Tiếp theo là khắc phục những yếu kém về mặt thể chế của Liên minh kinh tế Á – Âu và chính sách kết nối cần phải xác định rõ ràng nội hàm hợp tác giữa Liên minh và Trung Quốc. Hiện thực hóa những dự án chung phải đạt được thành công ở mức cao nhất đồng thời phải giảm đáng kể hoặc hủy bỏ những rào cản trong lưu thông tư bản, dịch vụ, hàng hóa và nhân công. Việc cùng với các đối tác Trung Quốc, Kazakhstan, các nước Trung Á, Mông Cổ và Iran soạn thảo chương trình quốc tế cùng phát triển “Các trục Á – Âu” nhằm củng cố mối quan hệ kinh tế – thương mại kinh tuyến Bắc – Nam sẽ mang lại những lợi thế bổ sung. Vấn đề cá biệt có thể là việc xây dựng khu vực thương mại tự do thống nhất giữa Liên minh kinh tế Á – Âu và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải trong khuôn khổ kết nối với Vành đai Kinh tế Con đường tơ lụa cùng các khuôn khổ khác của châu Á, trước hết là ASEAN.

Tất cả những giải pháp mang tính tổ chức và thể chế này cần phải tuân thủ một mục tiêu chung là hình thành một không gian cùng hợp tác tại khu vực Á – Âu toàn vẹn và cởi mở với thế giới xung quanh. Á – Âu là cái nôi của nhiều dân tộc và nền văn minh, nơi sản sinh ra những Đế chế vĩ đại như Trung Quốc, Ba Tư, Mông Cổ, các Đế chế Tamerlan và Aleksandr, Osman và Nga. Tuy nhiên, mãi đến thế kỷ 21 Á – Âu vẫn chưa phải là tổ chức chính trị – kinh tế thống nhất. Với sự bứt phá của châu Á và châu Âu, khu vực Á – Âu bị đẩy sang một bên khỏi hệ thống kinh tế biển toàn cầu, không có đặc tính và bên ngoài coi đây như là khu vực cạnh tranh giữa các cường quốc. Hiện trạng này đã bắt đầu thay đổi. Bước ngoặt của  Nga sang hướng Đông, bước ngoặt của Trung Quốc sang hướng Tây, hai nước này cùng với các quốc gia khác trong khu vực cần phải tạo ra được không gian hợp tác chung dẫn đến hình thành ở đây trung tâm tự chủ và bền vững về tăng trưởng và chính trị ổn định.

Kết luận: Chính sách “Hướng Đông” mới chỉ bắt đầu

Hiện tại, chính sách hướng Đông của Nga mới chỉ bắt đầu. Những phương hướng chủ yếu trong chính sách hướng Đông của Nga đó là xây dựng những điều kiện (tổ chức và pháp lý) mới trong nước để đẩy mạnh phát triển khu vực Siberi và Viễn Đông, tăng cường sự hiện diện về chất tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, dần củng cố quan hệ kinh tế – thương mại và chính trị với các quốc gia châu Á, hình thành không gian hợp tác chung ở khu vực Á – Âu. Xoay trục đó là tiến trình ba ngôi một thể, gắn bó mật thiết và hỗ trợ nhau cùng phát triển. Xoay trục không có nghĩa là “ly dị” với châu Âu, mà định hướng thực dụng hướng đến những cơ hội, mong muốn thích nghi với thế giới hiện đại.

Để xoay trục sang hướng Đông, cần phải có những điều kiện khách quan và tiền đề tiên quyết, mang lại lợi ích cho tất cả các nước tham gia. Thành công của Nga và các đối tác trong khu vực có thể mang đến hòa bình và thịnh vượng hơn cho châu Á và châu Âu. Không có bất cứ mâu thuẫn nào thường nói đến là không khách quan. Những cường quốc khu vực Á – Âu là Nga và Trung Quốc đang có đường lối tương đồng, mong muốn phối hợp các dự án khu vực của mình mà thực chất sẽ dẫn đến việc hình thành cộng đồng mới ở Á – Âu.

Bên cạnh đó, việc xoay trục sang hướng Đông đang vấp phải sự phản đối từ bên ngoài lẫn bên trong. Những đấu thủ ngoài khu vực xem châu Á  và Á – Âu như là vũ đài đấu tranh, vùng lãnh thổ mà có thể Nga và Trung Quốc đang nỗ lực cạnh tranh, và làm ra vẻ lợi dụng các mâu thuẫn giữa Nga và Trung Quốc đang tồn tại ở khu vực này. Hai nước mong muốn duy trì sự chia rẽ ở châu Á thông qua hệ thống liên minh quân sự song phương và xây dựng cộng đồng an ninh tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Cú sốc thực sự đối với phương Tây là những thành tựu quan hệ chính trị giữa Nga và Trung Quốc trong giai đoạn 2014 – 2015. Mặc dù hiện tại các đối tác của Nga vẫn lưu ý đến việc là trong giai đoạn cuộc chiến trừng phạt, Trung Quốc công khai tuyên bố không sẵn sàng hỗ trợ Nga về mặt kinh tế. Các cuộc khủng hoảng chính trị tại châu Âu và Trung Đông đã khiến Moskva xao nhãng hướng Đông chiến lược quan trọng hơn nhiều. Như đã nói ở trên, hiện Nga vẫn còn thiếu kiên định trong việc phối hợp hành động với các khuôn khổ quốc tế – chính trị tại châu Á. Nga thường không đến nơi được chờ đợi. Cần phải tận dụng bất cứ cơ hội nào, thường xuyên giao tiếp với các lãnh đạo khu vực về chính trị, kinh doanh, và phải hiểu được nội hàm “yêu cầu đối với Nga” và những lợi ích gì mà Nga có thể thu được.

