Đối với Việt Nam, năm 2016 là một năm quan trọng trong việc đưa các cấu trúc chính trị trong nước phù hợp với vị thế mới của Việt Nam trong cấu trúc an ninh và kinh tế toàn cầu. Sau cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ, Việt Nam đang có nhu cầu tiếp nhận và tư vấn mới và tốt hơn. Việt Nam cần phải thực hiện “xoay trục” của chính mình.

Kết quả bầu cử tổng thống Mỹ vào cuối năm ngoái khiến Hà Nội hết sức bất ngờ vì Việt Nam đã chuẩn bị cho kế hoạch phù hợp với chính sách cứng rắn của bà Hillary Clinton đối với Trung Quốc. Trong trường hợp đó, Hà Nội sẽ có lợi thế trong việc mặc cả với “người anh em” láng giềng phương Bắc. Một mối quan hệ đối tác chặt chẽ hơn với Washington sẽ là con bài mặc cả hữu hiệu. Tuy nhiên, việc người ngoại đạo Donald Trump giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ thực sự khiến Hà Nội không khỏi thất vọng.

Nhiều người tin tưởng mạnh mẽ rằng sau cuộc bầu cử, Quốc hội Mỹ sẽ thông qua Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Tổng thống Barack Obama sẽ ký TPP và tân tổng thống đắc cử bà Hillary Clinton sẽ chấp nhận nó như một kiến trúc kinh tế cho khu vực Thái Bình Dương trong thế kỷ XXI. Mọi thứ dường như thay đổi, nhưng một số người vẫn hy vọng Tổng thống đắc cử Donald Trump sẽ thay đổi tuyên bố của mình trong chiến dịch vận động tranh cử hoặc sửa đổi hiệp định TPP. Tuy nhiên, ông Trump có vẻ như phớt lờ tư vấn của các chuyên gia và nhiều khả năng đưa Mỹ rút khỏi hiệp định mà ông lại là “sự ăn cướp của nước Mỹ”.

Liệu TPP gồm 11 quốc gia không còn Mỹ có hoạt động hiệu quả? TPP có tính ràng buộc rất cao – mỗi nước phải thỏa hiệp để đổi lấy những lợi ích của thành viên. Đối với Việt Nam, sự ràng buộc này sẽ gây đau đớn cho sự kiểm soát của Đảng Cộng sản, đặc biệt là liên quan đến nền kinh tế. Nếu không thể tiếp cận thị trường lớn nhất thế giới và những lợi ích an ninh khi liên kết với đối tác Washington, tổn thất có thể không tính nổi. Quốc hội Việt Nam đã thừa nhận điều đó khi họ đình chỉ phê chuẩn thỏa thuận này.

Việt Nam là 1 trong 5 thành viên TPP không có thỏa thuận tự do thương mại song phương với Mỹ. Vào những ngày đầu chiến dịch tranh cử, ông Trump đã chỉ trích Trung Quốc, đưa Việt Nam vào chương trình nghị sự dân túy của mình. Tại một đám đông ủng hộ, ông nói rằng người lao động Mỹ hiện “cạnh tranh trực tiếp chống lại người lao động tại VIệt Nam, một trong những nước có mức lương thấp nhất”. Việt Nam không thể mong đợi một thỏa thuận thuận lợi trong các cuộc đàm phán song phương với chính quyền Trump.

Trung tâm ASEAN cũng bị ảnh hưởng trước sự thoái lui của Mỹ, nhưng nếu ASEAN không thể gắn kết với nhau trong các tranh chấp với Trung Quốc khi Washington cũng tham gia vào đó, thì làm thế nào ASEAN có thể đứng dậy khi mọi thứ trở nên khó khăn hơn? Philippines, Chủ tịch ASEAN 2017, chắc chắn sẽ không thể làm được điều đó. Malaysia đang nghiêng về Trung Quốc và ở Việt Nam cũng luôn có những phe cánh cho rằng Washington không đáng tin cậy. Vì vậy, Trung Quốc sẽ là chỗ dựa, dù thích hay không.

