Glev Shutov

Vào tháng 10/2016, khu vực thương mại tự do đầu tiên giữa Liên minh kinh tế Á – Âu (EAEU) với một quốc gia bên ngoài khu vực là Việt Nam đã chính thức có hiệu lực. Đã có những kết quả đầu tiên – Kazakhstan sẽ cung cấp cho quốc gia này một lô ngũ cốc lớn. Trong khi đó, hãng xe tải MAZ của Belarus cũng bắt đầu xây dựng nhà máy sản xuất ôtô vận tải gần Hà Nội. Mặc dù vẫn tồn tại những lo ngại rằng Việt Nam, bên cạnh việc giúp EAEU mở ra một thị trường lớn ở châu Á mà còn thúc đẩy sản xuất nội địa.

Các “con hổ” của EAEU

Các quốc gia đang phát triển hướng tới hợp tác với EAEU. Theo người đứng đầu Bộ Ngoại giao Nga, có khoảng 50 quốc gia muốn xây dựng quan hệ với EAEU. Trong số đó có rất nhiều quốc gia được gọi là “con hổ” của châu Á – ý nói những quốc gia có nền kinh tế đang phát triển ở châu Á. Gần đây được biết đến việc Campuchia có thể sẽ tạo khu vực thương mại tự do với Liên minh này. Và hiện nay đã có khu vực thương mại tự do đầu tiên là với Việt Nam.

Theo đánh giá của các chuyên gia, cho tới năm 2050, Việt Nam có thể cho thấy tốc độ tăng trưởng cao nhất trên thế giới. Theo số liệu của Cơ quan tư vấn quốc tế (PWC), nền kinh tế Việt Nam đến thời điểm hiện tại đã từ vị trí thứ 32 vượt lên vị trí thứ 20 trên bảng xếp hạng thế giới. Một nền kinh tế đang phát triển cần đến những thị trường mới và cơ chế đầu tư, thương mại thuận lợi hơn. Chính vì vậy, Việt Nam đang tích cực xây dựng các khu vực thương mại tự do.

Theo Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc, đến năm 2020, Việt nam sẽ tạo ra các khu vực thương mại tự do với 55 quốc gia trên thế giới. Hiện Việt Nam đang tham gia 15 hiệp định về thương mại tự do. 10 hiệp định trong số đó, bao gồm với EAEU đã có hiệu lực, 4 hiệp định đang trong quá trình đàm phán. Thỏa thuận với Liên minh châu Âu (EU) sẽ bắt đầu có hiệu lực từ 2018.

Xét đến mối quan hệ không đơn giản giữa Việt Nam và Trung Quốc thì Việt Nam cần phải giảm sự phụ thuộc kinh tế vào Trung Quốc với vai trò nhà cung cấp nguyên liệu thô và đối tác thương mại. Chính vì vậy, một trong những thỏa thuận về thương mại tự do được xem là có lợi nhất cho Việt Nam là Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TTP). Để đáp ứng các quy định của TPP, Việt Nam đang tiến hành cải cách, tư nhân hóa các doanh nghiệp nhà nước. TPP có hiệu lực sẽ cho phép Việt Nam tiếp cận các thị trường khổng lồ của các quốc gia đối tác thành viên, cho phép làm giảm tỷ lệ thất nghiệp nhờ dòng lao động di cư vào Mỹ, Nhật Bản và nhiều quốc gia tham gia TPP khác. Nhưng ông Donald Trump đã từ bỏ TPP, chính vì vậy mà Việt Nam đang tìm kiếm các giải pháp thay thế.

Các hạn chế của thương mại tự do

Đã có những ví dụ về những tác động tích cực của Khu vực thương mại tự do giữa Việt Nam với EAEU như việc Kazakhstan sẽ cung cấp khoảng 700 tấn ngũ cốc cho quốc gia này. Cũng trong khuôn khổ Thỏa thuận về thương mại tự do giữa Nga – Việt Nam, hai bên thống nhất sẽ tạo thuận lợi cho các hoạt động đầu tư. Và hiệu quả đã có ngay lập tức: Việt Nam sẽ đầu tư khoảng 2,7 tỷ USD vào phát triển tổ hợp chăn nuôi bò sữa và chế biến sản phẩm sữa ở vùng ngoại ô Moskva.

Với các trang thiết bị đầu tư của phía Việt Nam thì sản xuất sẽ mang đến 1,8 triệu tấn sữa mỗi năm. Số lượng này là nhiều hay ít? Theo Bộ trưởng Nông nghiệp Liên bang Nga Aleksandr Tkachev, mỗi năm Nga thiếu khoảng 7 triệu tấn sữa. Việc thiếu hụt nguồn sữa là do nguồn cung chậm từ phía Belarus. Và điều này nói lên rằng khi đã có các nhà đầu tư Việt Nam thì nguồn cung sữa từ phía Belarus cho Nga có thể giảm đi khoảng 1,8 triệu tấn/năm.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý một số điểm hạn chế của Hiệp định thương mại tự do giữa EAEU với Việt Nam.

