Niall Ferguson

Moskva có thể không còn là một siêu cường nữa, nhưng chính trị theo chính sách trả thù của họ đang làm đảo lộn trật tự quốc tế. Donald Trump nên đối phó ra sao với Vladimir Putin?

Từ giữa thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20, “Câu hỏi Đức” đã là câu hỏi lớn nhất và khó khăn nhất về địa chính trị. Nói một cách đơn cách đơn giản, Câu hỏi Đức là liệu việc người nói tiếng Đức thống nhất dưới một quyền cai trị duy nhất có tạo ra một nhà nước hùng mạnh một cách nguy hiểm ở trung tâm châu Âu hay không. Như Otto von Bismarck đã dự đoán, đáp án cho câu hỏi này cuối cùng đã được quyết định bằng máu và sắt. Hai cuộc chiến tranh lớn, thảm khốc đã mang bạo lực và sự tàn phá tới toàn bộ châu Âu và cuối cùng để lại một nước Đức bại trận và bị chia cắt. Tại thời điểm nước này tái thống nhất vào năm 1990, sự sa sút về nhân khẩu và sự thay đổi văn hóa đã khiến Berlin đủ suy yếu đến mức mối đe dọa của một nước Đức thống nhất lùi xa. Đức vẫn chiếm ưu thế trong Liên minh châu Âu vì quy mô và sức mạnh kinh tế của mình. Nhưng họ không phải một mối đe dọa.

Không thể nói điều tương tự về Nga, nước đã trở nên hung hăng hơn ngay cả khi tầm quan trọng kinh tế của họ đã giảm bớt. Câu hỏi lớn nhất và khó khăn nhất của địa chính trị thế kỷ 21 có thể là: Chúng ta làm gì với Moskva đây?

Giống như Câu hỏi Đức, Câu hỏi Nga mới phụ thuộc vào Mittellage (vị trí trung tâm) của nước này. Vị trí của Đức là ở trung tâm châu Âu. Ở đỉnh cao của mình, Đế chế Đức đã mở rộng từ Koblenz tới Königsberg, từ bờ sông Rhine tới các bãi biển Baltic. Nước Nga ngày nay là trung tâm theo nghĩa toàn cầu. Họ là nước duy nhất trong số các đế chế lớn ở châu Âu đã mở rộng ra châu Á trên đất liền thay vì trên biển. Liên Xô đã sụp đổ một cách yên bình đáng kinh ngạc cách đây 25 năm. Thế nhưng Liên bang Nga vẫn mở rộng từ Kaliningrad – tên mới của Königsberg kể từ khi Nga sáp nhập tỉnh này vào năm 1945 – tới tận Vladivostok, cách đó 4500 dặm và 10 múi giờ.

Vào thế kỷ 19, căng thẳng giữa các thủ phủ nhìn về phương Tây của Nga với vùng nội địa châu Á rộng lớn của nước này đã đem lại tài liệu phong phú cho các tiểu thuyết gia và các nhà viết kịch. Ivan Turgenev và Fyodor Dostoevsky có thể tranh luận về phương hướng mà Nga nên đi theo, nhưng không ai nghi ngờ sự tồn tại của tình huống tiến thoái lưỡng nan Đông – Tây. Nó cũng không phải là một hiện tượng thuần địa lý. Thể chế của giai cấp nông nô đồng nghĩa với việc tới tận những năm 1860 – và một thời gian dài sau đó trên thực tế – một quý ông người Nga chỉ cần cưỡi ngựa qua các điền trang của mình để bỏ xa châu Âu lại phía sau.

Nhưng tình huống tiến thoái lưỡng nan Đông – Tây của Nga, ngày nay đang nhanh chóng trở thành vấn đề trung tâm của chính trị quốc tế, chứ không phải văn học. Một bên là Trung Quốc, vốn từ lâu đã vượt qua Nga về kinh tế cũng như nhân khẩu và ngày càng có tham vọng vượt trội về quân sự ở châu Á. Bên kia của nước Nga là một châu Âu mà, dù thịnh vượng, đã trở nên hướng nối về mặt chính trị và dựa quá nhiều vào Mỹ trong vấn đề phòng thủ của mình.

