Chính sách quốc phòng ở châu Á của Tổng thống Mỹ đắc cử Donald Trump sẽ như thế nào? Câu trả lời ngắn gọn: Chúng ta đơn giản là chưa biết được. Nếu ông quả thực tuân thủ lập trường biệt lập và không dính líu đến các cuộc xung đột ở châu Á và không vướng vào những vấn đề của châu Á, có thể thấy căng thẳng khu vực sẽ gia tăng trong tương lai gần do Hàn Quốc và Nhật Bản vũ trang hạt nhân, Trung Quốc quân sự hóa Biển Đông và biển Hoa Đông, tình hình an ninh xấu đi ở Afghanistan, Pakistan có khả năng sụp đổ và chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan tiếp tục lan truyền trong khu vực. Tuy nhiên, cách xử lý có khả năng hơn về chính sách quốc phòng của Mỹ ở châu Á dưới thời Tổng thống Trump sẽ là một biến tố của châm ngôn “hòa bình thông qua sức mạnh”, được khẳng định qua việc Mỹ xây dựng lực lượng quân sự trong khu vực, có lẽ dựa trên một biến thể nào đó của khái niệm gọi là “cân bằng ở nước ngoài”, cụ thể là sử dụng các đồng minh khu vực để xử lý sự trỗi dậy của các nước lớn, trong khi phụ thuộc vào một sự hiện diện hải quân (ở nước ngoài) lớn của Mỹ ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương để ngăn chặn gây hấn. (Tuy thế nên lưu ý rằng phần lớn các nhà khoa học chính trị nghĩ rằng các nước lớn châu Á sẽ không thể giải quyết được sự nổi lên của Trung Quốc trong khu vực mà không có sự ủng hộ mạnh mẽ của Mỹ). Ý tưởng này đến từ đâu?

Hai nhà cố vấn chính sách của Donald Trump (một người là phụ tá cho Chủ tịch Tiểu ban lực lượng và sức mạnh trên biển thuộc Ủy ban quân lực Hạ viện Randy Forbes) đã đưa trường hợp này ra trên một bài báo đăng trên Foreign Policy mới đây, dù không đi vào nhiều chi tiết. Tuy nhiên, một điều có vẻ rõ ràng: Trục xoay chính sách quốc phòng Mỹ của Donald Trump ở châu Á sẽ là Hải quân Mỹ. Các tác giả viết: “Hải quân Mỹ có lẽ là nguồn lớn nhất đảm bảo sự ổn định khu vực ở châu Á”. Trong bài viết, các cố vấn của ông Trump ủng hộ xây dựng lực lượng hải quân Mỹ lớn trong khu vực. (Randy Forbes, người đã đánh mất ghế quốc hội trong cuộc bầu cử sơ bộ đầu năm nay, từng là một người ủng hộ nhiệt thành việc xây dựng lực lượng và hiện đại hóa Hải quân Mỹ để kiềm chế các tham vọng của Trung Quốc. Liệu ông có thể làm ứng cử viên cho chức Bộ trưởng Hải quân Mỹ?)

Hải quân Mỹ hiện vận hành 274 tàu – lực lượng hải quân lớn nhất và hùng mạnh nhất thế giới – kết cấu xung quanh 10 nhóm tàu sân bay tấn công. Theo kế hoạch đóng tàu mới nhất của Hải quân Mỹ, số chiến hạm có thể triển khai được sẽ tăng lên 308 trong những năm tới. Tuy nhiên, những con số này không làm các cố vấn của ông Trump thoải mái. Họ viết mục tiêu của ông Trump là “350 tàu, một hạm đội sẵn sàng lên tới 346 tàu được Hội đồng quốc phòng quốc gia lưỡng đãng tán thành”. Theo đó các tác giả, chính quy mô nhỏ của Hải quân Mỹ đã làm khó cho cái gọi là chiến lược tái cân bằng sang châu Á của Mỹ lần đầu được công bố năm 2011.

Các tác giả viết: “Ban đầu, chiến lược tái cân bằng phần lớn gồm những cử chỉ báo hiệu sự ủng hộ ngoại giao và quân sự của Mỹ, chẳng hạn như cử các tàu chiến đấu ven biển đến Singapore và 2500 lính thủy đánh bộ đến Darwin, Australia. Tuy nhiên, theo thời gian, chính quyền cắt giảm mạnh quân đội Mỹ – cụ thể là bằng cách thu hẹp một Hải quân Mỹ được cho là đầu mũi của ngọn giáo xoay trục”. Ngay từ ban đầu, chiến lược tái cân bằng đã bao gồm một bộ phận quân sự lớn – tới năm 2020, 60% lực lượng Hải quân Mỹ dự kiến sẽ được đóng ở cảng nhà trên Thái Bình Dương, trong số những điều khác – bên cạnh các mặt ngoại giao và kinh tế.

