Thời điểm đã chín muồn để Indonesia, Ấn Độ và Nhật Bản vứt bỏ sự dè dặt của mình và nỗ lực gấp đôi nhằm củng cố nền tảng dân chủ cho Myanmar.

Myanmar đang trải qua giai đạon mới của nỗ lực chuyển tiếp chính trị. Khi nước này đạt được tiến bộ, 3 nền dân chủ khu vực – Indonesia, Ấn Độ và Nhật Bản – từng nước đã có cách tiếp cận tích cực dù có phần thận trọng nhằm ủng hộ sự thay đổi này. Có một cơ hội cho sự can dự khu vực sâu sắc hơn và mang tính phối hợp nhiều hơn. Ba nền dân chủ lớn này của châu Á có thể giúp củng cố tình hình chính trị của Myanmar và chính phủ mới của nước này khi họ phải đối mặt với những thách thức của một nền dân chủ bắt đầu nảy nở.

Nhóm tác giả đã tới Yangon và Mandalay vào tháng 5/2016 nhằm đánh giá xem Indonesia, Ấn Độ và Nhật Bản phản ứng thế nào trước giai đoạn mới này và chừng mức mà họ ủng hộ một thành quả dân chủ. Nhóm tác giả nhận thấy rằng các nền dân chủ lớn này của châu Á vẫn thận trọng trong mức độ sẵn sàng đem lại sự giúp đỡ cho các nhà cải cách dân chủ của Myanmar. Mặc dù sự hỗ trợ của những nước này vẫn đang tiến triển, nhưng nó từ lâu đã rải rác và gián tiếp. Sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn sẽ là phần đóng góp sống còn cho quá trình chuyển tiếp thành công ở Myanmar. Các cuộc phỏng vấn tại Myanmar tiết lộ nhiều khu vực mà trong đó các nền dân chủ châu Á này có thể cộng tác nhằm tăng cường sự thay đổi dân chủ của Myanmar.

Chuyển tiếp trong sự cân bằng

Sau khi giành được khoảng 80% số ghế trong cuộc bầu cử lập pháp hồi tháng 11/2015 của Myanmar, Liên đoàn quốc gia vì dân chủ (NLD) đã thành lập một chính phủ mới vào tháng 3/2016. Bản thân việc thành lập một chính phủ của NLD không đại diện cho việc dẫn đến dân chủ. Quân đội tiếp tục đóng vai trò đáng kể trong hoạt động chính trị. Chính phủ mới đã để phần lớn các vị trí đại sứ nằm trong tay quân đội. Các công chức lâu năm, những người giữ tư duy của thời chính phủ quân sự, vẫn giữ nguyên vị trí. Trong khi việc đưa ra hiệp ước với quân đội là cần thiết cho một trình chuyển tiếp ổn định, thì sự thiếu năng lực quản trị của NLD là một mối quan ngại nghiêm túc. Các kỹ năng và năng lực của chính phủ mới sẽ bị thách thức bởi các vấn đề kinh tế và xã hội mà họ phải xử lý. Bất chấp các nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào của Myanmar, nước này vẫn là một trong những nước nghèo nhất và bất bình đẳng nhất ở Đông Nam Á. Trong tất cả các chỉ số quan trọng về phát triển con người, Myanmar lại tụt lại đằng sau các nước có tốc độ phát triển tương đương ở Đông Nam Á, ngoại trừ Campuchia. Những thách thức phát triển của nước này được thể hiện bằng việc cắt điện thường xuyên, phủ sóng lưới điện yếu kém và cơ sở hạ tầng vận tải nghèo nàn. Hàng triệu người ủng hộ NLD, những người bỏ phiếu cho sự quay trở lại của Aung San Suu Kyi, có những kỳ vọng lớn lao rằng chính phủ của bà sẽ đem lại sự thay đổi xác thực cho cuộc sống của họ. Giám đốc Viện quản trị Sandhi, viện đào tạo chính sách công cho các công chức và nghị sĩ, nói với nhóm tác giả rằng sẽ thật khó để êkíp thiếu kinh nghiệm của NLD đáp ứng được những kỳ vọng ở mức độ cao của dân chúng. Quả thực, tình trạng mất điện đã trở nên thường xuyên hơn trong năm qua. Sự thiếu kinh nghiệm và năng lực yếu kém của NLD cũng đang được thử thách rất nhiều bởi tiến trình hòa bình và hòa giải của Myanmar. Các chuyên gia và tổ chức tư vấn của Myanmar được phỏng vấn đã bày tỏ sự đồng tình rằng chính phủ mới vẫn chưa nắm bắt và giải quyết được những mối quan ngại cơ bản của các nhóm sắc tộc tham chiến. Sáng kiến hòa bình của chính phủ quân sự đã tạo ra sự khai thông trong việc thuyết phục 8 nhóm sắc tộc ký kết một thỏa thuận ngừng bắn vào năm 2014, nhưng tiến trình hòa bình này giờ đây bị hủy hoại. Chính phủ đang vật lộn để đưa ra một chiến lược rõ ràng nhằm khôi phục nó.

