Tổng thống Mỹ Donald Trump đón tiếp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 6/4 tại khu nghỉ dưỡng thuộc sở hữu cá nhân của ông Trump ở Mar-a-Lago, Florida (Mỹ). Hia chuyên gia Lê Hồng Hiệp và Trần Công Trục nhận định rằng khung cảnh không đặt nặng các thủ tục ngoại giao chính thức và trịnh trọng cho thấy đó là cuộc gặp để làm quen, thiết lập mối quan hệ trong không khí thân mật. Dù vậy, hai chuyên gia vẫn không biết liệu hai nhà lãnh đạo của 2 cường quốc chủ chốt trên thế giới có bàn thảo một số vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến Việt Nam hay không.

Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (Singapore), cho biết, lãnh đạo Mỹ – Trung sẽ bàn 3 vấn đề chính: thứ nhất là thâm hụt thương mại của Mỹ đối với Trung Quốc, thứ hai là chương trình hạt nhân của Triều Tiên, và thứ ba là vấn đề Biển Đông. Đồng ý về dự báo của Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp, Tiến sĩ Trần Công Trục, nguyên Trưởng ban Biên giới Chính phủ, bổ sung thêm, ông Trump và ông Tập Cận Bình còn có thể bàn thảo về nguyên tắc “một nước Trung Quốc”.

Ngay sau khi đắc cử, đầu tháng 12/2016, ông Trump đã làm Trung Quốc tức giận khi điện đàm với Tổng thống Đài Loan Thái Anh Văn, một động thái bị xem là phá vỡ chính sách đối ngoại của Mỹ từ năm 1979 chỉ công nhận “một nước Trung Quốc”.

Trong số các vấn đề đó, Biển Đông và kinh tế có liên quan đến lợi ích thiết thân của Việt Nam. Nhìn vào cuộc thảo luận dự kiến về Biển Đông giữa hai ông Donald Trump và Tập Cận Bình từ góc độ Việt Nam, Tiến sĩ Trần Công Trục nhận định, không phải không có cơ sở để Việt Nam lo ngại về một thỏa thuận ngầm nào đó giữa hai nước lớn này. Ông điểm lại các sự kiện lịch sử như năm 1974, Mỹ “để cho” Trung Quốc đánh chiếm phía Tây quần đảo Hoàng Sa lúc đó thuộc Việt Nam Cộng hòa, hay năm 2012, Hoa Kỳ không có động thái gì sau khi Trung Quốc giành lấy bãi cạn Scarborough có tranh chấp giữa Trung Quốc và Philippines, một đồng minh của Mỹ. Từ đó ông Trần Công Trục nêu ý kiến:

Đã có những hiện tượng như vậy, và tôi tin chắc rằng người Việt Nam cũng đề phòng khả năng có những thỏa thuận vì lợi ích của họ. Việc họ thỏa thuận là quyền của họ, nhưng vấn đề là họ có làm được hay không và điều đó sẽ ảnh hưởng đến lợi ích của các nước nhỏ trong khu vực này, đặc biệt là Việt Nam như thế nào”.

So sánh mức độ quan tâm của Mỹ đến vấn đề Triều Tiên và Biển Đông, Tiến sĩ Trần Công Trục đánh giá rằng Mỹ “lo lắng nhiều hơn” đến việc Triều Tiên phát triển chương trình hạt nhân và tên lửa so với tình hình Biển Đông. Trong khi ngược lại, Trung Quốc lại xem trọng Biển Đông. Đó có thể là lý do để Mỹ và Trung Quốc “bắt tay nhau” phân chia ảnh hưởng về hai vấn đề này. Tiến sĩ Trục phân tích:

Biển Đông rõ ràng không phải là lợi ích sát sườn của Hoa Kỳ mà họ chỉ bảo vệ quyền tự do hàng hải, hàng không. Tôi cho rằng Mỹ quan tâm đến khu vực Đông Bắc Á nhiều hơn là khu vực Biển Đông. Còn Trung Quốc thì muốn chiếm Biển Đông để tranh giành vị trí của Mỹ ở châu Á – Thái Bình Dương, đặc biệt là vươn lên trở thành ngang tầm hoặc thậm chí vượt Mỹ. Tuy nhiên, vấn đề Triều Tiên cũng là vấn đề mà họ gắn bó. Vì vậy, tôi nghĩ trong dịp này, hai nước lớn có lẽ cũng có những tính toán nào đó”.

