Ông Trump có thể theo đuổi các thỏa thuận mang tính giao dịch khác với Nga, hoặc với Thổ Nhĩ Kỳ hoặc các chế độ chuyên quyền Arập khác nhau, mà sẽ đi ngược lại với sự can dự lâu dài của EU và làm mất ổn định trật tự tiểu khu vực ở một vài nơi. Những thỏa thuận như vậy có thể dẫn tới sự thoát ly bắt ngờ và đột ngột của Mỹ khỏi Caucasus, Bắc Phi và Tây Balkan, nơi đã có sự hợp tác gần gũi EU – Mỹ trong vài thập kỷ. Chúng có thể thay đổi chính sách của Mỹ về vấn đề Syria, đưa Washington hướng tới chấp nhận một giải pháp do Nga và Thổ Nhĩ Kỳ áp đặt. Và chúng có thể giảm bớt áp lực của Mỹ lên Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan liên quan tới cuộc đàn áp khắc nghiệt về quyền, điều mà EU đã chỉ trích.

Ngoài ra, Chính quyền Trump có thể sẽ cố gắng hủy bỏ thỏa thuận với Iran năm 2014 và gia tăng áp lực kinh tế và chính trị của Mỹ lên Tehran, tạo ra các căng thẳng khu vực mới nghiêm trọng. Êkíp Trump cũng có thể sẽ tìm cách đẩy mạnh các nỗ lực chống khủng bố của Mỹ theo những cách xâm phạm các giá trị và tiếp cận cơ bản của châu Âu.

Để đối mặt với thử thách mà chính sách đối ngoại của ông Trump sẽ đặt ra cho châu Âu, EU phải nâng cao năng lực của mình theo một số cách.

Trước hết, EU phải đầu tư vào các thế mạnh của mình. EU phải có nhiều khả năng hơn trong việc chống lại sự công kích của nền chính trị độc đoán dựa trên các mối quan hệ mang tính giao dịch bằng việc đầu tư vào các chính sách đối ngoại và an ninh với quy mô tương tự như họ đã làm với chính sách kinh tế. Họ nên di chuyển nhanh chóng hơn sang hướng góp chung tài sản, chia sẻ các nguồn lực và xây dựng các khả năng thể chế vững mạnh hơn. Thậm chí còn quan trọng hơn, EU cần thay đổi nếp suy nghĩ của mình. Chính sách đối ngoại từ lâu đã là một chủ đề thứ yếu của sự hội nhập châu Âu; giờ đây, các nhà lãnh đạo EU phải ưu tiên nó hơn nhiều. Lần đầu tiên trong lịch sử EU, chính sách đối ngoại cần trở thành một trách nhiệm cốt lõi trong số các lĩnh vực về năng lực của họ.

Có những ý tưởng tốt về cách thực hiện việc này trong chiến lược toàn cầu của EU được Cao ủy EU về chính sách đối ngoại và an ninh Federica Mogherini đưa ra vào tháng 6/2016. Văn kiện này vạch ra một con đường có sức thuyết phục hướng tới một sự can dự cố kết và năng động hơn của EU. Nó đã không may khi được đưa ra ngay sau cuộc trưng cầu ý dân của Anh và do đó không nhận được sự chú ý thích đáng. Nhưng giờ đây nó có thể thêm một cơ hội khi việc ông Trump đắc cử đã một lần nữa tập trung sự chú ý vào các lợi ích, nguyên tắc và ưu tiên của EU.

Nghị trình chính sách đối ngoại mà nó đặt ra tận dụng được các thế mạnh của EU. Với tư cách một thế lực khu vực có cơ chế ra quyết định đa cấp, EU không phù hợp với việc trở thành một bên tham gia địa chính trị lớn. Tuy nhiên, trong một thế giới của các nhà lãnh đạo độc đoán ở Mỹ, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và những nơi khác, EU không thể tránh khỏi chính sách thực dụng. Trên thực tế, họ phải giỏi hơn trong lĩnh vực này. Trước tiên, liên minh cần hợp lý hóa các tiến trình ra quyết định và thúc đẩy kỷ luật tốt hơn để vượt qua thiên hướng bị lộ thông tin của họ. Tuy nhiên, nhu cầu tìm kiếm sự nhất trí của hơn 20 quốc gia sẽ không bao giờ cho phép liên minh hành động với tốc độ của một nhà nước – quốc gia.