Chẳng ở đâu mà giải pháp của chính phủ mới bị thử thách nhiều như các vấn đề có liên quan tới quyền lợi và quốc tịch của những người thiểu số. Trước xu hướng ngày càng dâng cao của chủ nghĩa dân tộc Phật giáo và tư tưởng bài Hồi giáo, Chính phủ Myanmar đang vật lộn để giải quyết tình cảnh của những người Rohingya – nhóm thiểu số bị ngược đãi nhất của nước này. Mười nghìn người Rohingya giờ đây đang sống tại các trại dành cho những người tị nạn ngay trên quê hương mình (IDP), và họ có rất ít hoặc không có quyền tiếp cận y tế và giáo dục. Bất chấp sự chỉ trích mạnh mẽ về vấn đề này từ cộng đồng quốc tế, có một sự nhất trí rộng khắp rằng chính phủ mới sẵn sàng đi theo đường lối của chính phủ quân sự về vấn đề người Rohingya trong khi thể hiện sự cấp bách và tính linh hoạt với các nhóm thiểu số khác, chẳng hạn như người Chin. Động thái của Suu Kyi hồi tháng 5/2016 ngăn cản đại sứ Mỹ sử dụng từ ngữ “Rohingya” cho thấy những khó khăn ở phía trước về vấn đề quan trọng này.

Người ta có quan điểm lẫn lộn về sức ảnh hưởng mà Aung San Suu Kyi có đối với chính phủ mới. Bị cấm trở thành tổng thống theo hiến pháp, bà đảm nhận vị trí cố vấn nhà nước mới được lập ra – một vị trí “trên cả tổng thống”, như bà đã hứa trong suốt chiến dịch tranh cử năm 2015. Các nghị sĩ xuất thân từ quân đội đã phản đối động thái này. Là cố vấn nhà nước, Aung San Suu Kyi sẽ đồng hành với Tổng thống Htin Kyaw và trên thực tế đóng vai trò của một tổng thống. Những tuyên bố của bà có xu hướng được các bộ trưởng chấp nhận một cách rất nhanh chóng. Phần lớn những người được phỏng vấn đều bày tỏ sự quan ngại về mức độ ảnh hưởng của bà. Suu Kyi hầu như không tham vấn ai; quyền lực chính trị vẫn được cá nhân hóa rất lớn và cần phải được đa dạng hóa ngoài bà.

Một xu hướng có phần tương tự có thể được nhận thấy xét về mặt xã hội dân sự. Chính phủ đã nói rõ rằng các tổ chức phi chính phủ (NGO) hoạt động tại nước này phải làm việc vì lợi ích quốc gia. Điều đó được dư luận rộng rãi thừa nhận rằng bản thân Aung San Suu Kyi ưu tiên lợi ích quốc gia hơn lợi ích cá nhân. Trong khi cách tiếp cận này có thể giúp ổn định chính trị, thì nó làm dấy lên mối quan ngại rằng các NGO ủng hộ một vấn đề duy nhất có thể gặp khó khăn trong việc thực hiện chức năng tố giác. Quả thực, Aung San Suu Kyi được cho là không yêu thích các NGO ủng hộ một vấn đề duy nhất. Xã hội dân sự vẫn đang phải vật lộn nhằm đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm của chính phủ.

Chiến thắng bầu cử hoàn toàn của NLD và sự quay trở lại đầy cảm hứng của Suu Kyi đánh dấu bình minh của một kỷ nguyên mới trong hành trình dân chủ rối ren của Myanmar. Nhưng những thách thức phía trước là đáng kể. Bất chấp những chắp vá trước đây, Chính quyền Suu Kyi và những bước đi chập chững của Myanmar hướng tới dân chủ cần có sự ủng hộ rất lớn, đặc biệt từ các nền dân chủ châu Á. Indonesia, Ấn Độ, Nhật Bản và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) cần tăng cường sự ủng hộ của mình cho tiến trình cải cách mong manh của Myanmar.

Indonesia nêu gương

Indonesia là điểm tham chiếu ban đầu mà các nhà lãnh đạo Myanmar hướng tới khi tìm cách rút ra các bài học từ chính các quá trình chuyển tiếp dân chủ gần đây. Cụ thể, Indonesia đem lại cho Myanmar một ví dụ mang tính hướng dẫn về việc làm thế nào để quản lý tính đa dạng và xây dựng hòa bình trong suốt quá trình chuyển tiếp. Tuy nhiên, khi đề cập đến việc ủng hộ và củng cố nền dân chủ ở Myanmar, Indonesia đã theo đuổi một chiến lược dè dặt, không can thiệp. Đương nhiên, những thay đổi chính trị ở Myanmar như thắng lợi của NLD đã rất được đón nhận tại Indonesia và trong giới chính trị và xã hội dân sự của nước này. Nhưng sự thận trọng thắng thế xét về khía cạnh Indonesia có khẳ năng hoặc sẵn sàng làm gì để thúc đẩy các cải cách. Indonesia có mối quan tâm chủ động tới quá trình chuyển tiếp dân chủ của Myanmar vào năm 2007. Giữa cuộc trấn áp hậu Cách mạng Saffron vào năm đó, Indonesia cử Tướng Agus Widjoto đã nghỉ hưu tới thuyết phục chính phủ quân sự mở ra một không gian chính trị ở mức độ nào đó. Tuy nhiên, sau khi Chính quyền Thein Sein công khai chiến lược 7 bước cho cải cách dân chủ năm 2011, đó chính là lúc Indonesia trở nên lớn tiếng hơn nhiều trong việc ủng hộ quá trình chuyển tiếp của Myanmar.

(còn tiếp) 

Nguồn: Carnegie Endowment for International peace – 19/10/2016

TLTKĐB – 13/11/2016

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s