Đánh giá dựa vào bài viết trên Foreign Policy, dường như chính sách quốc phòng của Donald Trump ở châu Á trước tiên sẽ được xây dựng xung quanh việc đảm bảo rằng khả năng của Mỹ giữ được cam kết phòng thủ của mình trong khu vực, với Hải quân Mỹ là sứ giả ở nước ngoài của ông Trump. Công bằng mà nói, trong một thời gian đã có cảm giác sôi sục ở nhiều đồng minh châu Á và các nhà hoạch định chính sách Mỹ, bất kể là thật hay không, rằng chiến lược “xoay trục” sang châu Á của Mỹ – đặc biệt là thành phần quân sự của nó – chỉ được thực hiện nửa vời dưới nhiệm kỳ tổng thống của ông Barack Obama. Ông Trump, trừ khi kiềm chế trước cơn bốc đồng theo chủ nghĩa biệt lập, nếu không có thể tiếp tục chiến lược này trên nguyên tắc, nhấn mạnh thành phần quân sự của nó. Vị tổng thống đắc cử trước tiên sẽ phải tìm ra cách để tiếp thêm sinh lực cho chiến lược tái cân bằng châu Á nhằm chấm dứt suy nghĩ rằng Chính quyền Obama đã hứa hẹn quá mức về chiến lược này mà không đem lại kết quả như mong đợi. Chính sách quốc phòng của Mỹ ở châu Á trong 4 năm tới – trừ khi xảy ra những tình huống bất ngờ trong đó có thể có cả tính khí khó dự đoán của vị tân tổng thống – chắc chắn sẽ chịu ảnh hưởng lớn bởi chiến lược tái cân bằng này ở mặt này hay mặt khác (mặc dù cho tới lúc này chưa có văn bản chính phủ của Mỹ nào giải thích chiến dịch này và tất cả thành phần rườm rà của nó – và đó là chưa tính đến các tuyên bố chính sách đối ngoại đầy mâu thuẫn của ông Donald Trump nói chung). Có thể chủ đề chính sách quốc phòng của Mỹ ở châu Á nói chung trên thực tế, chịu ảnh hưởng của một chiến lược tái cân bằng mới được cập nhật, sẽ là chính sách ngăn chặn nói riêng khi gắn với hai quốc gia châu Á. Một mặt, Mỹ sẽ tìm cách ngăn chặn sự hung hăng hạt nhân của Triều Tiên bằng cách đe dọa trả đũa quân sự mạnh mẽ trong trường hợp xảy ra chiến tranh, kết hợp với những nỗ lực ngoại giao lặng lẽ. Mặt khác, Washington sẽ nỗ lực gây ảnh hưởng lên Trung Quốc để trở thành một bên “tham gia có trách nhiệm” trong một trật tự thế giới dựa trên luật lệ do Mỹ đứng đầu thông qua chính sách ngăn chặn khôn ngoan. (Chính sách ngăn chặn của thế kỷ 21 khác với chiến lược ngăn chặn thời Chiến tranh Lạnh của Mỹ, vì Washington, bất kể là chính quyền nào nắm quyền, có lợi ích bất di bất dịch ở một Trung Quốc thịnh vượng và hùng mạnh). Kết quả là việc kiểm soát sự mở rộng quân sự của Trung Quốc và Triều Tiên sẽ là nhiệm vụ quan trọng nhất của chính sách quốc phòng của Mỹ ở châu Á trong 4 năm tới. (Việc ngăn chặn chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo và tiếp tục hỗ trợ cuộc chiến chống quân nổi dậy Taliban của Chính phủ Afghanistan sẽ vẫn quan trọng đối với Nhà Trắng của ông Trump, nhưng – một lần nữa, ngoại trừ khả năng tình huống bất ngờ xảy ra – sẽ không có tác động lớn đến chính sách quốc phòng của Mỹ như Trung Quốc và Triều Tiên). Do đó, chính sách quốc phòng của Mỹ ở châu Á sẽ được xây dựng xung quanh việc hợp nhất chính sách cân bằng ở nước ngoài với chiến lược ngăn chặn Trung Quốc và Triều Tiên trên thực tế. Cụ thể, điều này có nghĩa là Nhà Trắng của ông Trump có thể thúc đẩy gia tăng hoạt động của Hải quân Mỹ ở Biển Đông, kể cả những cuộc tuần tra thách thức các “tuyên bố hàng hải quá đáng” như là một phần của các chiến dịch tự