EU nên xây dựng trên lợi thế so sánh của họ là kinh nghiệm to lớn trong việc phát triển các nguyên tắc và cam kết dựa trên một sự cân bằng đầy cẩn trọng giữa lợi ích của nhiều bên tham gia. Phần lớn các thách thức then chốt của thế kỷ 21, từ biến đổi khí hậu tới an ninh mạng, chỉ có thể được giải quyết thông qua đàm phán đa phương và sự đồng thuận rộng lớn, do đó rất cần kiểu lãnh đạo này. Trong một thế giới đa cực được đặc trưng bởi sự trở lại của chính sách thực dụng, việc bảo toàn một trật tự toàn cầu dựa trên nguyên tắc ngày càng trở nên khó khăn, nhưng điều này khiến cho sự can dự của EU càng trở nên cần thiết hơn. Không bên tham gia quốc tế nào có vị thế tốt hơn họ để xây dựng các mạng lưới và những quan hệ đối tác mà có thể hỗ trợ và phát triển sự quản lý toàn cầu trong những thập kỷ tới.

Người châu Âu thường tự hào chỉ ra khả năng của họ kết hợp một loạt công cụ, từ khả năng ngoại giao và quân sự tới hỗ trợ thương mại và phát triển, trong việc xử lý các vấn đề quốc tế. Trên thực tế, hồ sơ của EU thường ô uế vì những cuộc chiến giữa các thể chế với thủ đô các nước, nhưng cao ủy đã giúp cải thiện một mặt là sự phối hợp giữa các chính sách đối ngoại và an ninh, và mặt khác là các vai trò của Ủy ban châu Âu trong thương mại, phát triển, viện trợ nhân đạo và chính sách láng giềng. Tuy vậy để EU trở thành một bên tham gia bên ngoài cố kết và toàn diện, các thành viên của khối cần phải liên kết các chính sách của họ nhiều hơn với chính sách chung của EU.

EU cần nâng cấp an ninh và quốc phòng của mình. Trong tất cả các yếu tố của chiến lược toàn cầu của EU, an ninh và quốc phòng đã nhận được nhiều sự chú ý nhất kể từ cuộc trưng cầu ý dân của Anh. Cảm giác cấp bách gia tăng khi sự rối loạn ở các khu vực láng giềng lan ra và cam kết của Mỹ trong tương lai là không chắc chắn.

Kể từ cuộc trưng cầu ý dân ở Anh, 27 nước thành viên còn lại đã nhanh chóng có một loạt cam kết bằng lời về việc nâng cấp đầu tư vào an ninh và quốc phòng châu Âu, củng cố các khả năng, nâng cao hợp tác và cải thiện sự sẵn sàng phản ứng trước các cuộc khủng hoảng. Tuy nhiên, họ sẽ phải tiếp tục bằng ý chí chính trị mạnh mẽ hơn so với những gì họ đã thể hiện trong quá khứ để hoàn thành những cam kết này. Một thời gian dài trước khi ông Trump đắc cử, có thể hiểu được việc các chính quyền của Mỹ đã phàn nàn vì chia sẻ gánh nặng không công bằng đối với an ninh của châu Âu. Giờ đây ngân sách quốc phòng lại đang tăng lên sau khi giảm 12% trong thập kỷ qua, nhưng các chính phủ châu Âu cần phải hành động nhiều hơn nữa. Việc nâng cấp các nỗ lực của châu Âu trong lĩnh vực này mang tính sống còn hơn bao giờ hết – dù là để thuyết phục một nước Mỹ do dự tiếp tục can dự hay để đề phòng trường hợp nước này không thể bị thuyết phục.

EU cũng phải quản lý tình trạng di cư một cách có trách nhiệm. Di cư là một trong số các vấn đề đã đưa ông Trump lên nắm quyền. Việc ông có thực thi những hứa hẹn trong chiến dịch tranh cử của mình hay không và thực thi như thế nào – chẳng hạn trục xuất người di cư trái phép và cấm người Hồi giáo nhập cảnh vào Mỹ – có thể có tác động lớn tới chính trị về di cư ở châu Âu. Việc quản lý tốt hơn tình trạng di cư sẽ mang tính then chốt đối với sự tồn vong của châu Âu và độ tin cậy của hành động họ thực hiện bên ngoài. EU cần một chiến lược toàn diện về quản lý di cư ở châu Âu. Việc quản lý tốt hơn tình trạng di cư sẽ mang tính then chốt đối với sự tồn vong của châu Âu và độ tin cậy của hành động họ thực hiện bên ngoài. EU cần một chiến lược toàn diện về quản lý di cư bền vững, bao gồm việc kiểm soát tốt hơn các biên giới bên ngoài của liên minh, việc chia sẻ gánh nặng giữa các nước thành viên, sự hòa hợp giữa các chính sách và luật pháp, các thể chế vững mạnh hơn, và những dàn xếp công bằng với các nước thứ ba.

Nhưng thách thức di cư vượt xa ra bên ngoài châu âu và khu vực láng giềng. Đó là một hệ quả của toàn cầu hóa và cần phải được xử lý ở cấp độ toàn cầu. Dù các chính sách di cư của Chính quyền Trump có hạn chế đến đâu, EU cũng cần phải tìm kiếm các đối tác để xây dựng các hệ thống quốc tế hiệu quả bảo vệ những người dễ bị tổn thương và cung cấp lộ trình pháp lý cho sự di chuyển lao động quốc tế.

