Thứ hai, đối trọng với Trung Quốc. Sức mạnh tổng hợp quốc gia của Trung Quốc liên tục được nâng lên khiến cục diện sức mạnh trong khu vực phát triển theo hướng có lợi cho Trung Quốc, điều này khiến Nhật Bản bao năm qua tự coi mình là anh cả của châu Á càng thêm phần lo lắng. Sau khi Shinzo Abe lên nắm quyền, nỗi lo lắng của Nhật Bản đã chuyển thành ý thức hành động mạnh mẽ thời gian không chờ đợi, triển khai cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc. Trên thực tế, Abe và các thành viên nội các nhiều năm trước từng đưa ra các sáng kiến “vòng cung tự do và thịnh vượng”, “chuỗi hạt kim cương an ninh dân chủ ở châu Á”, chủ trương liên kết với các quốc gia có biển, các nền dân chủ để đối trọng với sự trỗi dậy của Trung Quốc. Để làm được điều này, Chính quyền Abe ủng hộ Mỹ quay trở lại khu vực châu Á – TBD, phát triển quan hệ hợp tác với các nước đối tác như ASEAN, Ấn Độ, Australia, thúc đẩy các cuộc đàm phán Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), cổ súy quản lý theo luật biển quốc tế. Theo lôgích chiến lược này, Việt Nam có giá trị quan trọng đối với Nhật Bản. Việt Nam và Trung Quốc núi liền núi sông liền sông, tiểu vùng sông Mekong và Trung Quốc có mối quan hệ văn hóa lịch sử và kinh tế sâu sắc là một trong những khu vực tập trung lợi ích kinh tế và chính trị sâu sắc nhất của Trung Quốc ở nước ngoài, liên quan đến môi trường xung quanh để Trung Quốc hòa bình phát triển, các tuyến đường biển và an ninh tuyến đường năng lượng, cũng như việc thúc đẩy sáng kiến “Một vành đai, một con đường”. Nhật Bản tìm cách thông qua tiến hành các hợp tác liên quan với Việt Nam, thực thi đối trọng với Trung Quốc một cách có hiệu quả, ví dụ như cùng nhau thúc đẩy việc xây dựng kết nối các nước tiểu vùng Mekong dưới sáng kiến “Một vành đai, một con đường”, kiềm chế việc thực hiện sáng kiến “Một vành đai, một con đường” ở khu vực này, tăng cường hợp tác với Việt Nam trong khuôn khổ TPP, xây dựng một bộ quy tắc nhằm hạn chế sự phát triển của Trung Quốc; tăng cường hợp tác trong việc xây dựng cộng đồng ASEAN, tiểu vùng sông Mekong, thúc đẩy sự hội nhập kinh tế và the hẹp khoảng cách phát triển, về khách quan làm cho Trung Quốc phải đối mặt với một ASEAN đáng gờm hơn, gắn kết hơn. Điều có ý nghĩa đối trọng nhất là Nhật Bản hỗ trợ sự phát triển của Việt Nam một cách có tính chiến lược, trong khi giành được lợi ích kinh tế , xây dựng một Việt Nam phụ thuộc nhiều hơn vào kinh tế Nhật Bản, không ngừng lớn mạnh hơn để kiềm chế sự phát triển và ảnh hưởng đang tăng lên của Trung Quốc trong khu vực, cụ thể là “hỗ trợ sự phát triển bền vững về kinh tế và chính trị của quốc gia có tiềm lực trở thành cường quốc hàng đầu hoặc cường quốc hạng trung”, từ đó thúc đẩy sự đa cực hóa của cục diện khu vực theo hướng cân bằng hơn. Thứ ba, tối ưu hóa việc bố trí thương mại và đầu tư ở nước ngoài. Để xây dựng nền tảng sức mạnh kinh tế “cường quốc hàng đầu”, ngoài nỗ lực thúc đẩy cải cách kinh tế trong nước, Chính quyền Abe còn tập trung vào việc đa dạng hóa bố cục thương mại và đầu tư ở nước ngoài. Nhật Bản bắt tay thúc đẩy xuất khẩu các sản phẩm sử dụng nhiều nguồn vốn và công nghệ như cơ sở hạ tầng, xây dựng các ngành sản xuất ở nước ngoài có ưu thế, tháng 7/2013 Chính quyền Abe đưa ra “Chiến lược hồi sinh Nhật Bản”, nhấn mạnh sự cần thiết mở rộng mang tính chiến lược thị trường ở nước ngoài, tăng cường cường xuất khẩu cơ sở hạ tầng, thúc đẩy các doanh nghiệp đầu tư và kinh doanh ở nước ngoài. Tháng 5/2015, Nhật Bản đưa ra sáng kiến “Đối tác cơ sở hạ tầng chất lượng cao” muốn trong 5 năm tới đầu tư 110 tỷ USD để xây dựng cơ sở hạ tầng ở châu Á, thúc đẩy xuất khẩu các sản phẩm có liên quan của Nhật Bản. Nhật Bản vẫn tích cực tham gia các cuộc đàm phán TPP, ủng hộ các doanh nghiệp Nhật Bản thực hiện chiến lược đầu tư “Trung Quốc + 1”, cụ thể là trong tình hình duy trì hoặc thậm chí giảm đầu tư ở Trung Quốc, đầu tư nhiều hơn cho các nước có ưu thế tự nhiên, từ đó làm sâu sắc thêm quan hệ thị trường với các quốc gia có liên quan, giảm sự phụ thuộc kinh tế vào Trung Quốc. Ưu thế tự nhiên của Việt Nam, những biểu hiện kinh tế tương đối tốt trong mấy năm gần đây và sự phát triển hội nhập của ASEAN đằng sau đó rõ ràng là rất có giá trị đối với Nhật Bản. Việt Nam có lợi thế về thị trường và sức lao động, dân số vào khoảng 92 triệu người, 70% là những người trẻ có năng lực lao động và nhu cầu tiêu dùng mạnh mẽ, có lợi tức dân số nổi bật, chi phí lao động chỉ bằng một nửa của Trung Quốc, 40% của Thái Lan. Những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm của Việt Nam khoảng 7% năm 2010 bước vào hàng ngũ các nước có thu nhập trung bình, thị trường trong nước tiếp tục mở rộng, môi trường đầu tư không ngừng được cải thiện, đang trong giai đoạn công nghiệp hóa, đô thị hóa và hiện đại hóa, có nhu cầu lớn về cơ sở hạ tầng. Theo tính toán của Ngân hàng Thế giới giai đoạn 2016 – 2020, nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng của Việt Nam sẽ vượt trên 100 tỷ USD. Việt Nam thuộc khối ASEAN – mấy năm gần đây tiến trình hội nhập kinh tế được đẩy nhanh và đã hoàn thành việc xây dựng Cộng đồng ASEAN vào cuối năm 2015, thị trường trong khu vực được mở rộng, yếu tố kinh tế được liên kết hiệu quả, so với lợi thế địa lý của hai thị trường lớn là Trung Quốc và Ấn Độ tiếp giáp ASEAN, điều này đã làm tăng thêm lợi thế so sánh kinh tế của Việt Nam. Mấy năm gần đây, Đảng Cộng sản Việt Nam đã điều chỉnh chiến lược đối nội và đối ngoại, tích cực chủ động thúc đẩy sự nghiệp đổi mới đấ tnước, hình thành xu hướng chiến lược đẩy nhanh phát triển nền kinh tế trong nước, hội nhập sâu vào hệ thống kinh tế thế giới, tích cực thực thi chiến lược cân bằng nước lớn. Với những phương diện trên, tầm quan trọng chiến lược của Nhật Bản đối với Việt Nam là quá rõ ràng, điều này khiến Việt Nam đặt trọng điểm thúc đẩy quan hệ Việt – Nhật bước lên chuyến tàu nhanh.