Vai trò trong việc ban hành quy định kinh tế đang chuyển nhanh đến Bắc Kinh. Với sự thực dụng của mình, Việt Nam sẽ thuận lợi hơn trong một kiến trúc kinh tế do Trung Quốc dẫn đầu so với TPP. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) có thể thúc đẩy tự do thương mại hơn ở phía Đông của châu Á, nhưng thiết kế của nó thiếu sự bảo vệ toàn diện cho các nhà đầu tư, giới hạn sự can thiệp của nhà nước và các khía cạnh phía sau biên giới khác của thương mại tự do và công bằng cũng như cơ chế đầu tư.

Lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam có thể hài lòng với RCEP nếu nó được Trung Quốc giải thích như một nỗ lực để hàn gắn những hàng rào bị phá hỏng bởi Hà Nội “tái định hướng” sang phương Tây. Nhưng TPP không phải là hiệp định hoàn toàn về thương mại. Những yêu cầu của TPP như đối xử bình đẳng giữa các doanh nghiệp tư nhân và nhà nước cũng như các quy định bảo vệ nhà đầu tư sẽ mang lại một sự thúc đẩy lớn trong đầu tư vào Việt Nam. Khi Trung Quốc trở thành một nơi rủi ro cao và tốn kém hơn để làm ăn kinh doanh, thì một Việt Nam hiệu quả hơn, an toàn hơn về mặt pháp lý và phi thuế quan sẽ thu hút các nhà đầu tư từ Trung Quốc.

Thật vậy, đầu tư đã và đang tăng mạnh theo dự đoán của TPP. Số lượng các dự án được cấp phép tăng đều đặn từ 1237 dự án năm 2010 lên đến 2020 dự án năm 2015. Phần lớn số tiền này đi vào sản xuất – các quốc gia dẫn đầu là Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc. Nhà máy của các quốc gia này có thể phục vụ thị trường trong nước, nhưng họ tìm đến Việt Nam vì là nơi sản xuất rẻ nhất và có thể tiếp cận thị trường TPP, trong đó bao gồm cả Mỹ.

Nếu Chính quyền Trump tiếp tục đường lối cứng rắn đối với Bắc Kinh, đầu tư sẽ tiếp tục xu hướng thoát khỏi Trung Quốc. Nhưng nếu không có TPP, Việt Nam hiện chỉ là một trong nước khát khao dòng tiền mới. Nếu không có lợi thế thuế quan, các nhà sản xuất có quyền tự do lựa chọn nơi đến chi phí sản xuất thấp khác như Campuchia hay Myanmar.

Để duy trì cạnh tranh, Việt Nam phải tăng gấp đôi số lượng những yêu cầu mà TPP đòi hỏi. Việt Nam phải hủy bỏ ưu đãi của các doanh nghiệp nhà nước, tập trung vào năng suất và các phần giá trị gia tăng cao hơn của chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, các DNNN vẫn hoạt động tốt vì chúng có thể được sử dụng để “mua chuộc cán bộ địa phương hoặc trung ương”. Không nên mong đợi các quan chức Việt Nam ít dân túy hơn so với một ứng cử viên tổng thống Mỹ.

Sự sụp đổ của TPP sẽ loại bỏ áp lực ngoại sinh cho Việt Nam để làm những gì nước này phải làm nhằm thúc đẩy kinh tế. Nếu không có áp lực này và không tiếp cận được thị trường Mỹ, Việt Nam phải làm việc chăm chỉ gấp đôi để thực hiện cải cách. Và Việt Nam sẽ phải làm điều đó với Trung Quốc, dù có thích hay không.

Nguồn: Diễn đàn Đông Á (Australia) – 18/01/2017

TKNB – 20/01/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s