Theo đài RFI, Nga đang tìm cách gây thêm ảnh hưởng ở khu vực Thái Bình Dương, và kết thân với Trung Quốc, còn Bắc Kinh không ngừng phủ bóng lên châu Á và Biển Đông, Philippines đang rời Mỹ để xích lại gần Trung Quốc và Nga. Theo nhận định của Tướng Jean-Vincent Brisset, Giám đốc nghiên cứu Viện Nghiên cứu Quan hệ Chiến lược và Quốc tế (IRIS), trên chuyên san Atlantico ngày 2/12, các động lực mới trong khu vực có vẻ như không thuận lợi cho Hoa Kỳ, cường quốc Thái Bình Dương. Trả lời phỏng vấn của Atlantico, ông Brisset trước hết cho rằng Nga đang thể hiện ý chí lấy lại vị trí cường quốc thế giới mà Liên Xô từng có trước đây. Ông nói: “Đặc biệt trong những tháng gần đây, người ta nói rất nhiều về việc nước Nga, bị phương Tây trừng phạt vì đã sáp nhập Crimea, đã làm dấy lên cuộc xung đột ở Ukraine, và liên minh với Bashar al-Assad ở Syria, cho nên đã quay về phía Trung Quốc. Nói như vậy có lẽ đơn giản quá”.

Theo ông Jean-Vincent Brisset, trong thực tế, Nga vẫn can dự vào châu Âu, mà họ chắc chắn là muốn có quan hệ tốt hơn. Tại Syria, Nga vẫn duy trì một sự can dự không hề giảm, thậm chí đã manh nha phối hợp quân sự với Hoa Kỳ, chứ không chỉ nhằm giảm nguy cơ đụng độ trên hiện trường. Quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ, được cụ thể hóa bằng việc thành lập một tuyến liên lạc trực tiếp, cũng có vẻ được cải thiện, đặc biệt kể từ khi chúng đối trọng với những lời lên án Ankara của Liên minh châu Âu.

Những sáng kiến mới của Moskva hướng về châu Á về cơ bản là nhằm cụ thể hóa sự trở lại thực thụ của một nước Nga hiện đang có phương tiện và quyết tâm lấy lại vị trí hàng đầu trong tư cách là một cường quốc toàn cầu. Quả là chúng ta có thấy một vài tuyên bố chung giữa Nga và Trung Quốc, nhưng hiện chưa rõ là chúng có sẽ thể hiện trong thực tế bằng một thay đổi quan trọng trong quan hệ giữa hai nước hay không. Với Nhật Bản, vấn đề phức tạp hơn, nhất là sau vụ Nga gần đây đã triển khai tên lửa trên quần đảo Kuril, vốn vẫn là một vùng tranh chấp. Chuyến thăm sắp tới của Vladimir Putin đến Tokyo có lẽ sẽ cho phép làm rõ một số điểm.

Tham vọng của Trung Quốc: Động lực biến đổi cục diện

Tại khu vực Thái Bình Dương, động lực thúc đẩy tình hình biến chuyển phần lớn liên quan đến các tranh chấp chủ quyền, chỉ mang tính song phương giữa Trung Quốc và Nhật Bản trên quần đảo Senkaku (Điếu Ngư) ở biển Hoa Đông, phức tạp và chồng chéo lên nhau ở vùng quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và một số rạn san hô khác ở Biển Đông.

Trong trường hợp Senkaku, tranh chấp phần lớn là song phương, mặc dù Mỹ, để thể hiện quyết tâm hỗ trợ đồng minh Nhật, đã từng thực hiện một số chuyến bay quân sự trong Vùng nhận dạng phòng không do Trung Quốc thiết lập. Tại Biển Đông, các yêu sách chủ quyền phức tạp hơn, cả về mặt số lượng lẫn quy mô của những vùng có tranh chấp.

Trong nhiều năm qua, các nước ven biển thành viên ASEAN đã cố gắng thể hiện một lập trường chung và yêu cầu thông qua một bộ quy tắc ứng xử có thể ràng buộc Trung Quốc. Cho đến nay, Bắc Kinh luôn ngăn chặn thành công việc thông qua một văn bản như vậy bằng cách “mua chuộc” các nước ASEAN, cụ thể là Lào và Campuchia.

Gần đây, Bắc Kinh rất năng động, cụ thể là họ đã xây dựng các căn cứ quân sự thực thụ trên một số rạn san hô và khẳng định chủ quyền trên hầu như toàn bộ Biển Đông. Sau đơn kiện của Philippines, Tòa Trọng tài đã lên án Trung Quốc, nước vốn phủ nhận thẩm quyền của tòa này cho dù đã phê chuẩn Luật Biển của Liên hợp quốc.

Cho đến nay, Bắc Kinh vẫn không chấp nhận phán quyết của Tòa Trọng tài. Người ta từng tưởng rằng Manila sẽ dựa trên phán quyết của Tòa Trọng tài để củng cố lập trường của mình. Thế nhưng, trên thực tế, ông Duterte đã làm nhiều người ngạc nhiên khi có thái độ rất khác. Được Bắc Kinh ve vãn, trước hết ông này đã tuyên bố rằng ông xích lại gần Trung Quốc và giảm đáng kể hoạt động hợp tác với Washington. Từ đó đến nay, ông liên tiếp có những phát biểu, nhiều khi mâu thuẫn nhau, và dường như không hoàn tàon được chính phủ của ông tán đồng.

