quốc vào tháng 6/2013 để thảo luận với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Hai nhà lãnh đạo đã đồng ý tăng gấp đôi quy mô lĩnh vực phát triển chung giữa hai nước tại Vịnh Bắc Bộ, mở rộng hợp tác giữa các công ty dầu khí quốc gia của hai nước cho tới năm 2016 và lập một đường dây nóng cho các vụ việc nghề cá. Vào cuối tháng 7, hai đảng cộng sản đã tổ chức hội nghị chuyên đề lý luận lần thứ 9 tại Trung Quốc, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghĩ đã có chuyến thăm chính thức tới Hà Nội vào tháng 8.

Đỉnh cao trong quan hệ song phương đã diễn ra vào tháng 10/2013 khi Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường có chuyến thăm chính thức tới Việt Nam theo lời mời của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng để thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Theo Tuyên bố chung được hai thủ tướng công bố vào ngày 15/10, hai nhà lãnh đạo đã nhất trí thành lập 3 nhóm công tác chung chịu trách nhiệm trong 3 lĩnh vực.

Lĩnh vực đầu tiên là hợp tác trên bộ và bao gồm các vấn đề kinh tế, kết nối vận tải và liên lạc và quản lý biên giới trên bộ Việt – Trung. Thương mại hai chiều được ước tính ở mức 41,2 tỷ USD trong năm 2012 với Trung Quốc có thăng dư thương mại là 16,4 tỷ USD. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã thúc giục Thủ tướng Lý Khắc Cường về thương mại cân bằng hơn bằng cách nới lỏng các điều kiện mà theo đó các công ty Việt Nam có thể buôn bán tại Trung Quốc. Theo thỏa thuận chung được công bố sau cuộc thảo luận: “Phía Trung Quốc khuyến khích các doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng nhập khẩu hàng hóa cạnh tranh của Việt Nam và hỗ trợ các công ty Trung Quốc đầu tư tại Việt Nam, trong khi sẵn sàng thiết lập các điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường tại Trung Quốc”.

Hai nhà lãnh đạo đặt ra mục tiêu nâng thương mại hai chiều lên 60 tỷ USD tới năm 2015 hoặc sớm hơn. Họ cũng thảo luận về cách thức cải thiện kết nối vận tải và liên lạc. Hai thủ tướng cũng nhất trí về một danh sách các dự án hợp tác chính và việc thiết lập một nhóm công tác về hợp tác cơ sở hạ tầng để lên kế hoạch và thực hiện các dự án này. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Thủ tướng Lý Khắc Cường ủng hộ vai trò tiếp tục của các ủy ban chung về biên giới trên đất liền và các kế hoạch làm việc hàng năm của các ủy ban này.

(còn tiếp) 

Nguồn: Viện nghiên cứu Trung Quốc đương đại – New Zealand

TLTKĐB – 28 & 29/05/2016

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s