Trong khi đó, nhà nghiên cứu Lê Hồng Hiệp lại cho rằng không có khả năng Mỹ và Trung Quốc đi đến thỏa thuận bí mật “có qua có lại” phân chia sự thao túng của họ đối với Biển Đông và Triều Tiên. Ông Hiệp nêu các lý do:

Về vấn đề Triều Tiên, kể cả nếu Trung Quốc có muốn nhường cho Mỹ cũng không dễ đạt được. Tương tự, về vấn đề Biển Đông, nếu Mỹ có muốn nhường cho Trung Quốc cũng không thể thực hiện được vì lợi ích của Mỹ ở Biển Đông rất lớn. Họ có các lợi ích về tự do hàng hải, lợi ích chiến lược để kiềm chế sự bành trướng hàng hải và hải quân của Trung Quốc. Mỹ sẽ không dễ dàng từ bỏ lợi ích của mình ở Biển Đông, chưa kể tới sự cam kết hay lợi ích của các quốc gia khác trong khu vực, trong đó có các quốc gia đồng minh của Mỹ”.

Trái với phỏng đoán của một số người cho rằng Mỹ – Trung sẽ có một thỏa hiệp nào đó, Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp dự báo căng thẳng Mỹ – Trung về Biển Đông “sẽ gia tăng” vì Mỹ không từ bỏ quyền lợi, trong khi Trung Quốc tuyên bố Biển Đông là lợi ích cốt lõi và không nhượng bộ trong vấn đề này.

Về vấn đề Triều Tiên, Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp nói rõ thêm rằng Bắc Kinh “không có nhiều ảnh hưởng, không có nhiều sự kiểm soát” đối với Bình Nhưỡng như nhiều người vẫn nghĩ. Vì vậy, ngay cả khi Trung Quốc “muốn giúp” Mỹ cũng “rất khó”.

Chủ đề thương mại giữa nền kinh tế số 1 thế giới và đất nước đông dân nhất hành tinh cũng là mối quan tâm lớn của Việt Nam. Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp nhận định, Tổng thống Donald Trump sẽ nói chuyện với Chủ tịch Tập Cận Bình về giảm thâm hụt thương mại lớn của Mỹ với Trung Quốc và đem công ăn việc làm từ Trung Quốc về Mỹ, hai nội dung quan trọng mà ông Trump đã hứa với cử tri Mỹ khi tranh cử. Tuy nhiên, Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp đánh giá rằng Donald Trump sẽ khó đạt được mục đích của mình:

Vì trong số các mặt hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ có một phần đáng kể là mặt hàng của các công ty đa quốc gia, và nhất là của các công ty Mỹ thiết lập nhà xưởng ở Trung Quốc. Vì vậy, nếu hạn chế thương mại với Trung Quốc sẽ làm tổn thương thiệt hại đến các doanh nghiệp Mỹ là những đối tượng mà ông Trump muốn bảo vệ. Vậy có lẽ một biện pháp khả dĩ hơn là làm sao để xuất khẩu hàng của Mỹ sang Trung Quốc nhiều hơn để thu hẹp được sự thâm hụt thương mại đó. Tuy nhiên, những lợi thế so sánh không cho phép Mỹ có thể xuất khẩu mạh được sang Trung Quốc như từ Trung Quốc sang Mỹ”.