Bảo vệ tài nguyên chung toàn cầu

Ngoài nhiều vấn đề mà chính sách đối ngoại của ông Trump có thể gây ra cho sự đoàn kết và an ninh khu vực châu Âu, nó có thể gây ra các mối đe dọa nghiêm trọng tới các tài nguyên chung toàn cầu. Sự thờ ơ kết hợp với luận điệu hung hăng từ phía Washington có thể gây tổn hại tới nhiều phần của cấu trúc quốc tế nhằm để giải quyết các vấn đề toàn cầu, từ Liên hợp quốc tới Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). EU cần xây dựng các hệ thống phòng vệ vững mạnh hơn cho 3 lĩnh vực mà họ có nhiều điều để mất nhất: thương mại, chống phổ biến vũ khí hạt nhân và biến đổi khí hậu.

Thương mại

Hệ thống thương mại thế giới vốn đã gặp khó khăn từ trước khi ông Trump đắc cử. Tăng trưởng thương mại đã chững lại khi sự bùng nổ được kích hoạt bởi tự do hóa đi tới hồi kết. Chính trị về thương mại đã thay đổi, với việc nhiều quốc gia từng mở cửa chuyển sang đi theo chủ nghĩa bảo hộ. Việc gia tăng sự phản đối 2 thỏa thuận quan trọng nhất là Hiệp định thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương (TTIP) và Hiệp định thương mại và kinh tế toàn diện EU – Canada (CETA), đã cho thấy rằng điều từng là một trong số các công cụ hiệu quả nhất của chính sách đối ngoại của EU đang ngày càng bị thách thức, trong đó có cả bởi công chúng châu Âu. Ông Trump đã bãi bỏ Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) giữa 12 quốc gia ở khu vực Thái Bình Dương. Các bước đi mang màu sắc bảo hộ hơn nữa có khả năng sẽ theo sau. Nếu xu hướng này tiếp diễn và lan ra các khu vực khác, phí tổn đối với EU có thể là rất lớn, vì phân lớn sự thịnh vượng của họ dựa trên một hệ thống thương mại tự do đối với cả hàng hóa lẫn dịch vụ.

Chủ nghĩa bảo hộ ở Mỹ sẽ dẫn tới các xung đột lợi ích mà có thể đem đến những cuộc chiến thương mại với EU. Ý tưởng ban đầu phía sau TTIP là tạo ra một khuôn khổ toàn diện để xúc tiến mối quan hệ kinh tế Mỹ – EU, với thương mại là một trong các trụ cột chiến lược của nó; nhưng giờ đây, động lực này có khả năng sẽ đảo ngược, với những căng thẳng trên nhiều liên kết thương mại và đầu tư.

Việc chống chủ nghĩa bảo hộ cần tới 3 loại hành động. Thứ nhất, trong các quốc gia, lợi ích của những người lao động và các khu vực đã mất đi vì tự do hóa thương mại đòi hỏi phải có các biện pháp tái phân phối nghiêm túc hơn so với những gì đã được đưa ra trong những năm tháng của chủ nghĩa tân tự do. Các công cụ ngân sách của EU, thông qua các quỹ cấu trúc hỗ trợ các khu vực nghèo hơn, là rất nhỏ khi so sánh với quy mô của vấn đề. Các nước thành viên cũng nên tạo ra các hệ thống bảo vệ lớn hơn ở cấp độ EU, chẳng hạn như thông qua một kế hoạch bảo hiểm thất nhgiệp liên châu Âu, để cho EU không chỉ thực thi kỷ luật tài chính và là một tác nhân của sự toàn cầu hóa mà còn đem lợi ích trực tiếp cho các công dân.

Thứ hai, EU nên theo đuổi nghị trình của riêng mình đối với các thỏa thuận thương mại tự do song phương và khu vực tiên tiến mà thúc đẩy thay đổi thay vì loại bỏ các hệ thống bảo vệ tiêu chuẩn môi trường và xã hội. Liên minh cũng nên thúc đẩy ủng hộ một chiến lược liên lạc toàn diện, trình bày cho các công dân một cách rõ ràng lợi ích và rủi ro của mỗi thỏa thuận thương mại. Quan trọng nhất là các cuộc đàm phán thương mại phải được xử lý theo một cách thức minh bạch hơn, trong đối thoại với xã hội dân sự, để xây dựng lòng tin và đảm bảo các lợi ích tiêu dùng, môi trường và xã hội được bảo vệ.

Thứ ba, EU nên tập hợp một liên minh quốc tế vững mạnh để chống lại chủ nghĩa bảo hộ và bảo vệ một hệ thống thương mại mở cửa và công bằng, lấy WTO làm trọng tâm.

(còn tiếp) 

Nguồn: www.carnegieeurope.eu

TLTKĐB – 01/03/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s