Kịch bản này liệu có dẫn tới một chính sách đối ngoại thành công? Ít nhất, nó cũng giúp xác lập lại bá quyền Mỹ và cũng không quá khó để nhận ra những lợi ích khả dĩ mà nước Mỹ thu được từ cách tiếp cận đươn phương mang tính giao dịch. Nhiều đồng minh ở vùng Vịnh, trước hết là Saudi Arabia, có thể sẵn sàng chi nhiều tiền hơn để tiếp tục nhận được hợp tác an ninh với Mỹ và điều đó cũng có thể đúng với cả Hàn Quốc và Nhật Bản (trả nhiều hơn khôn ngăn chặn được việc nhận phần thêm trong trao đổi). Các đồng minh NATO đang tăng đáng kể ngân sách quốc phòng.

Nếu gây sức ép trước đồng minh mà đem lại hiệu quả trong một thế giới nguy hiểm hơn thì với đối thủ sẽ như thế nào? Trung Quốc có thể là ví dụ điển hình. Tổng thống đắc cử Trump khiến mọi người đều ngạc nhiên khi chấp nhận nghe cuộc điện thoại chúc mừng từ Tổng thống Đài Loan Thái Anh Văn, đi ngược lại chính sách “một Trung Quốc” bấy lâu của Mỹ. Hai ngày sau, ông tiếp tục tăng cường chỉ trích việc Trung Quốc thao túng đồng NDT, thiết lập tiềm lực quân sự ở Biển Đông. Nhưng 3 ngày sau, ông lại đề cử Terry Branstad, một người bạn lâu năm của Tập Cận Bình, làm đại sứ Mỹ tại Bắc Kinh. Ai đó có thể xem chuỗi hành động này dưới lăng kính của kịch bản 3 hay kịch bản 4. Nếu cắt nghĩa theo kịch bản 4, ông Trump chỉ đang áp dụng những bài học trong cuốn “Nghệ thuật đàm phán” của chính mình: Mở ra các vấn đề mới mà từng được cho là đã được giải quyết để mở rộng đối thoại, kế đến làm đối thủ ngạc nhiên, khiêu khích và tung bài tẩy, rồi lại chìa bàn tay bắn tín hiệu sẵn sàng thảo luận.

Nhiều người có thể phản đối, cho rằng Trump không phải là một nhà chiến lược lớn và lý giải kiểu vậy dễ tạo cảm giác Trump được tiếng là người có khả năng nhìn xa trông rộng. Có thể điều đó đúng, nhưng không ai được quên rằng Trump đã chiến thắng trước toàn bộ giới quyền uy trong vòng bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hòa; kế đến là thắng cử trước Clinton trong sự ngỡ ngàng của hầu hết các chuyên gia. Thành công của ông Trump ít nhất có nghĩa là ông ta cũng có tài năng đặc biệt trong đánh giá các mối quan hệ quyền lực, tìm ra được những điểm dễ tổn thương của đối thủ, giành sự ủng hộ từ những bên tham gia khác. Không thể biết những kỹ năng này có thành công khi Trump áp dụng chúng sang chính trị quốc tế hay không. Nếu đúng, kịch bản 4 nổi lên không hẳn là do có một Kissinger hay Brzezinski tại Nhà Trắng, mà là bởi tổng thống có bản năng ra quyết định nhằm tối đa hóa lợi ích của Mỹ ngay cả trong cơn khủng hoảng.

Giờ xuất hiện 2 luồng ý kiến phản đối về khả năng thành công của kịch bản này. Một là, chính trị quốc tế không phải là ngành bất động sản. Đôi khi không thể đạt được một thỏa thuận tốt, nhưng lại có cả một thực đơn về những lựa chọn tồi mà không có khả năng từ bỏ, kể cả khi ai đó muốn Mỹ giảm vai trò của mình. Tệ hơn, tính toán hoặc nhận định sai lầm về những bên tham gia khác có thể đưa đến kết cục buộc phải chọn giữa thoái lui hay leo thang. Nói cách khác, đàm phán thất bại đồng nghĩa với sự bẽ mặt hay chiến tranh. Sự phản đối thứ hai gây lo lắng nhiều hơn. Nếu Tổng thống Trump thành công khi theo đuổi chính sách đối ngoại ở kịch bản 4, điều này sẽ có tác động sâu rộng đến hệ thống toàn cầu, đến độ nhiều năm sau Mỹ sẽ thấy mình hoạt động trong một môi turờng rất khác biệt, thậm chí là thù địch hơn. Các đối thủ có thể từ chối thỏa thuận mà Nhà Trắng đưa ra và tung con bài nắm giữ. Họ cũng có thể liên kết với nhau để có được thỏa thuận tốt hơn từ Mỹ. Các đồng minh có thể cho rằng an ninh của mình không còn do Mỹ bảo đảm và từ đó hoặc là mạo hiểm đặt cược (chẳng phải đây là điều Tổng thống Philippines Duterte đang làm đó sao), hoặc là tự xây dựng năng lực quốc phòng cho riêng mình, đưa đến một thế giới nguy hiểm hơn vì chạy đua vũ trang mà ở đó vấn đề phổ biến vũ khí hạt nhân sẽ có tính cấp thiết mới. Các bên tham gia khác lại xem các luật chơi mới hoặc xu thế không luật lệ chiếm ưu thế và theo đuổi tham vọng lãnh thổ bấy lâu bất chấp thiệt hại mà những nước yếu hơn phải chịu. Cuộc chiến chống khủng bố, ưu tiên hàng đầu của ông Trump, có thể sẽ gặp cản trở, do một số nước bực dọc và từ chối tham gia cùng Mỹ vì không còn thấy Mỹ đứng về phía mình. Những chiều hướng vậy chỉ làm gia tăng chủ nghĩa dân tộc ở khắp mọi nơi.