Năm 2016, Mỹ chịu thâm hụt thương mại với Trung Quốc lên đến 347 tỷ USD. Xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc là 116 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ Trung Quốc là 463 tỷ USD. Chỉ ít ngày trước cuộc gặp chính thức đầu tiên giữa hai nguyên thủ Mỹ – Trung, ngày 31/3, Tổng thống Mỹ đã ký 2 sắc lệnh hành pháp về điều tra gian lận thương mại và lý do làm cho Mỹ bị thâm hụt thương mại lên tới hơn 500 tỷ USD mỗi năm với 16 quốc gia, trong đó lớn nhất là Trung Quốc. Việt Nam cũng nằm trong số 16 quốc gia đó. Nhiều nhà quan sát đánh giá đây là dấu hiệu cảnh báo Bắc Kinh, song Washington nhấn mạnh 2 sắc lệnh không tập trung cụ thể vào bất kỳ quốc gia nào.

Trong trường hợp Tổng thống Mỹ theo đuổi đường lối cứng rắn trong quan hệ thương mại với Trung Quốc, hai chuyên gia Trần Công Trục và Lê Hồng Hiệp cảnh báo, điều này sẽ ảnh hưởng tiềm tàng đến Việt Nam. Tiến sĩ Trần Công Trục nói:

Nếu Mỹ thực hiện điều mà Donald Trump tuyên bố, rõ ràng ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của Trung Quốc. Đương nhiên, Trung Quốc là nước láng giềng với Việt Nam, từ trước đến nay họ đều có quan hệ kinh tế với Việt Nam, thì rõ ràng là việc Trung Quốc bị ảnh hưởng sẽ tác động đến Việt Nam. Với một nướ như Trung Quốc, khi có khó khăn, khủng hoảng, chắcc chắn điều đó sẽ ảnh hưởng đến tình hình kinh tế khu vực và thế giới chứ không chỉ riêng Trung Quốc”.

Theo Tiến sĩ Hiệp, Việt Nam khó có thể hưởng lợi từ sự cứng rắn của Mỹ đối với Trung Quốc trong vấn đề thương mại:

Một mặt, chưa chắc Việt Nam đã có đủ năng lực hoặc khả năng để thay thế các mặt hàng của Trung Quốc xuất sang Mỹ. Chưa kể các hàng hóa của Trung Quốc bị cấm vì mục đích giảm nhập khẩu của Hoa Kỳ. Vì vậy, nếu Mỹ cấm hoặc hạn chế hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, thay vì tìm kiếm nguồn nhập khẩu từ các nước khác như Việt Nam, tôi nghĩ họ sẽ tập trung vào việc đưa các cơ sở sản xuất về Mỹ và tạo công ăn việc làm cho người Mỹ. Cho nên, khả năng cao hơn là Mỹ sẽ ưu tiên sản xuất các mặt hàng đó ở trong nước Mỹ thay vì nhập khẩu từ một nước thứ ba, chẳng hạn như Việt Nam. Mặt khác, bản thân Việt Nam cũng nằm trong “danh sách đen” của Nhà Trắng khi điều tra về thâm hụt thương mại lớn của Hoa Kỳ. Việt Nam cũng đang là đối tượng bị Hoa Kỳ tìm cách giảm thâm hụt. Theo tôi, khả năng Việt Nam được hưởng lợi từ sự trừng phạt hay các hành động của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc trong vấn đề thương mại là thấp và không đáng kể”.

Năm 2016, Việt Nam đã xuất siêu sang Mỹ hơn 29 tỷ USD. Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp thận trọng cảnh báo rằng trong lúc Mỹ đang tìm cách giảm nhập siêu từ 16 nước, trong đó có Việt Nam, điều này cũng đồng nghĩa là khả năng để Việt Nam tăng xuất khẩu sang Mỹ trong thời gian tới sẽ thấp.

Nguồn: VOA

TKNB – 10/04/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s