Như các nhà kinh tế học lỗi lạc của Đức, Gunnar Heinsohn và Otto Steiger đã chỉ ra, “Tiền không bao giờ được tạo ra từ hô vô, xét từ quan điểm quyền sở hữu, cái luôn phải có trước khi tiền có thể tồn tại”. Thừa nhận những sự giống nhau giữa công trình của họ và của tôi, họ đã lưu ý tôi về bản thảo của một bài báo chưa được công bố, có nêu “rằng không thể hiểu lãi và tiền nếu không có định chế quyền sở hữu”. Họ đề cập tiếp, mối quan hệ này bị làm lu mờ bởi đa số mọi người hiểu lầm rằng các ngân hàng trung ương phát hành giấy bạc và hỗ trợ các ngân hàng thương mại tiến hành thanh toán. Theo quan điểm của Heinsohn và Steiger, cái tuột khỏi tầm nhìn thực tế “là tất cả các khoản ứng trước trong kinh doanh ngân hàng lành mạnh đều có bảo đảm”, hoặc theo thuật ngữ của tôi, đều dựa trên giấy chứng nhận quyền sở hữu hợp pháp. Họ đồng ý với Harold Demsetz rằng nền móng quyền sở hữu của chủ nghĩa tư bản được cho là dĩ nhiên và lưu ý Joseph Schumpeter đã gợi bóng gió rằng chính quyền sở hữu bảo đảm cho sự tạo ra tiền. Như Tom Bethell khẳng định đúng đắn trong cuốn sách khác thường của ông, The Noblest Triumph [Chiến thắng cao quý nhất], rằng “nhiều sự may mắn của một hệ thống quyền sở hữu tư nhân chưa bao giờ được phân tích một cách thích đáng”.

Vốn, như tôi đã lập luận ở trước, không được tạo ra bởi tiền; nó được tạo ra bởi dân chúng mà các hệ thống quyền sở hữu giúp họ hợp tác và suy nghĩ về việc làm sao có thể làm cho các tài sản họ tích tụ tham gia sản xuất thêm. Sự gia tăng lớn củ tư bản ở phương Tây hơn hai thế kỷ qua là hệ quả của hệ thống quyền sở hữu được cải thiện dần dần, những hệ thống cho phép các tác nhân kinh tế phát hiện và thực hiện tiềm năng trong các tài sản, do đó có thể tạo ra tiền mà không bị lạm phát để tài trợ và tạo ra thêm sản xuất.

Như vậy, chúng ta hơn những con sóc cất trữ lương thực cho màu đông và cam kết tiêu thụ sau. Thông qua việc sử dụng thành thạo các định chế quyền sở hữu, chúng ta biết cách để cho các thứ tích tụ có một sự tồn tại song hành. Khi các quốc gia tiên tiến hòa hợp tất cả thông tin và các quy tắc về tài sản của họ lại với nhau và thiết lập hệ thống quyền sở hữu theo dõi tiến triển kinh tế của chúng, họ đã tập hợp thống nhất toàn bộ quá trình thể chế, quá trình làm nền cho sự tạo ra vốn. Nếu chủ nghĩa tư bản có trí tuệ, nó sẽ nằm trong hệ thống quyền sở hữu hợp pháp. Nhưng giống như hầu hết các thứ thuộc trí óc, đa phần của “chủ nghĩa tư bản” ngày nay hoạt động ở mức vô thức.

Vì sao các nhà kinh tế học cổ điển, những người đã biết tư bản là trừu tượng và phải được cố định, lại không đưa ra quan hệ giữa vốn và quyền sở hữu? Một lời thanh minh có thể là trong thời của A. Smith hoặc thậm chí của K. Marx, hệ thống quyền sở hữu vẫn còn bị hạn chế và chưa được phát triển, và tầm quan trọng của chúng là khó phán đoán. Có lẽ quan trọng hơn, cuộc chiến vì tương lai của chủ nghĩa tư bản đã dịch chuyển từ những nghiên cứu mang tính sách vở của các nhà lý thuyết sang một mạng lưới rất lớn các nghiệp chủ, các nhà tài chính, các chính trị gia, và các luật gia. Sự chú ý của thế giới chuyển từ lý thuyết sang những công việc thực tế được tiến hành hàng ngày trong dân chúng, từ năm tài chính này sang năm tài chính khác.

Một khi cỗ máy khổng lồ của chủ nghĩa tư bản đã được đặt chắc chắn vào vị trí và chủ nhân của nó bận rộn làm giàu, thì câu hỏi về việc nó sinh ra thế nào sẽ mất đi tính khẩn cấp. Giống như dân cư sống ở vùng châu thổ giàu có và màu mỡ của một con sông dài, những người ủng hộ chủ nghĩa tư bản không có nhu cầu thúc ép để khám phá thượng nguồn nhằm tìm nguồn gốc sự phồn vinh của họ. Vì sao phải phiền muộn?… Do vậy, phần còn lại của thế giới quay sang phương Tây nhờ giúp đỡ và được khuyên hãy bắt chước các điều kiện của cuộc sống ở châu thổ: các đồng tiền ổn định, các thị trường mở và các doanh nghiệp tư nhân, các mục tiêu của những cái gọi là cải cách kinh tế vĩ mô và điều chỉnh cơ cấu. Tất cả mọi người đã quên rằng lý do của cuộc sống giàu có ở châu thổ nằm xa ở tận thượng lưu, trong nước nguồn chưa được khai phá. Các hệ thống quyền sở hữu hợp pháp có thể tiếp cận một cách rộng rãi như là phù sa từ thượng lưu, cho phép tư bản hiện đại hưng thịnh.

