Yan Xue Tong

Chiến tranh thế giới thứ hai vừa kết thúc được hai năm, G.F. Kennan đã chỉ ra mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu sau chiến tranh thế giới thứ hai là sự đối lập về ý thức tư tưởng, hơn nữa nhận thức đó đã được những người lãnh đạo của hai phe Đông – Tây tiếp thu rất nhanh. Còn ngày nay, chiến tranh lạnh kết thúc đã được 10 năm. Mặc dù người ta cho rằng mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu thời sau chiến tranh lạnh là khác với thời kỳ chiến tranh lạnh, nhưng cộng đồng quốc tế vẫn chưa có nhận thức nhất trí thế nào là mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu sau chiến tranh lạnh. Về vấn đề này, xin bắt đầu thảo luận tiêu chuẩn phán đoán mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu, để chứng minh ba quan điểm: 1 – Mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu đã từng có những thay đổi quan trọng như thế nào ở thời kỳ chiến tranh lạnh, từ đối kháng ý thức tư tưởng chuyển sang tranh giành bá quyền; 2 – Mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu là bá quyền của Mỹ và chống bá quyền của một số nước; 3 – Với tư cách là một trong những lực lượng chống bá quyền, Trung Quốc có mối nguy hiểm hơn với mâu thuẫn chiến lược của Mỹ trong mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu.

Tiêu chuẩn phán đoán mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu

Một số người cho rằng, mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu sau chiến tranh lạnh mang tính phức hợp, nguyên nhân của nó là do không thấy rõ mâu thuẫn chủ yếu là gì. Đã là mâu thuẫn chủ yếu, thì chỉ có thể là một mâu thuẫn chứ không thể là mấy mâu thuẫn. Mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu có thể biểu hiện thành nhiều mặt, chẳng hạn mẫu thuẫn giành bá quyền Mỹ – Xô trong thời kỳ chiến tranh lạnh có thể biểu hiện ở những mặt khác nhau như chạy đua vũ trang, giành giật thế giới thứ ba, xây dựng thị trường đóng cửa lẫn nhau…, nhưng về logic không thể song song tồn tại hai mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu. Trong một thời gian rất dài kể từ khi kết thúc chiến tranh lạnh, sở dĩ người ta không có quan điểm nhất trí về mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu, là vì điều đó có quan hệ rất lớn tới sự không nhất trí về tiêu chuẩn đánh giá. Để tránh trò chơi chữ vô ý nghĩa trong thảo luận, chúng ta cần xác định rõ định nghĩa mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu.

Ở đây chúng ta định nghĩa mâu thuẫn chính trị chủ yếu của thế giới là sự xung đột lợi ích chiến lược giữa các nước chủ yếu trên thế giới trong một thời kỳ nhất định, sự xung đột lợi ích này có ảnh hưởng quan trọng tới việc lựa chọn chính sách đối ngoại của nhiều nước trên thế giới. Ở định nghĩa này, chúng ta nhấn mạnh mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu cần phải có ba đặc điểm cơ bản: 1 – Đó là mâu thuẫn giữa các nước chủ yếu; 2 – Mâu thuẫn đó có quan hệ đến lợi ích chiến lược của các nước đó; 3 – Mâu thuẫn đó ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của nhiều nước trên thế giới. Một mâu thuẫn chính trị quốc tế chỉ đồng thời có phù hợp ba điều kiện nói trên mới có thể coi là mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu.

Trong nền chính trị quốc tế có rất nhiều mâu thuẫn, nhưng những mâu thuẫn không có quan hệ trọng đại với lợi ích của các cường quốc thì không thể trở thành mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu. Trên thế giới bất luận có bao nhiêu nước, cái mà mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu phản ánh là quan hệ lợi ích giữa các nước lớn. Số lượng các nước trên thế giới trong năm 53 đã tăng lên 3,6 lần quan hệ lợi ích giữa các nước cũng tăng lên, nhưng cái quyết định mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu vẫn là xung đột lợi ích giữa các nước lớn, bởi vì chỉ có quan hệ lợi ích giữa các nước lớn mới có ảnh hưởng tới những vấn đề trọng đại trong phạm vi thế giới. Chẳng hạn, sau chiến tranh lạnh, mỗi năm đã xảy ra mấy chục cuộc chiến tranh cục bộ hoặc xung đột quân sự, nhưng vì các cuộc xung đột quân sự đó không xẩy ra giữa các nước chủ yếu trên thế giới, do vậy không dẫn đến nguy cơ chiến tranh thế giới. Trong công việc quốc tế, một mâu thuẫn chính trị bất luận có tính chất phổ biến như thế nào, nếu nó không phải là mâu thuẫn giữa các nước lớn, thế thì mâu thuẫn đó không thể trở thành mâu thuẫn chủ yếu.

