Ít người biết rằng hệ thống quyền sở hữu hợp pháp ở một quốc gia tiên tiến là trung tâm của một mạng lưới phức tạp các mối quan hệ, trang bị cho các công dân bình thường để thiết lập mối liên hệ với cả chính phủ lẫn khu vực tư nhân, và như thế nhận được thêm hàng hóa, dịch vụ. Không có các công cụ quyền sở hữu chính thức, khó có thể hiểu được vì sao các tài sản lại có thể được dùng vào mọi thứ mà chúng thực hiện ở phương Tây. Bằng cách nào khác mà các tổ chức tài chính có thể xác định những người vay tiền tiềm năng đáng tin cậy ở quy mô hàng loạt? Làm sao các đối tượng vật lý, như gỗ ở Oregon, lại bảo đảm cho một khoản đầu tư công nghiệp ở Chicago? Làm thế nào các công ty bảo hiểm có thể tìm và ký hợp đồng với các khách hàng, những người sẽ thanh toán hóa đơn của họ? Làm thế nào nghề môi giới thông tin hoặc các dịch vụ xác minh và kiểm tra lại có thể được cung cấp một cách hiệu quả và rẻ tiền? Việc thu thuế tiến hành ra sao?

Chính hệ thống quyền sở hữu là cái chắt lọc ra tiềm năng trừu tượng từ các tòa nhà và cố định nó trong các hình thức biểu diễn cho phép chúng ta sử dụng các tòa nhà không chỉ như nơi trú ngụ. Nhiều hệ thống sở hữu ở các quốc gia đang phát triển không tạo ra vốn, bởi họ không nhận ra rằng tài sản có thể tách xa khỏi quyền sở hữu. Các hệ thống này chỉ hoạt động thuần túy như một kho lưu trữ các giấy tờ sở hữu, các bản đồ thay cho các tài sản, mà không cho phép cho thêm cơ chế cần thiết để tạo ra một mạng lưới trong đó các tài sản có thể có một cuộc sống song hành như vốn. Không được nhầm lẫn giữa hệ thống quyền sở hữu chính thức với các hệ thống lưu trữ đồ sộ như Domesday Book (Sổ chủ đất) của nước Anh 900 năm trước đây hoặc hoạt động kiểm tra hành lý ở một sân bay quốc tế. Một hệ thống quyền sở hữu được hiểu đúng đắn và thiết kế một cách phù hợp có khả năng tạo ra một mạng lưới, thông qua đó người dân có thể kết hợp các tài sản của mình theo những cách có giá trị hơn.

Tác dụng số 6 của quyền sở hữu: bảo vệ các giao dịch

Một lý do quan trọng giúp hệ thống quyền sở hữu chính thức phương Tây hoạt động như một mạng lưới là tất cả các hồ sơ sở hữu (các chứng thư, văn bản, chứng khoán và các hợp đồng mô tả khía cạnh kinh tế quan trọng của tài sản) được theo dõi liên tục và được bảo vệ khi chúng di chuyển qua thời gian và không gian. Bến đỗ đầu tiên của chúng là các cơ quan công cộng, đó là những người quản gia đối với các hình thức biểu diễn tài sản của một quốc gia tiên tiến. Những người giữ hồ sơ công cộng quản lý các hồ sơ chứa tất cả những mô tả hữu ích về mặt kinh tế của tài sản, bất kề là đất, nhà, động sản, tàu bè, công nghiệp, hầm mỏ hoặc máy bay. Các hồ sơ này sẽ cảnh báo cho bất kể ai muốn sử dụng tài sản về những thứ có thể hạn chế hoặc tăng cường tính hiện thực của nó, như những điều trở ngại, quyền sử dụng đất của người khác, những hợp đồng thuê mướn, các khoản tiền trả chậm, vỡ nợ và các hợp đồng thế chấp. Các cơ quan cũng đảm bảo rằng các tài sản được biểu thị chính xác và thảo đáng dưới dạng thích hợp có thể được cập nhật và truy cập dễ dàng.

Bên cạnh các hệ thống lưu trữ hồ sơ công cộng, nhiều dịch vụ tư nhân khác đã mở ra để hỗ trợ các bên trong xác định, di chuyển và theo dõi các biểu thị sao cho chúng có thể tạo ra giá trị thặng dư một cách dễ dàng và an toàn. Các dịch vụ này bao gồm các tổ chức tư nhân ghi chép lại các giao dịch, các tổ chức lưu giữ (phong tỏa), trích lục, định giá, các hãng bảo hiểm cho chứng thư và độ tin cậy, các nhà môi giới thế chấp, các dịch vụ ủy thác, lưu ký hồ sơ. Ở Hoa Kỳ, các công ty bảo hiểm chứng thư còn giúp việc khai thác các biểu thị tài sản bằng cách phát hành các khế ước bảo đảm cho các bên đối với rủi ro xác định, từ sai sót trong chứng thư đến việc không thể thực thi khế ước thế chấp và không phát mại được chứng thư. Theo luật, tất cả các thực thể này phải tuân thủ tiêu chuẩn hoạt động khắt khe điều chỉnh khả năng theo dõi hồ sơ của họ, các phương tiện lưu trữ vật lý và bố trí nhân viên.

Mặc dù chúng được thiết lập để bảo vệ sự an toàn của quyền sở hữu lẫn an toàn của các giao dịch, song rõ ràng là các hệ thống phương Tây nhấn mạnh đến khía cạnh sau. Sự an toàn về cơ bản được nhấn mạnh nhằm tạo sự tin cậy trong các giao dịch sao cho người dân có thể làm cho các tài sản của mình tồn tại song hành với tư cách là tư bản một cách dễ dàng hơn.

