Việt Nam có tiềm năng rất lớn, nhưng con đường phát triển vẫn còn xa mới có thể thuận lợi.

Việt Nam đã bước một chặng đường dài kể từ khi kết thúc chiến tranh vào năm 1975, trở thành một trong những nước xuất khẩu nông nghiệp hàng đầu thế giới, một trung tâm chế tạo sôi động và một điểm đến đầu tư hấp dẫn. Tuy nhiên, chính phủ Việt Nam đang đối mặt với những thách thức có thể làm thoái chí những nỗ lực đưa Việt Nam đến năm 2020 cơ bản trở thành nước công nghiệp, mục tiêu đã được đưa ra trong chính sách “Đổi mới” được tiến hành vào năm 1986. Nhiều thách thức đã được nêu lên trong báo cáo “Việt Nam 2035: Hướng tới thịnh vượng, công bằng, sáng tạo và dân chủ”, do Chính phủ Việt Nam phối hợp với Ngân hàng Thế giới (WB) lần đầu tiên hoạch định tầm nhìn dài hạn của Việt Nam kể từ khi tiến hành “Đổi mới”. Báo cáo nhận định Việt Nam có thể trở thành một xã hội thu nhập trên mức trung bình đến năm 2035, với Tổng sản phẩm quốc nội tính trên đầu người là 18000 USD và nền kinh tế đã được thị trường hóa trên quy mô lớn nhưng chỉ khi các cải cách về quản lý và kinh tế, xã hội được tiến hành.

Chính phủ Việt Nam từng tuyên bố rằng sẽ tham vấn các ý kiến được đề xuất trong báo cáo “Việt Nam 2035” trong việc hoạch định chính sách cho những thập kỷ tới. Đảng Cộng sản Việt Nam cũng đã nhấn mạnh “tình trạng xã hội dựa trên quy định”.

Việt Nam đã đạt được những kết quả ấn tượng, từ một trong những nước nghèo nhất thế giới thành một nước có thu nhập trung bình thấp. GDP bình quân đầu người từ mức 100 USD trong năm 1990 lên 2200 USD trong năm 2015. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ mức 50% của những năm 90 của thế kỷ trước xuống còn 3% nhờ phát triển nông nghiệp và ngành chế tạo sử dụng nhân công giá rẻ. Tuy nhiên, xuất khẩu dệt may và điện tử, hai động lực chính cho nền kinh tế theo hướng xuất khẩu của Việt Nam, đã đóng góp phần lớn doanh thu cần thiết, nhưng lại bổ sung rất ít giá trị cho cơ sở công nghiệp vẫn đang ở quy mô nhỏ. Khoảng 90% xuất khẩu điện tử – thu được hơn 30 tỷ USD năm 2016 – là đến từ cá doanh nghiệp do nước ngoài đầu tư. Tuy nhiên, các công ty toàn cầu với quy mô hoạt động lớn ở Việt Nam, từ Nike đến Samsung Electronics, lại có nguồn nguyên liệu chủ yếu từ các nhà cung cấp ở Trung Hoa Đại lục và Đài Loan. Việc giá nhân công tăng dần đang đẩy Việt Nam vào thế bất lợi trong ngành dệt may nếu so với Bangladesh và Myanmar.

Kết quả điều tra do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tiến hành năm 2014 cho thấy 89% người Việt Nam thích nền kinh tế thị trường hơn, trong khi gần 40% tin rằng tốc độ của những cải cách theo hướng thị trường “chậm hoặc rất chậm”. Không có nhiều thanh niên mong ước có công việc ổn định ở cơ quan nhà nước. Thay vào đó, họ cảm thấy phấn chấn với những thành công như Tập đoàn FPT của Việt Nam, một doanh nghiệp khởi nghiệp của những lập trình viên trẻ, giờ đây đã mở rộng ra toàn cầu. Những kỳ vọng lớn và người dân đô thị ngày càng nắm được nhiều thông tin hơn đã làm nảy sinh nhiều vấn đề. Năm 2015, 90.000 công nhân nhà máy đình công để phản đối các cải cách pháp lý mà họ cho rằng sẽ gây thiệt hại cho m2inh. Khi người dân Hà Nội lo ngại về hàng nghìn cây xanh dọc hai bên phố bị đốn hạ không cần thiết, họ đã tổ chức một phong trào được định hướng bởi truyền thông để buộc chính phủ phải rút lại kế hoạch này.