Xung đột lợi ích giữa các nước lớn gồm rất nhiều mặt, do vậy mâu thuẫn giữa các nước lớn cũng rất đa dạng phong phú, nhưng xung đột không mang tính lợi ích chiến lược thì không thể trở thành mâu thuẫn chủ yếu giữa các nước đó. Chẳng hạn, sự khác biệt về ý thức tư tưởng sau chiến tranh lạnh vẫn làm cho các nước chủ yếu trên thế giới mâu thuẫn nhau trên vấn đề nhân quyền, nhưng do sau chiến tranh lạnh ý thức tư tưởng không quan hệ đến lợi ích hạt nhân của các nước lớn, nên không phải là lợi ích chiến lược mà các nước chủ yếu quan tâm. Mặc dù giữa các nước lớn vẫn lục đục, lủng củng trên vấn đề nhân quyền quốc tế, nhưng vấn đề nhân quyền không phải là mâu thuẫn chủ yếu của nền chính trị thế giới.

Bất luận mâu thuẫn giữa các nước lớn có quan hệ chặt chẽ như thế nào đến lợi ích chiến lược của họ, nếu mâu thuẫn đó không ảnh hưởng đến tuyệt đại đa số các nước trên thế giới, thì đó cũng khó trở thành mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu. Nói chung, bất cứ mâu thuẫn nào giữa các nước lớn đều có thể ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách đối ngoại của các nước vừa và nhỏ, nhưng phạm vi và mức độ ảnh hưởng là khác nhau. Những mâu thuẫn mà diện ảnh hưởng tương đối nhỏ thì không thể trở thành mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu. Lấy chuẩn bị chiến tranh hạt nhân làm thí dụ. Trên vấn đề chuẩn bị đề phòng chiến tranh và không sử dụng vũ khí hạt nhân trước đây các nước chủ yếu trên thế giới có mối bất đồng rất lớn, hơn nữa điều này quan hệ đến lợi ích chiến lược của các nước có vũ khí hạt nhân, nhưng sau chiến tranh lạnh ảnh hưởng của vấn đề này đối với chính sách ngoại giao của tuyệt đại đa số các nước trên thế giới là có hạn, do vậy bản thân vấn đề chuẩn bị chiến tranh hạt nhân không đủ trở thành mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu sau chiến tranh lạnh. Tuyệt đại đa số các nước vừa và nhỏ trên thế giới đều đã áp dụng chính sách không có vũ khí hạt nhân, tính đến tháng 3 năm 1995 đã có 178 nước ký “Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân” (CTBT). Họ không thật quan tâm đến vấn đề chuẩn bị chiến tranh hạt nhân sau chiến tranh lạnh, điều mà họ quan tâm là vấn đề phòng ngừa chiến tranh hạt nhân, là làm thế nào bảo đảm quán triệt và chấp hành hiệp ước CTBT. Đầu những năm 90, Nga tuyên bố khôi phục lại chiến lược chống chiến tranh hạt nhân, điều này không gây ảnh hưởng mạnh trên thế giới, còn năm 1999 Quốc hội Mỹ từ chối phê chuẩn hiệp ước CTBT lại gây ra phản ứng trong các nước thành viên của Hiệp ước, kể cả các nước bạn bè của Mỹ.

Đối kháng ý thức tư tưởng chuyển sang bá quyền thế giới

Chúng ta đã xác định rõ những đặc điểm cơ bản của mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu, nhưng vẫn chưa thể dùng ba đặc điểm đó để phán đoán mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu thời kỳ sau chiến tranh lạnh có gì khác với thời kỳ chiến tranh lạnh. Bởi vì không làm rõ mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu thời kỳ sau chiến tranh lạnh, thì không có cách nào biết được phải chăng mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu sau chiến tranh lạnh đã có sự thay đổi, đương nhiên cũng không biết được những thay đổi nào lá có tính bản chất.

Vì chiến tranh lạnh là một thời kỳ lịch sử tương đối hoàn chỉnh, do vậy người ta đã hình thành nên một quan niệm cho rằng trong thời kỳ lịch sử đó, có một mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu không thay đổi xuyên suốt từ đầu đến cuối. Nhưng nếu cẩn thận nhìn lại lịch sử chiến tranh lạnh, người ta có thể phát hiện, sự đối kháng giữa phương Đông và phương Tây về hình thức là không thay đổi, nhưng tính chất của mâu thuẫn đối kháng của nó ở thời kỳ trước và thời kỳ sau thì có sự khác nhau. Mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu từ đối kháng ý thức tư tưởng giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản dần chuyển sang đối kháng giành bá quyền Mỹ – Xô. Sở dĩ không dễ gì nhìn thấy được sự chuyển biến tính chất mâu thuẫn chính trị quốc tế chủ yếu, nguyên nhân chủ yếu là do đại biểu chủ thể của các mặt đối lập mâu thuẫn đều là Mỹ và Liên Xô. Do nước đại biểu chủ yếu cho mặt đối lập của mâu thuẫn không có thay đổi, nên không dễ gì nhìn thấy được sự chuyển biến của tính chất mâu thuẫn.

(còn tiếp) 

Người dịch: Trần Thanh Hà

Nguồn: TN 2000 – 90 & 91

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s