Thứ nhất, Thỏa thuận về khu vực thương mại tự do giữa Việt Nam với EAEU không mang đến các cơ hội xuất khẩu sâu rộng cho Việt Nam giống như TPP. Dệt may là một trong 3 mặt hàng xuất khẩu cơ bản của Việt Nam. Lãnh đạo Tập đoàn Vinatex Hoàng Vệ Dũng nhận định rằng Thỏa thuận về Khu vực thương mại tự do với EAEU sẽ giúp tăng thị phần hàng dệt may của Việt Nam ở thị trường Nga từ khoảng 2% – 10%. Tuy nhiên, theo Hiệp định, các quy định về thuế sẽ chỉ áp dụng với áo khoác và quần áo thể thao Việt Nam.

Thứ hai, việc lao động Việt Nam đi sang các quốc gia EAEU bị Nga giới hạn.

Thứ ba, vẫn còn những hạn chế khác như các doanh nghiệp Việt Nam vẫn bị phiền nhiễu khi đi vào EAEU bởi các thủ tục thanh toán.

Như vậy, chúng ta không nên phóng đại những lợi ích có được từ thỏa thuận với Việt Nam và mong đợi những kết quả đột phá. Việc sử dụng khu vực thương mại tự do với Việt Nam đòi hỏi các quốc gia trong EAEU phải có các dự án xuất khẩu có tiềm năng vào các thị trường đang phát triển.

Thương mại tự do đối với ôtô

Cần chuẩn bị cho sự cạnh tranh ở thị trường Việt Nam  sẽ tăng lên sau khi quốc gia này ký kết FTA với EU vào năm 2018.

Hãy xem xét về một khía cạnh cụ thể – xuất khẩu và sản xuất ôtô. Việt Nam hiện nay vẫn được xem là “đất nước hai bánh”. Điều đầu tiên khi bạn đến Việt Nam, đập vào mắt bạn là những con người đeo khẩu trang và từng dòng xe máy trên đường. Tại thủ đô kinh tế của Việt Nam là TPHCM, chỉ 1 năm trước, ước tính có tới 7,4 triệu xe máy trên tổng số 8 triệu dân. Trong khi đó, ôtô trong thành phố này chỉ có khoảng 700 nghìn chiếc.

Tuy nhiên, như đã nhấn mạnh ở trên, nền kinh tế Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, mở rộng và ở tầng trung. Một trong những dấu hiệu của tầng lớp trung lưu là những chiếc ôtô riêng. Chính vì vậy, không ngạc nhiên khi doanh số bán ôtô ở Việt Nam đạt mức kỷ lục. Năm 2015, đã có 245 nghìn chiếc ô tô được bán ra ở Việt Nam và con số này là cao hơn 55% so với cùng kỳ năm ngoái.

Sản xuất ô tô ở Việt Nam có từ năm 1991, tổng khối lượng sản xuất là 100 nghìn chiếc/năm. Con số này là không đủ để đáp ứng nhu cầu đang ngày càng mở rộng. Có nghĩa là cần phải tăng nguồn cung ô tô nước ngoài vào thị trường Việt Nam.

Hiện trong số các nước xuất khẩu ô tô cho Việt Nam có Hàn Quốc và Trung Quốc. Nhưng tình hình có thể thay đổi kể từ năm 2018, khi thỏa thuận về khu vực thương mại tự do giữa Việt Nam với EU bắt đầu có hiệu lực. Trong thời điểm hiện tại, hơn 1/3 xe của châu Âu sản xuất được xuất khẩu đi vào các quốc gia châu Á và châu Đại dương, Hiện ô tô châu Âu với động cơ nhỏ và tầm trung ở Việt Nam áp mức thuế khoảng 70 – 78%. Và mức thuế đối với xe tải dưới 5 tấn là khoảng 65%.

Sau năm 2018, Việt Nam bắt đầu giảm thuế đối với các loại ô tô và xe tải của châu Âu sản xuất. Các nhà sản xuất ô tô châu Âu như công ty Renault, Volvo đánh giá cao tiềm năng của khu vực thương mại tự do với Việt Nam. Ví dụ, công ty Volvo đang chuẩn bị xây dựng ở Việt Nam nhà máy sản xuất ô tô.

Vậy còn đối với ô tô Nga và Belarus thì sao? Theo ông Lâm Chí Quang – cựu Tổng Giám đốc một công ty ô tô Việt Nam thì các nhà sản xuất ô tô Nga và Belarus sẽ khó khăn trong việc cạnh tranh tại thị trường Việt Nam.

Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam với EAEU quy định áp mức thuế về “0” đối với công nghệ của các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, giới lãnh đạo Việt Nam đã áp đặt hạn ngạch đối với các xe ô tô Nga và Belarus theo mức thuế ưu đãi.