Hiện tại, Nga chưa hành động đủ mạnh để Siberi và vùng Viễn Đông trở thành khu vực mà các nhà đầu tư nước ngoài cảm thấy tiện nghi hơn ở những khu vực khác. Mặc dù ở đây đã có những bước tiến quan trọng và quá trình phát triển tích cực đã bắt đầu. Điều quan trọng không phải dừng lại ở đây mà phải kiên trì nói với các đối tác châu Á của Nga về những cơ hội đang mở ra. Một nhiệm vụ chính trị trong nước quan trọng nhất là phải phổ biến những thực tế thành công ở vùng Viễn Đông sang Siberi. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh lôi kéo các khu vực Siberi vào các dự án cùng phát triển Trung Á – Trung Âu. Chín quyền ở các trung tâm khu vực như Tyumen, Krasnoyarsk và Novosibirsk cần phải đề xuất những dự án hợp tác xuyên biên giới có sự tham gia của các thể chế hàng đầu khu vực.

Trong hành vi của các đối tác chủ chốt của Nga ở trong khu vực như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, cũng hiện diện sự uể oải và mong muốn thu lợi trước mắt. Vẫn còn nỗi sợ hãi và thiếu tự tin. Nga lo ngại rằng Trung Quốc sẽ quay về phía Mỹ. Chính tại Trung Quốc, nhiều người lại lo sợ rằng Nga sẽ không trụ được gánh nặng những cam kết địa chính trị và sẽ quay lại tình trạng giống như thuộc địa trong quan hệ với phương Tây. Mặc dù mức độ lòng tin chính trị chưa từng thấy trong lịch sử nhưng hiện vẫn chưa vượt qua được điểm giới hạn.

Mục tiêu của chúng ta là mang đến sự gần gũi chiến lược và mức độ lòng tin lớn chưa từng có giữa Nga và Trung Quốc mang tính chất không thể đảo ngược. Hai nước cần phải củng cố tính minh bạch và triết lý hợp tác trong quan hệ song phương, mang đến cho nó tính chất chiến lược triển vọng lâu dài, cũng như hình thành nền tảng thể chế vững chắc cho mối quan hệ Nga – Trung. Cũng cần loại bỏ khả năng đối với những lực lượng bên ngoài thổi bùng ngọn lửa mất lòng tin giữa Moskva và Bắc Kinh: cần phải kiên định mở rộng các cuộc tiếp xúc giữa nhân dân hai nước và hướng đến thiết lập chế độ miễn thị thực. Điều này cho phép trong trung hạn xích lại gần hơn việc hình thành tại không gian Á – Âu một thực thể quốc tế – chính trị mới dựa trên những lợi ích chung. Việc xuất hiện một liên minh như thế sẽ ghép nối toàn bộ khu vực Á – Âu và biến khu vực này thành trung tâm độc lập gây ảnh hưởng trên quy mô toàn cầu.

Mối quan tâm lẫn nhau giữa Nga và Trung Quốc là ở chỗ làm thế nào để Kazakhstan và Trung Á không trở thành nguồn gốc gây ra tình trạng bất ổn, nên đã dẫn đến sự lựa chọn hợp tác chứ không cạnh tranh. Đối với Nga và Trung Quốc, sự bất ổn tiềm tàng tại Trung Á – Trung Âu là mối đe dọa chung lý tưởng, và nỗ lực bình ổn khu vực này có thể trở thành nhân tố đoàn kết trong bối cảnh toàn cầu chung. Tiến trình tái cấu trúc quản trị quốc tế trong lĩnh vực kinh tế không thể đảo ngược. Việc hình thành những tổ hợp vận tải lớn liên lục địa đang diễn ra, rõ ràng ngay cả hai cường quốc Á – Âu quan trọng nhất cũng không có sự lựa chọn thay thế khác thông minh hơn, ngoại trừ việc tiếp tục xích lại gần nhau.

Hiện nhiệm vụ của chúng ta là xác định những hình thức thể chế nào là tối ưu để mang đến cho tiến trình hình thành cộng đồng những lợi ích và giá trị mang tính chất không thể đảo ngược. Những hình thức thể chế này cần phải có đặc điểm toàn diện và hàm chứa, kết hợp chính trị và kinh tế với “sức mạnh mềm” và “sức mạnh cứng” đối vớ các cường quốc vĩ đại, hạng trung và nhỏ. Chúng ta đang nắm trong tay những công cụ ưu việt tiềm năng của hợp tác và phát triển Á – Âu, hội nhập Á – Âu, các công cụ tài chính Con đường tơ lụa và Ngân hàng phát triển cơ sở hạ tầng châu Á, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, nhiều diễn đàn đa phương với sự tham gia của ASEAN và nhiều quốc gia khác. Cần phải hướng đến việc hoàn thiện những công cụ này và bổ sung chúng cho nhau. Phát triển và thể chế hóa Tổ chức hợp tác Thượng Hải, có thể xây dựng một tổ chức hỗ trợ Cộng đồng Á – Âu phát triển, hợp tác và an toàn, đương nhiên mở cửa đối với phần phía Tây của lục địa châu Âu.

Nguồn: http://ru.valdaiclub.com

CĐQT – số 12/2016

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s