Có thể nói rằng chiến lược “xoay trục” sang châu Á – Thái Bình Dương và Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là hai chương trình nghị sự còn đang dang dở của Chính quyền Obama, giáo sư dự báo thế nào về 2 vấn đề này dưới thời của Tổng thống Donald Trump?

+ Đây là vấn đề khiến người ta quan tâm.

Thứ nhất, về TPP, nó không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn có ý nghĩa chiến lược rất lớn. Đó là xương sống trong chính sách “xoay trục” của Mỹ. Bỏ TPP khiến các nước châu Á rất lo ngại vì sẽ tạo cho Trung Quốc cơ hội để bành trướng, có thể khiến các quốc gia xoay trục theo kiểu như Philippines. Đó là điều bất lợi cho Mỹ mà ông Trump nhất định bỏ TPP. Tuy nhiên, điều đó không có ý nghĩa là hoàn toàn thất vọng vì các quốc gia vẫn có thể còn các hiệp ước FTA với Mỹ để mình thay vì mặc cả chung thì mặc cả riêng, để đạt được lợi ích của mình nếu ông Trump nghĩ Việt Nam có tầm quan trọng chiến lược trong cán cân quyền lực của Mỹ ở châu Á. Và cái “nếu” đó cũng là do mình tạo ra.

Thứ hai, ông Trump đưa ra khẩu hiệu “America First”, quay lưng lại với tự do thương mại. Trong cuộc bầu cử vừa rồi có một sự chia rẽ rất trầm trọng trong nội bộ nước Mỹ và sự bất mãn của các giới không theo kịp xu thế toàn cầu hóa, muốn trở lại chỉ có nước Mỹ duy nhất như trước đây nên ông Trump đưa ra giải pháp “America First”. Giải pháp này quay lưng lại tất cả các quá trình, các công trình mà Mỹ lập ra từ năm 1944, còn gọi là hệ thống Bretonwood để bảo vệ cho tự do mậu dịch. Chính hệ thống đó đã giúp cho nước Mỹ và nhiều nước khác có thể phát triển. Bây giờ quay lưng lại điều đó tức là ông Trump quay lưng lại vai trò lãnh đạo của Mỹ, đảo lộn tất cả trật tự đã có từ xưa. Mà quan trọng hơn, nó chứng tỏ đây không phải là hành động, là phong cách của một siêu cường lãnh đạo mà chỉ là một sự phản ứng của một nước bất mãn với nguyên trạng mà thôi. Điều đó cũng làm cho nước Mỹ xuống rất nhiều. Nhiều vị trí ông bổ nhiệm nhưng chưa chắc đã được Quốc hội chấp thuận. Mặt khác, đó là ông nói như vậy, nhưng khi ông vào Nhà Trắng, nhìn thấy trọng trách lãnh đạo một nước siêu cường thì có thể ông sẽ thay đổi. Thực tế bắt ông phải thay đổi và những định chế của nước Mỹ, những lực lượng của nước Mỹ có thể sẽ bắt ông phải thích ứng với những lực lượng đó, chứ không ông là Tổng thống thì muốn làm gì thì làm. Dĩ nhiên, ông có thể tạo ra chiến tranh vì ông là Tổng tư lệnh, mọi người phải chấp nhận và chúng ta không thể biết được.

Điều quan trọng khác là trong số những người ông Trump bố trí làm lãnh đạo cao cấp, trừ ông Peter Navaro, lo về thương mại để chống Trung Quốc, còn những người khác chỉ có kinh nghiệm về Trung Đông, không hiểu biết nhiều về châu Á. Ông Trump đã chứng tỏ rõ ràng ông thân Do Thái, đòi chuyển Đại sứ Mỹ về Jerusalem để bảo vệ việc xây dựng khu định cư, nên có thể dẫn tới sự chống đối ở khu vực Trung Đông, vô tình kéo nước Mỹ bước vào hố chiến tranh mà trong đó không dứt ra được. Đó cũng là một điều nguy hiểm. Nhưng khi ông này bước vào Nhà Trắng phải có thời gian để học việc và thích nghi, cụ thể như thế nào thì không đoán được vì nhiều lý do. Ông Trump hành động khó tiên đoán. Căn cứ và những điềuchúng ta biết được như những tuyên bố khi tuyển cử, sự bổ nhiệm nhân sự và những hành động tức thời như Twitter thì có thể tiên đoán những kịch bản có thể xảy ra như trên.

Giáo sư có thể đánh giá đôi chút về bộ máy nhân sự trong chính quyền mới của ông Trump?