Trong cuốn sách gần đây nhất của mình mang tên World Order, Henry Kissinger đã đối chiếu 4 khái niệm đang tiến triển và không tương thích về trật tự quốc tế: Mỹ, châu Âu, Trung Quốc và đạo Hồi. Vị trí của Nga trong sự sắp xếp này là mơ hồ. Kissinger viết: “Từ Peter Đại đế tới Vladimir Putin, hoàn cảnh đã thay đổi, nhưng nhịp điệu vẫn nhất quán một cách phi thường”. Nga là “một cường quốc ‘Á – Âu’ độc nhất vô nhị, trải rộng trên 2 châu lục nhưng không bao giờ hoàn toàn thân thuộc với châu lục nào”. Nước này đã học được về địa chính trị của mình “từ ngôi trường khó khăn của thảo nguyên, nơi nhiều bộ lạc du mục đấu tranh với nhau để giành lấy tài nguyên trên một địa hình mở với ít biên giới cố định”.

Có thể luận ra rằng Nga là cường quốc ít có hứng thú nhất với trật tự thế giới. Tổng thống Vladimir Putin chắc chắn sẽ phủ nhận điều này. Ông sẽ lập luận rằng nền tảng tốt nhất cho trật tự sẽ là các nước lớn cùng tôn trọng phạm vi ảnh hưởng và những khác biệt về chính trị trong nước của nhau. Mặt khác, Nga rõ ràng là cường quốc sẵn sàng nhất khai thác các công cụ mới của chiến tranh mạng mà Kissinger đã cảnh báo trước vào năm 2014:

“Sự lan tỏa rộng khắp của các phương tiện thông tin liên lạc kết nối với nhau trong các ngành xã hội, tài chính, công nghiệp và quân sự đã… cách mạng hóa những sự dễ bị tổn thương. Vượt lên trước phần lớn luật lệ và quy tắc (và hẳn là nhận thức kỹ thuật của nhiều nhà quản lý), ở một số khía cạnh, nó đã tạo ra trạng thái tự nhiên mà các triết gia đã nghiên cứu và theo [Thomas] Hobbes, sự trốn thoát khỏi trạng thái này đã mang lại lực đẩy để tạo ra một trật tự chính trị… Sự bất cân xứng và một kiểu mất trật tự thế giới bẩm sinh đã được gắn vào các quan hệ giữa các cường quốc mạng cả trong ngoại giao lẫn trong chiến lược… Nếu không làm rõ một số quy tắc hành xử quốc tế, một cuộc khủng hoảng sẽ nảy sinh từ các động lực bên trong hệ thống”.

Cuộc khủng hoảng đó đã đến. Khi tôi viết bài viết này, câu hỏi cấp bách của chính trị Mỹ là Chính phủ Nga đã thành công đến đâu trong các nỗ lực của nước này nhằm gây ảnh hưởng tới kết quả của cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11/2016. Việc Nga cố gắng làm việc này không còn là chủ đề bàn cãi nghiêm túc nữa. Các hacker Nga đã tiếp cận thành công các thư điện tử của Ủy ban Quốc gia đảng Dân chủ. WikiLeaks đã đóng vai trò dẫn đường. Vụ tiết lộ và rò rỉ thư điện tử do hành động này có thể đã củng cố các quan điểm tiêu cực của cử tri về bà Hillary Clinton. Do chiến thắng suýt soát của ông Donald Trump ở các bang dao động chủ chốt, có thể tuyến bố rằng điều này đã có tính chất quyết định – mặc dù tính quyết định này không nhiều cũng chẳng ít hơn tất cả các nhân tố khác tạo nên ý định của các cử tri cốt yếu trong một cuộc bầu cử mà “mọi thứ đều quan trọng”. Tổng thống Barack Obama giờ đây nói rằng “khi bất kỳ chính phủ nước ngoài nào cố gắng tác động lên tính toàn vẹn của các cuộc bầu cử của chúng ta… chúng ta phải hành động” và rằng “chúng ta sẽ hành động”.