Thứ nhất, dựa vào Nhật Bản để thúc đẩy phát triển kinh tế. “Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020” mà Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XI thông qua đã đề ra mục tiêu phát tirển 10 năm tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đến năm 2020 xây dựng đất nước trở thành “nước công nghiệp hiện đại”. Để thực hiện mục tiêu này, Việt Nam nỗ lực thực hiện sự “đột phá chiến lược” trong 3 lĩnh vực lớn: xây dựng thể chế kinh tế thị trường, nâng cao trình độ nguồn nhân lực, xây dựng cơ sở hạ tầng nhằm nâng cao sức cạnh tranh kinh tế và chất lượng tăng trưởng. Bên cạnh đó, Việt Nam tập trung tạo môi trường kinh tế bên ngoài tốt hơn cho sự phát triển kinh tế trong nước. Sau khi gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO) năm 2007, những năm gần đây đã dấy lên cao trào mở cửa và hội nhập kinh tế thế giới mạnh mẽ nhằm phát huy ưu thế so sánh của bản thân, tiếp nhận sự chuyển dịch năng lực sản xuất quốc tế, hội nhập sâu sắc hệ thống phân công sản xuất thế giới, đặt nền kinh tế theo hướng xuất khẩu làm trọng điểm, tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư thương mại trong nước, tích cực tham gia đàm phán thương mại tự do, thúc đẩy hội nhập khu vực. Năm 2015, Việt Nam lần lượt ký hiệp định thương mại tự do với Liên minh châu Âu (EU), Hàn Quốc, thúc đẩy đàm phán TPP thành công, thực hiện cái gọi là “gia nhập WTO lần 2”, đồng thời liên kết với các nước ASEAN khác xây dựng Cộng đồng ASEAN. Nhật Bản là chỗ dựa vững chắc để Việt Nam phát triển kinh tế, hội nhập chuỗi ngành nghề toàn cầu. Nền kinh tế hai nước Việt – Nhật hỗ trợ lẫn nhau cao độ, ưu thế của Nhật Bản về nguồn vốn, kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý có thể bù đắp điểm yếu tương ứng của Việt Nam, từ đó ủng hộ một cách có hiệu quả quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa của Việt Nam. Nhật Bản có kỹ thuật tiên tiến và kinh nghiệm phong phú trên phương diện thực hiện phát triển bền vững quốc gia, có thể hỗ trợ Việt Nam phát triển bền vững. Từ xưa đến nay, Nhật Bản coi xây dựng thể chế, nâng cao nguồn nhân lực và xây dựng cơ sở hạ tầng là lĩnh vực trọng điểm để nước này viện trợ với bên ngoài, ưu thế mà nước này tích lũy trên phương diện vốn, kỹ thuật và kinh nghiệm có thể giúp Việt Nam giải quyết, khắc phục khó khăn, đột phá trở ngại phát triển. Các doanh nghiệp Nhật Bản thông qua đầu tư vào Việt Nam trên quy mô lớn giúp Việt Nam duy trì năng lực sản xuất tương quan, đồng thời hình thành hiệu ứng tập trung ngành nghề, kết nối từ trên xuống dưới, làm cho các doanh nghiệp Việt Nam hội nhập hệ thống sản xuất thế giới. Ngoài ra, do tính bổ sung lẫn nhau trong cơ cấu ngành nghề Việt – Nhật, tiềm lực thị trường của Nhật Bản trên phương diện tiếp nhận các sản phẩm, nông sản phẩm theo loại hình tập trung sức lao động của Việt Nam có lợi cho Việt Nam phát triển kinh tế theo hướng xuất khẩu.

