Andrei Vorobiov

Vào cuối tháng 6 đầu tháng 7 vừa qua Viện Duma Quốc gia Nga sau hai vòng bỏ phiếu đã thông qua Dự thảo luật về cải cách Viện Hàn lâm khoa học Nga (RAN). Tuy nhiên sự kiện này đã làm dấy lên nhiều luồng dư luận phản hồi khác nhau và đặc biệt là thái độ không đồng tình của giới khoa học. Nhân đây chúng tôi xin giới thiệu một ý kiến đáng chú ý về phương diện này của nhà khoa học Andrei Vorobiov, Viện sĩ Viện Hàn lâm khoa học Nga (RAN) và Viện Hàn lâm Y học Nga (RAMN).

Đã hơn 20 năm nay, ở đất nước ta, trên đống đổ nát của Liên bang Xôviết, đã được xây dựng lên một thứ chủ nghĩa tư bản quái gở mang tính chất chôm chỉa. Dưới chính quyền trước đây, tuy trong khoa học còn lắm vấn đề cũng như những thiếu sót, nhưng khoa học dầu sao cũng đã đảm bảo được cho Liên Xô một vị trí xứng đáng trên trường quốc tế – vị trí thứ hai sau Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.

Ngài Bộ trưởng Giáo dục Livanov đã đưa ra điều gì và các vị dân biểu của Viện Duma quốc gia (trừ hai phái của đảng Cộng sản Liên bang Nga và đảng “Nước Nga chính nghĩa”) đã tán thành ra sao? Nói vắn tắt thì “cuộc cải cách” được đề ra như sau: hợp nhất ba Viện Hàn lâm – Viện Hàn lâm “lớn”, Viện Hàn lâm Y học và Viện Hàn lâm Nông nghiệp, thu hồi tài sản (nhà cửa đất đai) do các Viện Hàn lâm quản lý, chuyển tất cả các viện sĩ thông tấn vào khoa học (không nói cụ thể như thế nào) tạo điều kiện (không nói rõ những điều kiện gì) để phát triển khoa học trong các trường đại học.

Tôi muốn tin rằng tất cả đều xuất phát từ thiện chí. Nhưng lại nảy ra một câu hỏi như thế này: tại sao dự án luật vốn được Viện Duma quốc gia tán thành một cách cập rập qua hai vòng bỏ phiếu lại buông tha những Viện Hàn lâm nhỏ?

Nhân đây, chúng tôi xin lưu ý tới những vụ bê bối vốn nảy sinh theo định kỳ giữa các tổ chức xã hội và các nhà cầm quyền mà thỉnh thoảng lại xâm phạm đến những khu bảo tồn, những xí nghiệp, những lô đất có giá trị đặc biệt về mặt văn hóa, rồi sau đó, bằng mọi thủ đoạn đem chuyển nhượng vào những bàn tay tư nhân (những bàn tay bẩn thỉu nhưng giàu có).

Viện Hàn lâm Nông nghiệp ở Moskva và những vùng phụ cận có biết bao nhiêu là đất đai trị giá hàng tỷ rúp! Chỉ riêng một tòa nhà của Viện Hàn lâm Y học cũng đã có giá bạc tỉ!

Chúng ta đã quen hiểu được rằng việc tước đoạt quyền sở hữu đối với đất đai và nhà cửa thường chỉ có một ý nghĩa – toàn bộ tài sản sẽ bị khoắng sạch, còn đất đai thì được xây dựng tràn lan để đầu cơ – lâu dài cho bọn trọc phú, công sở, tiệm ăn, nhà ở sinh lợi.

Các khu vực xây dựng ở thành phố đã thay thế ống dẫn dầu cho bọn mưu lợi nhắm quyền lực. Được nuôi dưỡng bởi một công thức: những cơ cấu quyền lực và nạn tham nhũng là một chỉnh thể thống nhất. Những mưu toan đưa ai đó, kể cả những nhân vật có máu mặt, ra truy cứu trách nhiệm hiện nay chưa thành nề nếp.

