EU nên coi sự xuất hiện của Donald Trump với tư cách Tổng thống Mỹ là một hồi chuông cảnh tỉnh lớn để nâng cấp các chính sách đối ngoại và an ninh của họ. Những lời bình luận của ông Trump về chính sách đối ngoại trong chiến dịch tranh cử cho thấy ông có thể gây ra vết rạn nứt lớn nhất trong trật tự xuyên Đại Tây Dương kể từ Chiến tranh thế giới thứ hai. Cách tiếp cận mang tính giao dịch của ông đối với các cam kết liên minh lâu đời và nỗi hoài nghi đối với sự tự do hóa thương mại có thể khiến Mỹ ngừng đóng vai trò chỗ dựa của trật tự thế giới tự do, ít nhất là trong vòng 4 năm tới.

EU có lợi ích lớn trong việc duy trì một hệ thống toàn cầu dựa trên quy tắc. Sự trở lại của một thế giới bị chi phối bởi chủ nghĩa bảo hộ, chính trị sức mạnh và chủ nghĩa dân tộc cạnh tranh sẽ làm xói mòn nền móng của EU như một liên minh xuyên quốc gia tìm kiếm các giải pháp chung cho những vấn đề của các thành viên của họ. Sự phòng thủ tốt nhất của EU là dẫn dắt sự chống đối các khuynh hướng này và xây dựng sự ủng hộ xoay quanh các giá trị mà họ đã được sáng lập dựa trên đó. Tuy nhiên, điều này sẽ cần tới một sự tập trung lớn hơn nhiều vào các chính sách đối ngoại và an ninh, với sự huy động các nguồn lực và sự đoàn kết được tăng cường giữa các nước thành viên để đảm trách nhiệm vụ này.

Đã đến lúc châu Âu từ bỏ sự lãnh đạo của Mỹ

Nhiều thế hệ chính trị gia châu Âu đã quen với việc trông đợi Washington giữ vai trò lãnh đạo trong việc phản ứng trước bất kỳ cuộc khủng hoảng đang nổi lên nào. Các cuộc hội đàm xuyên Đại Tây Dương dày đặc và liên tục, ở cả Brussels lẫn thủ đô các nước, đã hầu như duy trì được sự đồng bộ của các chính sách. Các thành công của EU, chẳng hạn như việc ổn định Tây Balkan, thỏa thuận quốc tế tháng 7/2014 về chương trình hạt nhân của Iran, và phản ứng chung trước sự gây hấn của Nga với Ukraine, dựa trên sự hợp tác sâu sắc với Mỹ. Khi sự hợp tác này đổ vỡ, như vấn đề về cuộc xâm lược Iraq năm 2003, EU trên thực tế đã bị tê liệt. Các sáng kiến độc lập của châu Âu là rất hiếm – và thành công thậm chí còn hiếm hơn.

Quan hệ đối tác gần gũi này – với Washington giữ vững vị trí lãnh đạo – đã phục vụ tốt cho cả đôi bên, nhưng có cái giá của nó. Qua nhiều thập kỷ, người châu Âu đã bỏ bê sự phát triển của tư duy chiến lược độc lập và đã đầu tư quá ít vào an ninh và phòng thủ của chính châu Âu. Khi vấn đề phụ thuộc vào sự lãnh đạo của Mỹ buộc phải kết thúc, đã đến lúc lấp đầy những kẻ hở này.

Xây dựng khả năng phải song hành với xây dựng sự cố kết. Châu Âu sẽ còn ở vị trí thấp hơn trong nghị trình của Chính quyền Trump so với dưới thời người tiền nhiệm của ông. Trọng tâm mới của Mỹ sẽ là Trung Quốc, Nga, Iran và tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Nếu có can dự chút nào với châu Âu, thì tới mức độ đó, Washington có khả năng sẽ thỏa thuận với các quốc gia một cách riêng rẽ. Khi một nhà lãnh đạo phản đối nghị trình của ông Trump, chính phủ của ông rất có thể tìm cách gây mâu thuẫn để hai nước châu Âu phải đối đầu. Nếu các nhà lãnh đạo EU không cộng tác được với nhau và lên tiếng mạnh mẽ hơn nhiều so với trước đây, họ có nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi.

Sự thịnh vượng và an ninh của EU vẫn phụ thuộc nhiều vào các thể chế đa phương thời hậu chiến và trật tự kinh tế mà sự hợp tác Mỹ – châu Âu đã xây dựng và duy trì qua hơn nửa thế kỷ. Đó là lý do vì sao EU đã đầu tư nhiều đến vậy vào các lĩnh vực mà ông Trump chỉ trích, chẳng hạn như hành động quốc tế về biến đổi khí hậu và thúc đẩy các giá trị tựdo. Không có sự can dự của Mỹ, việc xúc tiến nghị trình này sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Sự ưu tiên của ông Trump đối với những thỏa thuận phi thể thức có thể làm suy yếu các cam kết và liên minh lâu đời. Cách tiếp cận mang tính giao dịch của ông gạt ra ngoài kiểu xây dựng thể chế và duy trì luật lệ vốn là cốt yếu đối với cách thức EU tự quản lý và giao thiệp với thế giới.