Đây là một trong những lý do chính giải thích vì sao các cải cách kinh tế vĩ mô không có kết quả. Bắt chước chủ nghĩa tư bản ở mức độ của châu thổ, bằng cách nhập khẩu đặc quyền kinh doanh McDonald và Blockbluster, là không đủ để tạo sự giàu có. Cái cần là tư bản, nó đòi hỏi một hệ thống phức tạp và rất rộng lớn của quyền sở hữu hợp pháp, mà tất cả chúng ta đều coi là dĩ nhiên.

Chiếc lồng kính của Braudel

Phần lớn những người nghèo ở các quốc gia đang phát triển và xã hội chủ nghĩa trước đây bị đẩy ra bên lề là do họ không có khả năng lợi dụng được sáu tác dụng mà quyền sở hữu mang lại. Thách thức mà các nước này đối mặt không phải là liệu họ phải tạo ra hay nhận được nhiều tiền hơn, mà là liệu họ có thể hiểu được các định chế pháp lý và dồn hết quyết tâm chính trị cần thiết xây dựng một hệ thống quyền sở hữu để những người gnhèo có thể tiếp cận một cách dễ dàng.

Nhà sử học Pháp, Fernand Braudel, đã thấy rằng sự bí ẩn lớn là chỗ ngay từ lúc khởi đầu, chủ nghĩa tư bản phương Tây đã chỉ phục vụ một số ít những người có đặc quyền, giống như nó hoạt động ở những nơi khác trên thế giới ngày nay:

Vấn đề mấu chốt là tìm ra vì sao khu vực đó của xã hội thời xưa, cái tôi sẽ không ngần ngại gọi là tư bản chủ nghĩa, lại phải sống như thể trong một lồng kính (bell jar), cắt đứt khỏi phần còn lại của xã hội; vì sao nó đã không có khả năng mở rộng và chinh phục toàn xã hội?… Vì sao chỉ có thể có tốc độ tạo vốn đáng kể ở những khu vực nhất định chứ không phải trong toàn bộ nền kinh tế thị trường của thời ấy?… Có lẽ sẽ là trái với quy luật tự nhiên nếu nói rằng mọi thứ khác đều thiếu, còn tiền chắc chắn là không [thiếu]… như thể đây là một thời kỳ mà những nơi đất được coi là xấu vẫn có người mua hết và các dinh thự tráng lệ ở thôn quê được xây dựng, các đài kỷ niệm to lớn được dựng lên, và sự tài trợ một cách phung phí cho văn hóa… Làm sao chúng ta giải quyết được sự mâu thuẫn này… giữa bầu không khí kinh tế trì trệ và sự tráng lệ của Florence dưới thời Lorenzo Huy hoàng.

Tôi tin câu trả lời cho câu hỏi của Braudel chính ở sự tiếp cận hạn chế đối với quyền sở hữu chính thức, cả trong quá khứ của phương Tây lẫn ở các nước thế giới thứ ba và xã hội chủ nghĩa trước đây hiện nay. Các nhà đầu tư địa phương và nước ngoài đúng là có tư bản; các tài sản của họ ít nhiều được tích hợp, có thể chuyển đổi được, được kết nối mạng, và được bảo vệ bởi hệ thống quyền sở hữu chính thức. Nhưng họ chỉ là một thiểu số rất nhỏ – những người có thể có đủ điều kiện thuê các luật sư nhiều kinh nghiệm, có các mối quan hệ nội bộ, và có sự kiên nhẫn để lách qua tệ quan liêu của hệ thống quyền sở hữu của họ. Tuyệt đại đa số dân chúng, những người không thể hưởng việc những thành quả lao động của mình được biểu thị bởi hệ thống quyền sở hữu chính thức, sống ngàoi chiếc lồng kính của Braudel.

Chiếc lồng kính làm cho chủ nghĩa tư bản trở thành một câu lạc bộ tư nhân, chỉ mở cửa cho một số ít người có đặc ân, và làm tức giận hàng tỷ người đứng ngoài ngó vào. Sự phân biệt chủng tộc tư bản chủ nghĩa này sẽ tiếp tục một cách không thể tránh khỏi, cho đến khi tất cả chúng ta đều thấy sự thiếu sót cốt lõi trong hệ thống pháp luật và chính trị của nhiều nước, những cái ngăn cản đa số người dân tham gia hệ thống quyền sở hữu chính thức.

Đây là lúc để tìm ra nguyên nhân hầu hết các nước đã không có khả năng tạo ra hệ thống quyền sở hữu chính thức mở. Nó là thời điểm, bởi vì các quốc gia thế giới thứ ba và xã hội chủ nghĩa trước đây đang trải qua những nỗ lực đầy khát vọng nhất… để nhấc chiếc lồng kính đi.

Nhưng trước khi trả lời câu hỏi đó, chúng ta phải giải quyết phần còn lại của sự bí ẩn là vì sao các chính phủ lại chậm trễ đến như vậy trong việc nhận ra sự tồn tại của chiếc lồng kính.

TH: T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo: Hernando de Soto – Bí ẩn của vốn – NXB CTQG 2016.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s