Trong toàn khu vực, Bắc Kinh tiếp tục hành động. Vì không thoải mái chút nào với tính chất đa phương và với các liên minh, ngành ngoại giao Trung Quốc, như thường lệ, đã luôn đòi hỏi đối thoại song phương và xử lý vấn đề tùy theo đối tượng.

Việt Nam vẫn là quốc gia phản đối mạnh mẽ nhất các yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc, đến mức càng lúc càng công khai yêu cầu sự giúp đỡ của Mỹ và mở cửa một lần nữa cho sự hiện diện quân sự của Nga. Tuy nhiên, nền kinh tế của Việt Nam vẫn gắn chặt với láng giềng to lớn và phán quyết của Tòa Trọng tài không thực sự thuận lợi cho Hà Nội.

Khi được hỏi trước việc Nga và Trung Quốc ngày càng gia tăng ảnh hưởng ở Thái Bình Dương, Hoa Kỳ phản ứng thế nào, có nên “sợ” khả năng Mỹ rút đi hay không và nếu Mỹ rút thì hậu quả ra sao?

Ông Jean-Vincent Brisset nói: “Ngay từ chiến dịch vận động tranh cử vào năm 2008, ứng cử viên Obama và ngoại trưởng tương lai Hillary Clinton đã chủ trương Mỹ dấn thân sâu hơn vào khu vực Thái Bình Dương. Điều đó đã được triển khai khá nhanh chóng, đặc biệt về mặt quân sự. Thông thường, khi quan tâm đến chính sách “xoay trục” của Mỹ, người ta nghĩ rằng các lực lượng Mỹ đã được rút ra khỏi châu Âu để triển khai sang khu vực Thái Bình Dương. Trên thực tế, sự chuyển hướng đó đã gặp nhiều trở ngại, vừa từ việc cắt giảm ngân sách, cho đến nhu cầu duy trì một phần lực lượng tại Afghanistan và chiến đấu chống lại tổ chức Nhà nước Hồi giáo ở Iraq và Syria.

Trên thực tế, phương tiện được bố trí tại chỗ để chống lại Trung Quốc, cả về nhân lực đến vật lực, nhìn chung đều không tăng nhiều lắm. Cái khác là địa bàn triển khai có thay đổi, với một sự giảm nhẹ ở Nhật Bản và Hàn Quốc, một nỗ lực hướng tới Philippines và Singapore, cùng với việc tạo ra một căn cứ thủy quân lục chiến ở Australia. Những động thái quân sự đó dĩ nhiên đi kèm theo về ngoại giao, cho phép Mỹ có thêm điều kiện thuận lợi để cho chiến hạm ghé cảng và có chỗ dừng chân.

Một bước tiến quan trọng hơn nhiều là kế hoạch thành lập khối Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), một hiệp định thương mại tự do rộng lớn bao gồm 12 nước (Mỹ, Canada, Mexico, Chile, Peru, Nhật Bản, Malaysia, Việt Nam, Singapore, Brunei, Australia và New Zealand), chiếm 40% GDP của thế giới, nhưng đã gạt Trung Quốc qua một bên. Hiệp ước đã được ký kết ngày 4/2/2016, nhưng đã bị Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump khai tử.

Donald Trump nêu bật một cách tiếp cận chính trị và địa chính trị mang tính bảo hộ mậu dịch và không can thiệp. Cho dù vậy, liệu Mỹ có thể cho phép mình mất đi ảnh hưởng đối với châu Á hay không?

Với câu hỏi này, ông Jean-Vincent Brisset trả lời vào lúc này, chúng ta chủ yếu vẫn chỉ suy đoán về các chính sách mà ông Donald Trump sẽ theo đuổi, và khẳng định bất kỳ điều gì cũng đều kiêu căng (và rất nguy hiểm). Điều duy nhất mà ta có thể nói là việc nước Mỹ sẽ co cụm trong một chừng mực nào đó là khả năng có thể xảy ra, nhưng cụ thể như thế nào thì chưa thể nói được. Điều này lại càng đúng hơn khi ta thấy rằng cũng rất khó dự đoán những thay đổi trong chính sách của Trung Quốc và quan hệ của Bắc Kinh với các nước láng giềng.

Rất có khả năng là nhân danh quyền tự do đi lại và dựa vào phán quyết của Tòa Trọng tài, tàu Hải quân Mỹ sẽ tiếp tục hiện diện rõ rệt ở Biển Đông. Việc từ bỏ TPP, nếu được xác nhận, có lẽ sẽ là sự đổi hướng quan trọng nhất. Dường như chính quyền mới tại Mỹ muốn thay thế hiệp định này bằng một loạt quan hệ song phương.

Quan hệ giữa Washington với từng nước trong khu vực cũng có thể thoát khỏi cung cách tiếp cận toàn cầu và chung chung đang được áp dụng để hướng tới một điều gì đó riêng biệt hơn. Điều đó chắc chắn sẽ mang lại sự linh hoạt và khả năng thích ứng tốt hơn với từng trường hợp, tùy theo mức độ của các quan hệ chính trị và thậm chí quân sự.

Tuy nhiên, ẩn số lớn vẫn là huớgn đi của quan hệ với Trung Quốc, vẫn cò khá khó lường. Điều này đặc biệt đúng trong một giai đoạn mà bất cứ sự suy yếu nào của kinh tế Trung Quốc đều có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của đất nước, nơi mà quyền lực của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể không vững chãi như người ta tưởng.

Nguồn: TKNB – 14/12/2016

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s