Ngay trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhậm chức, các quan chức của chính quyền mới đã thể hiện thái độ cứng rắng trên hồ sơ Biển Đông. Trong buổi điều trần trước Thượng viện Mỹ ngày 11/1 để được phê chuẩn việc bổ nhiệm, người được chỉ định làm Ngoại trưởng, ông Rex Tillerson đã lên án việc Bắc Kinh xây các đảo nhân tạo ở Biển Đông, đồng thời yêu cầu Mỹ phải ngăn Trung Quốc tiếp cận các đảo này. Tiếp đến, trong buổi họp báo đầu tiên ngày 23/1, phát ngôn viên mới của Nhà Trắgn Sean Spicer cũng đã tuyên bố Mỹ sẽ “bảo vệ lợi ích” của họ tại Biển Đông. Ngay sau ngày 24/1, Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh đáp trả: “Trung Quốc kiên quyết bảo vệ chủ quyền không thể tranh cãi tại biển Hoa Nam (Biển Đông)”.

Chính ông Trump khi chưa nhậm chức tổng thống trên mạng Twitter ngày 4/12/2016 cũng đã lên án việc Trung Quốc xây “các tổ hợp quân sự khổng lồ” ở Biển Đông.

Những tuyên bố nói trên có thật sự phản ánh một sự thay đổi trong chính sách Biển Đông của Mỹ theo hướng cứng rắn hơn? Nếu đúng như thế thì điều này sẽ không có lợi cho Việt Nam, vào lúc Hà Nội đang cố hòa dịu với Bắc Kinh, nhưng vẫn phải bảo vệ chủ quyền lãnh thổ trước mưu toan độc chiếm Biển Đông của Trung Quốc. Đó là nhận định của Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp, nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (Singapore).

Chuyển hướng thật sự trong chính sách Biển Đông của Mỹ, hay chỉ là đòn phủ đầu?

Theo Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp, hiện có lẽ còn quá sớm để đưa ra nhận định chính xác về những chính sách của chính quyền ông Donald Trump đối với châu Á nói chung và Biển Đông nói riêng. Chính quyền của ông Trump chỉ vừa mới nắm quyền.

Một số tuyên bố vừa qua của các quan chức Mỹ có thể cho thấy là trong thời gian tới, chính quyền Trump có thể cứng rắn với Trung Quốc. Tuy nhiên, thứ nhất, liệu những tuyên bố đó có được thực thi trên thực tế hay không? Như đã thấy, ngay trong những ngày đầu tiên cầm quyền, ông Trump và chính quyền của ông đã gặp một số cuộc biểu tình phản đối trong nước. Nếu tình trạng này kéo dài, có khả năng chính quyền Trump sẽ vướng vào những vấn đề trong nước và sẽ xao lãng các vấn đề bên ngoài, đặc biệt là ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Như vậy, cho dù có muốn cứng rắn hoặc theo đuổi một chính sách cụ thể nào đấy, chính quyền ông Trump cũng sẽ gặp một số trở ngại trong việc thực thi các chính sách ấy. Thứ hai, cũng cần xem xét khả năng chính quyền ông Trump có thể cải thiện quan hệ với các đối tác chính, trước khi có thể trở nên cứng rắn với Trung Quốc hay không. Trong thời gian qua, có xu hướng hay những dấu hiệu cho thấy ông Trump có thể cải thiện quan hệ với Nga, để có thể có một sự phối hợp nào đấy nhằm cô lập Trung Quốc hay ít ra tác Nga khỏi Trung Quốc. Trong trường hợp ông Trum không đạt được mục tiêu ấy thì khả năng ông cứng rắn với Trung Quốc có thể sẽ bị hạn chế, tại vì nước Mỹ không muốn “lưỡng đầu thọ địch”, tức là vừa đối đầu Nga, vừa đối đầu với Trung Quốc, vì như vậy là lực lượng và nguồn lực của Mỹ sẽ bị dàn trải quá mức. Thứ ba, bản thân Trung Quốc cũng có thể có những phản ứng. Trước mắt, các chính sách thương mại của ông Trump có thể rất cứng rắn với Trung Quốc. Nếu ông Trump đã cứng rắn với Trung Quốc trên mặt trận thương mại và kinh tế, mà bây giờ lại cứng rắn trên cả mặt trận chiến lược, thì có lẽ tình hình sẽ rất căng thẳng. Liệu ông Trump và chính quyền của ông có sẵn sàng tiến đến đối đầu toàn diện với Trung Quốc? Khả năng này không cao lắm, vì hiện giờ, tuy có những mâu thuẫn lợi ích về mặt chiến lược và kinh tế, nhưng Mỹ và Trung Quốc vẫn có sự phụ thuộc nhau rất lớn.

Điểm cuối cùng cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng ông Trump cứng rắn với Trung Quốc đến đâu, đó là phản ứng của các nước trong khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Vì những nước Đông Nam Á và những quốc gia Đông Á sẽ là những nước chịu tác động trực tiếp từ sự đối đầu giữa Mỹ với Trung Quốc.

Thái độ của Việt Nam

Cho tới lúc này, xu hướng chung trong khu vực là không muốn bị vướng vào cuộc đối đầu tay đôi giữa Mỹ và Trung Quốc và buộc phải lựa chọn giữa hai bên. Cho nên, các nước trong khu vực cũng muốn Mỹ kiềm chế và không có những hành động khiêu khích, và họ sẽ có những tác động lên chính quyền Trump, góp phần hạn chế phần nào xu hướng quá khích trong chính sách của ông đối với Trung Quốc, đặc biệt là trên hồ sơ Biển Đông.

Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp cho rằng cho tới nay, trước những tuyên bố cứng rắn, đặc biệt là của ông Tillerson, Việt Nam vẫn tỏ ra rất dè dặt. Việt Nam đang muốn cải thiện quan hệ với Trung Quốc trong bối cảnh chính sách của ông Trump, mặc dù chỉ dấu cho thấy có sự tiếp nối chính sách của chính quyền Obama về Trung Quốc hay Biển Đông. Tuy nhiên, do sự thất thường và cũng do ông Trump mới lên nắm quyền, Việt Nam cũng không chắc chắn về xu hướng ấy, cho nên Việt Nam cũng muốn đề phòng bằng cách cải thiện quan hệ với Trung Quốc, để tránh trường hợp Mỹ không tiếp tục can thiệp sâu vào khu vực và trong trường hợp quan hệ Việt Nam – Trung Quốc căng thẳng thì Việt Nam sẽ chịu thiệt hơn. Hơn nữa, trong thời gian qua, một số quốc gia trong khu vực như Philippines hay Malaysia đã tích cực cải thiện quan hệ với Trung Quốc và những quốc gia này cũng là những quốc gia tham gia trực tiếp vào tranh chấp Biển Đông.

Trong trường hợp những quốc gia liên quan đó cải thiện được quan hệ với Trung Quốc, trong khi Việt Nam vẫn tiếp tục căng thẳng thì như vậy áp lực ngoại giao lên Việt Nam sẽ là rất lớn. Trong bối cảnh ấy, Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp cho rằng Việt Nam cũng không muốn Mỹ có những chính sách gây căng thẳng quá mức khu vực Biển Đông, khiến Việt Nam phải rơi vào thế lựa chọn, hoặc là Trung Quốc hoặc là Mỹ. Việt Nam hiện tại vẫn muốn duy trì ổn định ở khu vực nói chung và ở Biển Đông nói riêng để phát triển kinh tế, xã hội trong nước.

Chiến lược của Việt Nam hiện nay?

Theo Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp, đây là một bài toán rất khó, một thế “lưỡng nan” mà Việt Nam phải đối diện trong xử lý quan hệ đối ngoại của mình. Đương nhiên là sẽ không có một giải pháp đơn giản, dễ dàng cho Việt Nam và Việt Nam phải tiếp tục giải cái bài toán này trong thời gian tới, không chỉ dưới thời chính quyền Trump, mà cả dưới thời các chính quyền tiếp theo. Việt Nam luôn đề cao vấn đề chủ quyền và coi đấy là lợi ích cốt lõi, lợi ích chung cuộc phải bảo vệ. Nhưng trong bối cảnh Trung Quốc đang vươn lên mạnh mẽ và thực lực của chúng ta chưa thể sánh bằng hoặc là chưa thể tự mình giải quyết tranh chấp được với Trung Quốc, Việt Nam một mặt phải tăng cường nội lực, mặt khác phải dựa vào hoặc tăng cường quan hệ với các đối tác bên ngoài, đặc biệt là Mỹ để có thể đối trọng với sức mạnh đang tăng lên rất nhanh của Trung Quốc. Lâu nay, chính sách đối ngoại của Việt Nam vẫn dựa trên giả định là Mỹ sẽ tiếp tục can dự vào khu vực và trật tự an ninh của khu vực sẽ dựa trên những cam kết của Mỹ đối với khu vực. Chính vì vậy, khi ông Trump vừa mới lên có dấu hiệu cho thấy ông sẽ rút Mỹ ra khỏi các can dự khu vực, đó là một mối lo của Việt Nam. Tuy nhiên, hiện tại thì đó chưa phải là mối lo lớn lắm, vì những dấu hiệu đó cho thấy điều ngược lại. Mỹ tách khỏi khu vực là điều không tốt cho Việt Nam, nhưng họ can dự quá sâu và đẩy căng thẳng khu vực lên quá cao cũng là điều mà Việt Nam không hề mong muốn. Chính vì vậy, hiện Việt Nam cần thời gian để quan sát xu hướng của chính quyền Trump trong thời gian tới. Tốt nhất có lẽ là Mỹ nên duy trì sự can dự ở mức vừa phải như thời ông Obama. Đướng nhiên, nếu Mỹ có những hành động cứng rắn để răn đe Trung Quốc không có những hành động hiếu chiến trên Biển Đông, đó là một điều tốt cho Việt Nam. Nhưng từ quan điểm của Việt Nam thì những hành động này phải trong khuôn khổ có thể quản lý được để không làm bùng phát xung đột. Cho tới lúc này, lợi ích của Việt Nam chưa bị thay đổi hoặc chưa bị thách thức quá nhiều, vì những lợi ích căn bản của Mỹ ở khu vực dưới thời ông Trump cũng sẽ không thay đổi, vẫn có sự nhất quán, tiếp nối từ thời chính quyền Obama. Nhưng vấn đề được đặt ra là những hành động thực tế để bảo vệ lợi ích của Mỹ ở khu vực, qua đó gián tiếp giúp củng cố các lợi ích của Việt Nam ở khu vực đi xa đến đâu và hiếu chiến, khiêu khích đến đâu, có khiến gây bất ổn khu vực hay không. Họ trở nên xa rời khu vực hay can dự sâu vào khu vực đều là những điều không tốt. Chỉ có sự chọn lựa giữa, vừa cứng rắn, vừa không làm tình hình quá nóng, mới có thể giúp Việt Nam bảo vệ được lợi ích của mình.

Nguồn: TKNB – 08/02/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s