Đã thế, ở nước Nga lần đầu tiên trong suốt lịch sử suy vong với nhịp độ thần tốc của nó, hàng trăm thành phố và thị trấn trở nên hoang vắng không một bóng người. Còn nhìn khắp nơi ta sẽ thấy rằng nền công nghiệp của phần lớn các nước cộng hòa thuộc Liên Xô trước đây hầu như đã bị phá hủy hoàn toàn, những mối liên hệ hữu hiệu trước đây đã bị cắt đứt một cách có dụng ý. Dân chúng ở các tỉnh lẻ của nước Nga, của nhiều nước thuộc Liên bang các quốc gia độc lập (SNG) đổ xô tới các trung tâm lưu thông tiền tệ đầy sức cám dỗ – đó là Moskva, Petersburg, và bằng cách đó đã tạo ra những vùng hoang mạc mênh mông ở miền đông đất nước, trong các khu vực nông nghiệp của Nga trong các nước cộng hòa Trung Á.

Hiện nay nước Nga của chúng ta không đơn thuần là miếng mồi ngon trên biển cả và trên bộ mà còn là một đối tượng đã suy yếu cho cuộc ngoại xâm. Trước đây một kẻ vô dụng từng được bố trí đứng đầu bộ quốc phòng đã có không ít chiến tích trong việc làm tan rã quân đội, đặc biẹt trong việc hủy hoại các cơ cấu giáo dục của nó. Người sốt sắng kế nhiệm ông ta bì sao nổi! Và phải tốn mất bao nhiêu thời gian để sửa chữa những sai lầm thiếu sót?!

Tuy nhiên ngay cả sự rệu rã của quân đội có lẽ cũng chưa thấm tháp gì. Hình như chính quyền định đánh vào trung tâm não bộ – vào Viện Hàn lâm Khoa học. Nếu không đánh thì rồi đây biết vơ vét ở đâu mà không bị theo dõi? Một khi cái đầu bị nện vỡ thì cái miệng sẽ câm bặt…

Liệu nhân dân có biết rằng trung tâm tư duy của họ đang bị hủy diệt? Chắc là không biết. Điều này tiếp tay cho các nhà chức trách đầy quyền lực. “Rồi đây” kẻ có lỗi cũng sẽ được tìm ra. Chắc chắn ở trong số những nhà “thông tuệ”.

Ta cũng nên lưu ý xem việc cải cách khoa học đã bùng phát như thế nào? Những cái mới được đề xuất là nhằm mục đích vụ lợi rõ ràng. Việc chuẩn bị “cuộc giải phẫu” một cách lén lút không chỉ đối với cộng đồng các nhà khoa học mà còn đối với cả vị chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học mới được bầu là Viện sĩ Vladimir Evgenievich Fortov, đã chứng tỏ điều đó. Bởi lẽ chính kỳ họp của Viện Hàn lâm là nơi mà theo truyền thống được quyết định nhiều vấn đề, kể cả việc bầu chọn bộ máy điều hành, mới diễn ra cách đây không lâu – vào cuối tháng 5 năm nay. Và khi ấy, chưa một ai nghe thấy bất cứ một lời bóng gió xa xôi nào về những thay đổi đột ngột như vậy.

Biết làm gì đây khi dự án luật đã được tung ra? Dường như chúng ta chỉ có thể khuyên nhủ và phản đối, và, bằng cách đó thúc đẩy chính quyền đi đến chỗ tìm kiếm một sự thỏa hiệp khôn ngoan.