Trong năm nay, Belarus có thể cấp cho Việt Nam khoảng 250 ô tô với mức thuế ưu đãi và trong năm 2018 là 300 chiếc.

Thị trường Việt Nam với vị trí địa lý còn là cửa ngõ quan trọng đi vào châu Á, nơi mà qua đó, ô tô châu Âu có thể tận dụng để chiếm lĩnh thị trường châu Á.

Làm thế nào để chinh phục thị trường xe Việt?

Với các điều kiện và phân tích kể trên thì EAEU cần làm gì để chinh phục thị trường ô tô Việt Nam và châu Á? Để trả lời câu hỏi này cần phải nhìn nhận tình hình ở mức độ sâu rộng hơn.

Thứ nhất, sự tăng trưởng doanh số bán xe cũng đồng nghĩa với tăng mức tiêu thụ nhiên liệu. Theo dự đoán của các chuyên gia Nga, đến năm 2040, người tiêu thụ chính xác sản phẩm dầu là công dân của các quốc gia phát triển ở châu Á. Đồng thời, người tiêu dùng cơ bản sản phẩm dầu không phải trong lĩnh vực công nghiệp mà trong giao thông. Do đó, ô tô ở châu Á, bao gồm Việt Nam sẽ là nguồn tiêu thụ dầu mỏ chính của thế giới. Giá dầu có thể sẽ tăng cao. Do đó, những chiếc xe truyền thống sẽ trở nên đắt đỏ hơn đối với người dân của các quốc gia châu Á.

Thứ hai, tình trạng ô nhiễm được xem là bạn đồng hành của tăng trưởng kinh tế nhanh. Xét về mức độ ô nhiễm không khí thì Hà Nội là một trong những thành phố bị ô nhiễm nhất ở châu Á. Chính quyền Việt Nam đang lo ngại về vấn đề ô nhiễm môi trường. Có khả năng, để giải quyết vấn đề ô nhiễm này thì Việt Nam có thể áp dụng hạn chế nhập khẩu ô tô.

Một lựa chọn để có thể chinh phục thị trường châu Á trong tình hình nêu trên là sản xuất ô tô điện và động cơ hydro. Ô tô sử dụng động cơ hydro được sản xuất tại Hàn Quốc và Nhật Bản, nhưng giá thành khá cao đối với người Việt Nam.

Nhiệm vụ cho ngày mai

Theo ông Lâm Chí Quang, có thể phát triển chiến lược hợp tác với Việt Nam trong khuôn khổ khu vực thương mại tự do bằng những bước sau:

1/ Mở rộng hợp tác đầu tư với Việt Nam với tất cả các quốc gia thành viên EAEU. Việt Nam chủ yếu đầu tư vào các lĩnh vực nông nghiệp, viễn thông và khai thác mỏ. Nông nghiệp Belarus cũng không phải đối các nguồn đầu tư của Việt Nam. Nhưng hiện nay, mới chỉ có Nga và Việt Nam thống nhất thúc đẩy hợp tác đầu tư. Ngoài ra, các nha đầu tư Việt Nam còn có thể quan tâm tới lĩnh vực viễn thông của dự án “Con đường tơ lụa mới” sẽ chạy qua lãnh thổ các quốc gia EAEU.

2/ Suy nghĩ về việc xây dựng các doanh nghiệp chung trên lãnh thổ của mình. Thành phần xuất khẩu chính của Việt Nam không phải là gạo hay hải sản mà là điện thoại, dệt may và điện tử, bao gồm cả máy tính. Bằng cách này, chi phí sản xuất sẽ rẻ hơn so với vận chuyển hàng hóa từ Việt Nam sang bán tại thị trường các quốc gia EAEU và EU.

3/ Tích cực hơn để đi đến thỏa hiệp về các vấn đề nảy sinh hiện nay. Ví dụ, nếu TPP sụp đổ thì sẽ bất lợi cho ngàn dệt may Việt Nam, và để khắc phục thì có thể mở rộng việc đưa các sản phẩm dệt may này vào thị trường các quốc gia EAEU.

4/ Thường xuyên (ví dụ 1 quý/lần) tổ chức các Hội thảo bàn tròn để thảo luận về hợp tác trong khu vực thương mại tự do với Việt Nam. Đây là khu vực thương mại tự do đầu tiên của EAEU. Và đây sẽ là phép thử đói với các quốc gia muốn thúc đẩy thương mại với EAEU.

5/ Chiến lược thương mại cần phải tính đến không chỉ mong muốn xuất khẩu ở thời điểm hiện tại (tức là muốn bán càng nhiều càng tốt), mà còn phải tính đến xu hướng tiêu dùng trong tương lai ở các quốc gia đối tác.

Nguồn: Chuyên gia Á – Âu (Nga) – 16/03/2017

TKNB – 20/03/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s