Điều vẫn được bàn cãi là chiến dịch của ông Trump nhận thức được tới đâu việc họ đang nhận được sự trợ giúp từ Moskva. Nếu vậy thì có sự đánh đổi ngầm nào hay không? Viết cho tạp chí Slate vào tháng 7/2016, nhà báo Franklin Foer đã lập luận rằng Putin có “một kế hoạch để tàn phá phương Tây – và kế hoạch đó trông rất giống Donald Trump”. Trên tờ Washington Post, tác giả Anne Applebaum đã gọi ông Trump là một “ứng cử viên Mãn Châu”. Bằng chứng cho những tuyên bố như vậy cùng lắm cũng chỉ tùy hoàn cảnh. Khi tuyển Paul Manafort làm quản lý chiến dịch cho mình, ông Trump khó có thể không biết về những việc mà Manafort đã làm cho người bạn chí thân của Điện Kremlin là Viktor Yanukovych, vị tổng thống tham nhũng của Ukraine từ năm 2010 đến 2014. Một cựu cố vấn chiến dịch khác của ông Trump có liên hệ gần gũi một cách đáng ngờ với Moskva là Carter Page, người lớn tiếng bảo vệc cho việc Nga sáp nhập Crimea.

Những người đề xuất thuyết âm mưu này cũng viện dẫn mô tả của ông Trump rằng NATO “lỗi thời” và “đắt đỏ”, việc ông muốn đạt được một “thỏa thuận tuyệt vời” với Putin nếu đắc cử, và việc ông liên tiếp từ chối chấp nhận rằng Nga đã đứng sau chiến dịch mạng chống lại đối thủ của ông – một chiến dịch mà chính ông đã xúi giục, dù chỉ là nói đùa, vào hồi tháng 7/2016.

Tuy vậy, cuộc tranh cãi này đang tạo ra nhiều sự tức giận. Thứ nhất, không có gì mới về các nỗ lực của Nga nhằm gây ảnh hưởng tới các cuộc bầu cử phương Tây: Các “chiến dịch tâm lý” như vậy được tiến hành bởi các cơ quan tình báo ở cả hai phe của cuộc Chiến tranh Lạnh. Công nghệ mới có lẽ đã khiến chúng dễ tiến hành hơn và hiệu quả hơn, nhưng chúng vẫn (không giống như chiến tranh sinh học chẳng hạn) nằm trong phạm vi của luật pháp quốc tế. Thứ hai, trong một cuộc bầu cử đặc trưng bởi một sự thiếu kiềm chế nói chung, ông Trump có thể đơn giản là đã khai thác một lợi thế không ngờ nhưng không phải là không được hoan nghênh. Nếu một chính phủ nước ngoài khác cung cấp các thư điện tử đáng xấu hỏ bị rò rỉ từ các tài khoản của Đảng Cộng hòa cho một trang web tự do, liệu chiến dịch Clinton có nhìn đi nơi khác? Thứ ba, trong cuộc bầu cử, ông Trump đã không nói điều gì chứng tỏ ông cấu kết với Putin, như ông đã nói rõ với người dẫn chương trình: Bill O’Reilly trên kênh Fox News vào tháng 4/2016. Ông Trump nói: “Tôi nghĩ tôi có thể có quan hệ tốt [với ông Putin]. Tôi không biết… Tôi không hình dung được, Bill ạ. Có thể chúng tôi [sẽ như vậy], có thể không”.

Câu hỏi thực sự mà chúng ta cần đặt ra là vì sao Chính phủ Nga lại nôn nóng muốn gây ảnh hưởng tới cuộc bầu cử theo hướng có lợi cho ông Trump đến vậy. Đáp án cho câu hỏi đó có thể không rõ ràng như người ta tưởng. Đó là vì Nga cấp thiết cần – thậm chí có thể nói là cần đến tuyệt vọng – một vị tổng thống thân thiện hơn bà Clinton. Sự can thiệp của Moskva vào chính trị Mỹ không phản ánh sức mạnh của nước này hay sự tinh tế chiến lược của họ, mà phản ánh điểm yếu và sự phụ thuộc của nước này vào các chiến thuật trong Chiến tranh Lạnh, chẳng hạn như các chiến dịch tâm lý.

(còn tiếp) 

Nguồn: http://foreignpolicy.com/2016/12/23/the-russian-question-putin-trump-bush-obama-kissinger/

TLTKĐB – 17/01/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s