Đối với giới lãnh đạo, hầu hết chọn lựa chủ nghĩa thực dụng từ những năm “Đổi mới”. Thực tế này đã làm nảy sinh những thách thức chưa từng có tiền lệ. Kể từ khi bắt đầu nhiệm kỳ hai, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khởi động chiến dịch chống tham nhũng tập trung vào hơn 10 doanh nghiệp nhà nước. Thực tế khó khăn mà chính phủ đang đối mặt là việc cơ cấu lại nền kinh tế Việt Nam, có giá trị 190 tỷ USD, sẽ rất tốn kém. Bộ Kế hoạch và Đầu tư ước tính 440 tỷ USD là chi phí trong vòng 5 năm tới để cải cách các doanh nghiệp nhà nước và các thực thể tài chính, giải quyết nợ xấu trong hệ thống ngân hàng, đầu tư vào hạ tầng thiết yếu, phát triển các dịch vụ xã hội và củng cố khu vực kinh tế tư nhân còn non trẻ. Thiếu sự minh bạch trong huy động và phân bổ tài nguyên, kế hoạch này có thể không được như mong đợi. Điều này giải thích lý do cho việc chính phủ khẩn trương và đẩy nhanh tiến độ thoái vốn khỏi các doanh nghiệp quốc doanh lớn như Vinamilk, Vietnam Airlines. Chính phủ hy vọng sẽ huy động được 20 tỷ USD đầu tư cho chương trình cải cách thông qua các hoạt động thoái vốn này.

Các cải cách hành chính và đầu tư cũng đã lấy được đà. Ví dụ, hồi tháng 7 năm ngoái, chính phủ đã tiến hành đợt giảm thủ tục giấy tờ lớn nhất từ trước đến nay, hủy bỏ 3500 yêu cầu đối với doanh nghiệp bị đánh giá là trở ngại đối với đầu tư.

Mới đây, Hà Nội hy vọng Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), với 12 nước tham gia, sẽ là điểm khởi đầu cho giai đoạn phát triển mới. Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rút khỏi TP đã dập tắt các hy vọng của Hà Nội. Dù vậy, Việt Nam vẫn tránh chỉ trích quan điểm chống TPP của Trump. Một số người cảnh báo có thể phản tác dụng nếu tranh cãi về TPP khi ông Trump phản đối thỏa thuận này quá mạnh mẽ. Một số khác cho rằng Hà Nội phải thể hiện thái độ sẵn sàng hợp tác với Trump thực hiện chương trình nghị sự của ông trước khi đưa ra bất cứ thứ gì để trao đổi.

Việt Nam tiếp tục muốn tranh thủ đầu tư, công nghệ của Mỹ cũng như tiếp cận thị trường rộng lớn này. Một số người trong ban lãnh đạo nói rằng Hà Nội nên hoan nghênh khởi động đàm phán tự do thương mại song phương với Mỹ.

Báo cáo năm 2015 do Trung tâm nghiên cứu Pew tại Mỹ tiến hành cho thấy tỷ lệ ủng hộ mạnh của người dân đối với chủ nghĩa tư bản và tự do thương mại. Có tới 95% người Việt Nam ủng hộ chủ nghĩa tư bản, tỷ lệ cao nhất trong số các quốc gia được điều tra. Nhưng liệu Việt Nam và ban lãnh đạo có kiểm soát được việc mở cửa kinh tế hay không, đây vẫn là thách thức lớn nhất.

Nguồn: Nikkei Asian Review – 07/02/2017

TKNB – 08/02/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s