Đây chính là thời điểm để hồi tưởng lại lịch sử của Viện Hàn lâm. Sáng kiến thành lập Viện Hàn lâm là thuộc về Piotr Đệ nhất, người mà hiện nay thường bị chửi bới như Aleksandr Nevski chẳng hạn. Trên thực tế, Viện Hàn lâm trở thành một cơ quan có sức sống dưới triều đại nữ hoàng Elizaveta Petrovna, khi mà sau hai thập kỷ đình đốn, việc khôi phục mạnh mẽ quân đội và hạm đội bị tan rã và những mối liên hệ tích cực với phương Tây được bắt đầu. Khi ấy, lần đầu tiên trên thế giới, chính Elizaveta đã hủy bỏ án tử hình (ngoại trừ việc trừng phạt các tội trạng quân sự). Tên tuổi của Lomonosov, việc thành lập trường đại học tổng hợp Moskva, việc phát triển khoa học trong nước gắn bó mật thiết với Viện Hàn lâm. Các nhà văn nhà thơ lớn của Nga như Derzhavin, Fonvizin, Pushkin, Karamzim… đều là các viện sĩ của Viện Hàn lâm (hoặc các phân viện của Viện Hàn lâm).

Ngay từ đầu, việc quy tụ các viện sĩ vào Viện Hàn lâm là kết quả của những cuộc bầu chọn nội bộ. Stalin vốn không thích một vài phương diện tự trị của Viện Hàn lâm, nhưng ông không xâm phạm đến bản thân sự tồn tại của cơ quan này, không đề cử những người kém cỏi, thiếu uy tín vào cương vị chủ tịch Viện Hàn lâm. Ông biết rằng khi nào vấn đề “tồn tại hay không tồn tại” được đặt ra trước đất nước thì ắt phải gõ cửa Viện Hàn lâm. Nhưng nhà lãnh đạo đất nước hiện nay cần phải suy nghĩ về điều này.

Vào thời điểm khởi đầu cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, những nghiên cứu của các nhà khoa học Xôviết đã đảm bảo cho Liên Xô một trình độ trang bị kỹ thuật khá cao…

Với tư cách một thầy thuốc, tôi không thể không nói tới lĩnh vực này. Khi chiến tranh sắp kết thúc, hàng triệu thương binh được điều trị trong các quân y viện. Nhờ trình độ phát triển cao của y học Xôviết, nhờ việc thuyên chuyển các nhà khoa học ưu tú nhất của chúng ta sang phục vụ quân đội nên việc thương binh xuất viện trở về đội ngũ của chúng ta thuộc diện cao nhất thế giới.

Sau khi đọc về việc Fleming phát minh ra penicilline ở Anh và không hề biết tới những bí mật của việc sản xuất, giáo sư Zinaida Ermolieva (sau này là viện sĩ của Viện Hàn lâm Y học) đã nghiên cứu thành công quy trình công nghệ riêng của mình đối với việc bào chế công nghiệp loại thuốc kháng sinh đầu tiên trên thế giới có hoạt tính mạnh hơn thứ thuốc của Fleming. Thuốc penecilline cảu chúng ta ngay trong năm 1943 đã được đưa vào các quân y viện và đã cứu sống hàng vạn sinh mạng.

Chiến tranh vẫn đang tiếp diễn, nhưng chính phủ đã quyết định thành lập Viện Hàn lâm Y học (năm 1944) do bác sĩ phẫu thuật chính của Hồng quân là Nikolai Burdenko phụ trách.

Khi hiểm họa của cuộc tấn công nguyên tử từ phía Mỹ treo lơ lửng bên trên đất nước ta, các nhà lãnh đạo Liên Xô đã cầu cứu các nhà khoa học. Nhà bác học lỗi lạc, viện sĩ Abram Ioffe đã tiến cử người học trò xuất sắc của mình là Igor Kurchatov làm người tổ chức khoa học chính của dự án. Chỉ đạo công việc là Juli Khariton, đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong tập thể này là các cán bộ nghiên cứu của ban lý luận Viện Vật lý trực thuộc Viện Hàn lâm khoa học (FIAN) mang tên Lebedev: nghiên cứu sinh Andrei Sakharov, viện sĩ Igor Tamm (giải thưởng Nobel tương lai) trưởng ban lý luận, viện sĩ Vitali Ginzburg (cũng giải thưởng Nobel tương lai). Ông cùng với Andrei Sakharov là tác giả của ý tưởng về bom khinh khí.

(còn tiếp) 

Người dịch: Lê Sơn

Nguồn TN 2013 – 83

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s