+ Bộ máy nhân sự có 2 điểm nổi bật. Thứ nhất, ông mời rât nhiều người có kinh nghiệm, thành công trong lĩnh vực tài chính. Trước kia, ông chỉ trích tập đoàn Goldman Sachs rất nhiều, nhưng nay ông lại trọng dụng rất nhiều người thành công trong cơ quan này. Thứ hai là nội các của ông có rất nhiều người thuộc về lãnh đạo quân sự, rất cương quyết và cứng rắn, đó là 3 vị trí rất quan trọng gồm Bộ trưởng Quốc phòng, Bộ trưởng An ninh nội địa, Cố vấn An ninh quốc gia. Những ông này có nguyên tắc tôn trọng thượng cấp, nên tổng thống bảo làm gì thì làm cái đó chứ không chống. Chỉ có một người có khả năng chống là ông James Mattis, Bộ turởng Quốc phòng được đề cử. Ông Trump rất độc đoán, nếu chống là ông sa thải ngay.

Quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh truyền thống sẽ như thế nào dưới thời Chính quyền Donald Trump?

+ Thực ra, khi tranh cử, ông Trump tuyên bố rất vung vít, ông nói không cần NATO, NATO phải đóng thêm tiền; ông không cần châu Á và không thích Trung Quốc… Thật sự, sau đó chúng ta thấy ông Obama đi thăm và nói rõ với các nước NATO rằng chính ông Trump gửi tôi nói với các ông rằng vẫn coi NATO là quan trọng, vì vậy, ngay trong giai đoạn này, chúng ta đã thấy có sự thay đổi và không thể bỏ được NATO. Nếu đòi đóng thêm tiền, chắc các nước NATO sẽ đóng thêm rất ít. Với châu Á, ông rất bức xúc với Tổng thống Duterte và có 2 điểm cần lưu ý. Thứ nhất, khi nói chuyện với Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe, cũng như nói chuyện với Tổng thống Hàn Quốc ông nói rằng ông coi 2 nước này là đồng minh rất quan trọng. Thứ hai, ông nói rằng Duterte yêu cầu lính Mỹ rút khỏi nước này thì là không tôn trọng Mỹ. Tôi cho rằng khác với Obama, nếu Duterte “xấc láo” với ông Trump thì ông ta sẽ phải trả giá. Đó là những điều chúng ta có thể đoán được căn cứ vào những lời nói của ông Trump.

Liệu Tổng thống Donald Trump sẽ có cách tiếp cận mới trong vấn đề Biển Đông?

+ Nhìn một cách tổng quát, ông Obama mang bản chất “con buôn”, chú trọng kinh tế nhiều hơn đến các yếu tố chiến lược, quan tâm những cái lợi tức thời hơn là những tính toán lâu dài. Đó là lối hành động của ông, nó sẽ vấp phải thực tế là sự chống đối nội bộ, đòi hỏi phải có sự thích ứng với các lực lượng của Mỹ và chúng ta chưa biết rõ nó xảy ra như thế nào. Về Biển Đông, chúng ta thấy những người trong giới Hải quân và Tư lệnh Thái Bình Dương, họ nhất định không để Trung Quốc bành trướng, độc chiếm Biển Đông. Những người này sẽ có ảnh hưởng rất quan trọng đến ông Trump mà nhất là nếu việc điều đình về kinh tế giữa Trump và Trung Quốc không thành công thì tình hình Biển Đông sẽ căng thẳng hơn. Chính quyền Trump sẽ để ý rất nhiều đến vấn đề Biển Đông và có thể sẽ có những phản ứng mạnh hơn đối với những thách thức từ phía Trung Quốc. Mỗi một lần Mỹ thay đổi Tổng thống, Trung Quốc đều thách thức, như lần này giữa 2 nhiệm kỳ Tổng thống, họ đã thách thức bằng cách lấy thiết bị lặn không người lái, Trump tuyên bố sẵn sàng để Trung Quốc lấy. Tôi nghĩ nếu không cần thận, sẽ có những tình huống có thể mạnh hơn. Trước đây, Trung Quốc luôn thử “nắn gân” Mỹ, nhưng chỉ thử sau khi Mỹ có Tổng thống mới. Ví dụ, thời ông Bush có vụ máy bay do thám EP đi vào Trung Quốc rồi bị cản trở, thời ông Obama năm 2008 có vụ tàu thăm dò Impecable, trong khi ông Trump chưa lên đã có vụ này rồi. Tuy nhiên, chúng ta phải căn cứ vào những hành động của ông ấy và phải cho ông ấy thời gian, khôn khéo để tránh xảy ra đụng độ. Đó là tính toán của các nhà lãnh đạo, còn vào những thời điểm căng thẳng, tàu thuyền đi lại trên biển, chuyện bé bị xé ra to, nhất là trường hợp ông Trump thì khó mà tiên đoán được. Tôi nghĩ biện pháp của ông Trump sẽ không nhẹ nhàng như ông Obama.

Nguồn: TKNB – 20/01/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s