Thứ hai, coi Nhật Bản là đối tác chiến lược quan trọng để thực thi cân bằng nước lớn. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Việt Nam tích cực thực thi ngoại giao toàn diện “đa dạng hóa, đa phương hóa”, đồng thời trong cấu trúc này thúc đẩy chiến lược cân bằng nước lớn. Những năm gần đây, xuất phát từ nhu cầu ứng phó với sự trỗi dậy của Trung Quốc, cộng thêm sự gia tăng bất đồng với Trung Quốc trong vấn đề Nam Hải, Việt Nam coi Trung Quốc là trọng điểm cân bằng, đồng thời với việc phát triển quan hệ với Trung Quốc, thúc đẩy có trọng điểm hợp tác thiết thực trong lĩnh vực kinh tế thương mại, được hưởng lợi từ việc Trung Quốc phát triển, phát triển quan hệ với các nước lớn khác một cách toàn diện hơn, đặc biệt quan hệ với các nước phương Tây, Mỹ, Nhật Bản… từ đó cân bằng phát triển quan hệ Trung – Việt, hình thành lực lượng cân bằng bên ngoài nhằm tránh rủi ro Trung Quốc trỗi dậy. Đối với Việt Nam, giá trị mà Nhật Bản cân bằng Trung Quốc rất rõ rệt, ngoài việc có thể dựa vào Nhật Bản để nâng cao năng lực trên biển và được sự ủng hộ về mặt ngoại giao, sự phát triển quan hệ kinh tế Việt – Nhật có thể làm cho mối liên hệ kinh tế đối ngoại của Việt Nam đa dạng hóa hơn, từ đó giảm bớt sự phụ thuộc kinh tế cao độ đối với Trung Quốc, giảm bớt rủi ro địa chính trị có thể từ đó gây ra.

(còn tiếp) 

Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu các vấn đề quốc tế (TQ)

TLTKĐB – 01 & 02/03/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s