Thành công hay thất bại, hình mẫu chính sách đối ngoại này chắc chắn thúc đẩy xu thế cạnh tranh đa cực, làm suy yếu trật tự thế giới với đặc điểm thiếu hợp tác và nhiều căng thẳng hơn. Cần lưu ý rằng ông Trump trong kịch bản này không tạo ra một thế giới như vậy. Hành động của ông ta chỉ htúc đẩy và khuếch đại tiến trình vốn đã diễn ra do sự tụt giảm tương đối của quyền lực Mỹ, cũng như việc ông Obama ưa thích sự kiềm chế. Ví như ở Trung Đông, kiểu kiềm chế như vậy với hệ quả là khoảng trống quyền lực đã khiến một số nước đòi hỏi lợi ích của mình một cách quyết đoán hơn. Ông Obama hẳn nhiên đã bắt đầu theo đuổi một quan điểm khiêm tốn và thực tế, tăng khả năng thắng thể của kịch bản 4.

Trong mọi tình huống, sự thay đổi về bá quyền Mỹ và sự xáo trộn của trật tự thế giới chẳng phải là tin tốt lành đối với các đồng minh của Mỹ, từ Australia, Nhật Bản cho tới Liên minh châu Âu. Ngay cả trong kịch bản 4 nêu trên, Donald Trump chắc chắn sẽ không làm suy yếu nghiêm trọng NATO chỉ bởi ông xem đây là tài sản để đàm phán với Vladimir Putin. Thế nhưng thách thức với đồng minh sẽ mang tính phổ quát hơn. Họ có thể e sợ trở thành lá bài mặc cả trong thảo luận toàn cầu của Trump trước các cường quốc khác. Mỹ có thể không bỏ rơi Đài Loan, nhưng cũng không loại trừ khả năng Trump đưa ra một giải pháp ngoại giao khác, ít được Đài Loan ưa chuộng hơn để đổi lấy nhượng bộ từ Trung Quốc trên nhiều mặt trận khác. Và nếu Trump đạt thỏa thuận với Tập Cận Bình về các vấn đề kinh tế và an ninh, Liên minh châu Âu sẽ nhận thấy mình bị bán khống. Có nhiều viễn cảnh xuất hiện. Ví như Trump có thể yêu cầu Trung Quốc tăng nhập khẩu 50 tỷ USD từ Mỹ, đơn giản chỉ bằng việc Bắc Kinh ký hợp đồng mua máy bay Boeing, các nhà máy điện do GE xây dựng thay vì mua các sản phẩm cùng loại của Airbus hay AREVA của châu Âu. Các thể chế thuần tính như Liên minh châu Âu sẽ thấy khó hòa hợp trong một thế giới với cường quốc mạnh bạo như Trung Quốc, Mỹ hay Nga. Liên minh châu Âu vẫn yếu về sức mạnh cứng, chủ nghĩa đơn phương hay chủ nghĩa trọng thương và sẽ phải tăng cường lực lượng, củng cố tình đoàn kết để tồn tại trong một thế giới nhiều siêu cường.

Đương nhiên không ai có thể biết chắc Trump sẽ định hình trật tự thế giới như thế nào. Nhưng dịch chuyển quyền lực trong hệ thống quốc tế và các động lực từ cuộc bầu cử Mỹ có nhiều khả năng sẽ đưa tới sự xuất hiện của một nước Mỹ hoàn toàn khác biệt so với những gì đã quen thuộc trong 7 thập kỷ qua. Thế giới sẽ phải thích ứng và kết quả có thể là những gì mà Thucydides từng nói: “Kẻ mạnh sẽ làm điều họ muốn; kẻ yếu sẽ phải chịu đựng những gì họ phải chịu”.

Nguồn: warontherocks.com – 29/12/2016

TLTKĐB – 21/01/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s