Ngược lại, ở hầu hết các nước đang phát triển, luật và các cơ quan chính quyền bị mắc bởi hệ thống thuộc địa trước đây và luật Roman, những luật nghiêng về bảo vệ quyền sở hữu. Họ trở thành những người lưu ký ước nguyện của người chết. Điều này có thể giải thích vì sao hệ thống quyền sở hữu phương Tây lại dễ dàng tạo ra vốn như vậy, còn vì sao hầu hết tài sản ở các nước thế giới thứ ba và XHCN trước đây lại tuột khỏi hệ thống pháp lý chính thức để tìm kiếm sự linh động.

Việc phương Tây coi trọng sự an toàn của các giao dịch cho phép người dân có thể di chuyển khối lượng tài sản lớn với rất ít giao dịch. Làm sao chúng ta có thể lý giải rằng ở các quốc gia thế giới thứ ba và XHCN trước đây, người dân vẫn mang lợn của mình ra chợ và mua bán từng con một, như họ đã làm hàng ngàn năm nay, trong khi ở phương Tây, các nhà buôn đưa các hình thức biểu thị về quyền của họ với các con lợn ra thị trường? Ví dụ, các nhà buôn ở Sở Giao dịch Hàng hóa Chicago mua bán thông qua các biểu thị, những cái cung cấp cho họ nhiều thông itn hơn về đàn lợn mà họ mua bán so với việc họ phải xem xét từng con lợn một. Họ có khả năng mua bán các khối lượng khổng lồ lợn mà ít phải quan tâm về sự an toàn của các giao dịch.

Vốn và tiền

Sáu tác dụng của quá trình quyền sở hữu tích hợp có nghĩa là nhà ở của những người phương Tây không còn chỉ để trú mưa và tránh giá lạnh. Được tạo cho sự tồn tại về mặt biểu diễn, những căn nhà này hiện có một cuộc sống song hành, thực hiện những công việc kinh tế mà chúng không thể làm trước đây. Một hệ thống quyền sở hữu chính thức được tích hợp tốt về cơ bản làm hai việc: thứ nhất, nó giảm mạnh mẽ các chi phí để tìm hiểu đại lượng kinh tế của tài sản bằng cách biểu thị chúng theo cách sao cho các giác quan của chúng ta có thể nắm bắt nhanh chóng; và thứ hai, nó tạo thuận lợi cho khả năng thỏa thuận về việc sử dụng các tài sản ra sao để tạo thêm sản phẩm và tăng phân công lao động. Kỳ tài của phương Tây là đã tạo ra một hệ thống cho phép người dân thấu hiểu bằng trí óc những giá trị mà mắt con người không bao giờ có thể nhìn thấy và để thao tác các thứ bàn tay con người không bao giờ có thể sờ thấy.

Hàng thế kỷ trước, các học giả đã nghĩ rằng chúng ta dùng từ vốn (theo tiếng Latinh, capital để chỉ đầu, thủ) bởi vì đầu là nơi chúng ta nắm giữ các công cụ để tạo ra vốn. Điều này gợi ý lý do mà vốn đã luôn luôn bị che khuất trong bí ẩn là bởi vì, giống như năng lượng, nó chỉ có thể được khám phá và được quản lý bằng trí óc. Cách duy nhất để chạm vào vốn là hệ thống quyền sở hữu có thể ghi chép các khía cạnh kinh tế của nó trên giấy và néo chặt chúng vào một địa điểm và người chủ cụ thể.

Khi ấy, quyền sở hữu, không đơn thuần là giấy tờ mà là một công cụ trung gian thâu tóm và lưu trữ hầu hết các thứ cần thiết để làm cho nền kinh tế vận hành. Quyền sở hữu là hạt nhân của hệ thống, bằng cách làm cho người dân có trách nhiệm giải trình và tài sản có thể chuyển đổi được, bằng cách theo dõi các giao dịch, và như thế cung cấp tất cả các cơ chế cần thiết để hệ thống tiền tệ và ngân hàng vận hành, đầu tư hoạt động. Mối quan hệ giữa vốn và tiền hiện đại thấm qua quyền sở hữu.

Ngày nay, chính các hồ sơ về quyền sở hữu và các giao dịch đã cung cấp tiền cho các nhà chức trách làm bằng chứng cốt yếu để phát hành thêm thư chào thầu hợp pháp. Các nhà khoa học tư duy George A. Miller và Philip N. Johnson-Laird đã viết năm 1976: “Tiền giấy có nguồn gốc từ ký phát giấy nợ. Cho nên tiền… giả định trước định chế quyền sở hữu”. Chính hồ sơ quyền sở hữu tài sản là cái cố định các đặc trưng kinh tế của tài sản sao cho chúng có thể được dùng để bảo đảm đối với các giao dịch thương mại và tài chính, và cuối cùng để cung cấp lý lẽ mà dựa vào đó các ngân hàng trung ương phát hành tiền. Để tạo tín dụng và đầu tư, cái cản trở người dân không phải là bản thân tài sản, mà là những biểu thị quyền sở hữu của chúng – các chứng thư hoặc các cổ phần được đăng ký – bị điều chỉnh bởi các quy tắc có thể được thực thi trên toàn quốc. Tiền không kiếm được tiền. Bạn cần một quyền sở hữu trước khi bạn có thể kiếm tiền. Thậm chí nếu bạn cho vay tiền, cách duy nhất bạn có thể kiếm tiền được tiền bởi chính đồng tiền đó bằng việc cho vay hoặc đầu tư dựa trên một loại hồ sơ quyền sở hữu xác định các quyền của bạn đối với tiền gốc và lãi. Xin nhắc lại: tiền giả định trước quyền sở hữu.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo: Hernando de Soto – Bí ẩn của vốn – NXB CTQG 2016.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s