do hàng hải (FONOP); đẩy mạnh hơn phòng thủ tên lửa đạn đạo kể cả việc triển khai Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) trong khu vực, nhất là Hàn Quốc; cải thiện hợp tác quân sự với các đồng minh quan trọng của Mỹ như Nhật Bản, chẳng hạn bằng cách thiết lập Bộ tư lệnh tác chiến hỗn hợp Mỹ – Nhật (cũng gửi đi một thông điệp chính trị mạnh mẽ đến Bắc Kinh và Bình Nhưỡng); duy trì và có thể mở rộng chương trình tấn công bằng máy bay không người lái của Mỹ ở Pakistan; và bán tầu ngầm Mỹ cho Đài Loan. Đồng thời, Hải quân Mỹ sẽ tiếp tục và nâng cao sự tham gia của mình trong các cuộc tập trận song phương và đa phương như Hổ mang vàng và Chuỗi tập trận Malabar với các đồng minh cốt yếu. Hơn nữa, chúng ta có thể chờ đợi một nỗ lực có phối hợp để xây dựng các lực lượng hải quân thiếu tài trợ của các đồng minh và đối tác của Mỹ ở Đông Nam Á; sự gia tăng mạnh sự hiện diện hạm đội tàu nổi Mỹ trong khu vực (có lẽ bằng cách thường xuyên triển khai thêm nhóm tấn công tàu sân bay hoặc nhóm sẵn sàng đổ bộ đến khu vực); sự gia tăng các cuộc tuần tra ngăn chặn trên không của Mỹ gần biên giới Triều Tiên, hợp tác hải quân gần gũi hơn với Ấn Độ ở Ấn Độ Dương và hỗ trợ xây dựng năng lực Hải quân Ân Độ (chẳng hạn, giúp thiết kế và đóng tàu sân bay chạy năng lượng hạt nhân đầu tiên của nước này); cử thêm các cố vấn chống khủng bố và chống nổi dậy đến Pakistan; và thúc đẩy mạnh mẽ hơn phát triển các nguyên tắc và chuẩn mực cho những chiến dịch quân sự trong không gian mạng với các đồng minh và đối tác, trong số nhiều vấn đề khác. Mỹ cũng có thể cung cấp cố vấn kỹ thuật cho Nhật Bản và Hàn Quốc về phát triển vũ khí hạt nhân – dù phải thừa nhận đó là một kịch bản cường điệu. Trong khi trong Nhà Trắng của bà Clinton, tất cả điều này có thể sẽ đi kèm với những nỗ lực ngoại giao có phối hợp, Chính quyền Trump chưa đề cập bất kỳ nỗ lực ngoại giao cụ thể nào để ủng hộ chiến lược quốc phòng châu Á – Thái Bình Dương “hòa bình thông qua sức mạnh” kiểu Reagan của mình. Chẳng hạn, để giảm bớt những nỗi lo sợ về việc Mỹ xây dựng lực lượng Hải quân Mỹ trong khu vực, cần phải có một nỗ lực làm sâu sắc hơn các đối thoại Mỹ – Trung về một loạt vấn đề trong đó có Triều Tiên, an ninh mạng, tranh chấp trên biển và chạy đua hạt nhân và vũ khí không gian. Tổng thống Trump sẽ cần phải đẩy mạnh các cơ chế xử lý khủng hoảng tốt hơn nhằm làm lắng dịu xung đột trong tương lai dễ dàng hơn. Sự can dự cứng rắn hơn với Trung Quốc, kể cả việc Trung Quốc tiếp tục tham dự trong các cuộc tập trận chung như RIMPAC và các biện pháp xây dựng lòng itn khác gồm cả hội nghị ảo, cũng sẽ cần thiết – một nhiệm vụ khó có thể có dưới thời ông Trump. Rốt cuộc, chính sách quốc phòng của ông Trump ở châu Á – nếu ông lắng nghe các cố vấn của mình – có thể sẽ là tiếp tục chiến lược tái cân bằng như đã được phác thảo năm 2011, tuy nhiên nêu bật khía cạnh quân sự của nó – đặc biệt là xây dựng lực lượng Hải quân Mỹ trong khu vực. Nhưng chúng ta phải thừa nhận rằng có quá nhiều điều chưa rõ ràng để có thể dự đoán chính xác chính sách quốc phòng tương lai của ông Trump ở châu Á – và theo cách nói ưa thích của ông, đó là một vấn đề “rất lớn”.

Nguồn: The Diplomat – 10/11/2016

TLTKĐB – 13/11/2016

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s