Phong cách truyền hình thực tế của ông Trump cũng tác động lên hoạt động chính trị trong nước ở châu Âu. Thái độ coi nhẹ của ông đối với các thể chế chính trị, các hạn chế của hiến pháp và giới truyền thông độc lập khuyến khích những kẻ mị dân và những kẻ độc đoán tương lai bác bỏ các giá trị tự do vốn kiềm chế quyền lực của họ – và lặp lại các tuyên bố bài ngoại của ông, điều làm gia tăng các căng thẳng xã hội và chủ nghĩa dân tộc. Chiến trường chính trị ở châu Âu đã và đang dịch chuyển từ chính sách sang tính cách. Đối với EU, phong cách Trump trong việc truyền đạt tự phát từ cá nhân một nhà lãnh đạo gây thách thức đặc biệt vì nó đối lập với phương pháp của khối là ra quyết định một cách đồng thuận và thỏa mãn mọi lợi ích.

Tất cả những tác động tiêu cực này đang làm phức tạp thêm cảm giác khủng hoảng gây ra bởi quyết định trưng cầu ý dân của Anh vào tháng 6/2016 để rời khỏi EU. Nhưng thay vì rơi vào nỗi thất vọng, người châu Âu nên nhìn nhận nhiệm kỳ Tổng thống Trump như một cú sốc có lợi. Cuối cùng đã có nhu cầu cấp thiết thực sự để người châu Âu đưa hoạt động của họ vào khuôn khổ. Ông Trump đã mang lại một tầm nhìn chính sách đối ngoại thay thế mà xung đột với bản năng của họ. Sự chống đối của ông có thể gây xúc tác cho hành động của châu Âu hơn bất kỳ sự khích lệ nào của các tổng thống Mỹ trước đây.

Làm thế nào để khiến EU phù hợp với một thế giới kiểu Trump

Để đón nhận thách thức này, các nhà lãnh đạo EU sẽ cần sáng tạo ra một sự thay đổi định tính trong ưu tiên của họ cho các chính sách bên ngoài, điều mà từ quá lâu đã phải chịu sự lơ là chính trị, sự đấu đá nội bộ trong bộ máy quan liêu và sự thiếu vắng các nguồn lực thực sự. Chính sách đối ngoại của EU có một cơ hội hiếm có để nổi lên khọi sự chây lười tuổi thanh thiếu niên của mình và bước vào giai đoạn trưởng thành trọn vẹn là đảm nhận trách nhiệm. Nhưng các nhà lãnh đạo EU phải nhanh chóng nắm lấy cơ hội này, trước khi những rủi ro và phí tổn trở nên quá lớn khi ông Trump lên nắm quyền. Các thách thức nghiêm trọng đầu tiên đối với EU có thể sớm nổi lên khi Trump lãnh đạo nước Mỹ.

Mối nguy hiểm trước mắt lớn nhất là việc Chính quyền Trump có thể thiết lập các thảo thuận với Moskva, đặc biệt là về Ukraine, gia tăng sự phụ thuộc của Đông Âu vào Nga và cuối cùng phân chia châu lục thành 2 vùng ảnh hưởng. Mỹ có thể giảm bớt sự ủng hộ của mình đối với các biện pháp trừng phạt được áp đặt lên Nga do sự gây hấn của Nga đối với Ukraine mà không có nhiều tiến triển trong việc thực thi thỏa thuận Minsk về ổn định khu vực miền Đông Donbas của Ukraine. Xét tới những sự chia rẽ hiện có trong các thành viên của mình về các biện pháp trừng phạt, EU khi đó có thể cũng từ bỏ các biện pháp này khi chúng được đưa ra để gia hạn vào giữa năm 2017.

Cho tới nay, các cuộc đàm phán về cuộc khủng hoảng ở Donbas đã được dẫn dắt bởi 2 cường quốc châu Âu – Pháp và Đức – trong nhóm được gọi là Bộ tứ Normandy với Nga và Ukraine. Một thỏa thuận Mỹ – Nga có thể loại EU ra khỏi các cuộc đàm phán, như đã xảy ra trong vấn đề Syria, gạt ra ngoài lề tiếng nói của khối này về một vấn đề lớn liên quan đến lợi ích của châu Âu. Ukraine – và có thể là cả Moldova và Gruzia – sẽ mất đi lựa chọn định hướng theo phương Tây, cho phép ảnh hưởng của Nga thống trị toàn bộ Đông Âu tới tận các biên giới của EU và thậm chí là bên trong biên giới đó.

Một thỏa thuận song phương Mỹ – Nga sẽ giảm bớt khả năng EU mang lại cho các quốc gia châu Âu một nghị trình hiện đại hóa và sự trợ giúp để xây dựng quan hệ đối tác vững mạnh và gần gũi. Điều này cũng sẽ gia tăng khả năng bị tổn thượng của các nước Baltic nếu khi đó Nga cảm thấy có thể tự do can thiệp và gây áp lực lên họ. Các thông điệp hỗn độn của ông Trump về cam kết của Mỹ với NATO có nguy cơ làm suy yếu liên minh và có thể khuyến khích Nga gia tăng áp lực ở Tây Balkan và Trung Âu.

Chỉ riêng nguy cơ này đã là một động lực to lớn để EU nâng cấp khả năng của mình với tư cách là một bên tham gia chính sách đối ngoại. Liên minh này phải trở nên vững mạnh hơn để tranh một thỏa thuận mới theo kiểu Yalta để lọc ra các khu vực ảnh hưởng ở Đông Âu, được đàm phán qua các nhà lãnh đạo của các quốc gia đang bị đe dọa vận mệnh. Các bên tham gia quan trọng trong chính quyền và Quốc hội Mỹ phải được thuyết phục rằng EU không thể bị loại bỏ khỏi các quyết định về tương lai của lục địa nếu có thể duy trì được các thỏa thuận như vậy. EU phải chống lại việc quay trở lại một trật tự châu Âu lưỡng cực.

(còn tiếp) 

Nguồn: www.carnegieeurope.eu

TLTKĐB – 01/03/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s