Từ Cấn

Từ năm 2016 đến 2017, tình hình kinh tế thế giới không mấy lạc quan. Mỗi năm trôi qua thì vẫn thế còn tuổi đời của mỗi con người lại thay đổi. Điều mà câu thành ngữ này đề cập đến không phải là cảnh đẹp được lặp lại hàng năm, mà là tình hình kinh tế hàng năm. Trong thời đại Internet, tất cả những phát ngôn và tuyên bố đều được ghi âm lại, làm cho mọi dự báo sai lầm của từng chuyên gia kinh tế đều để lại bằng chứng. Đó là “2008 là một năm khó khăn nhất của kinh tế Trung Quốc”, “2009 sẽ là một năm khó khăn nhất về kinh tế của Trung Quốc”, “2010 là năm khó khăn nhất của kinh tế Trung Quốc”, “2011 là một năm phức tạp nhất và khó khăn nhất của kinh tế Trung Quốc”, “2012 có thể là một năm khó khăn nhất nhưng có nhiều hy vọng nhất”, “2013 có thể là một năm khó khăn nhất của Trung Quốc”, “2014 sẽ là năm khó khăn nhất”, “2015 là một năm khá khó khăn để vận hành kinh tế Trung Quốc”, “2016 có thể là năm khó khăn nhất, mọi người phải chuẩn bị vượt qua những ngày gian khổ”… Những dự báo trên do rất nhiều người đưa ra, có người làm việc nơi trung tâm hoạch định chính sách hàng đầu, có người là nhà kinh tế học từ nước ngoài trở về có bề dày nghiên cứu rất nổi tiếng, có người là chuyên gia ở nơi xa, có quan điểm độc lập, nói chắc như đinh đóng cột, khi tập hợp lại xem ra ai cũng phải tin. Nhiều năm gần đây, số liệu GDP của Trung Quốc vẫn luôn cao, dường như năm nào cũng đều làm cho những chuyên gia dự báo bi quan phải tự vả vào miệng mình.

Đối với những dự báo này, rất nhiều cư dân mạng không ủng hộ. Họ tới tấp đặt câu hỏi tại sao họ vẫn được tăng lương, mua nhà, lập nghiệp trong mấy năm “khó khăn nhất” đó, làm gì có chuyện khó khăn đó? Sự khác biệt giữa thống kê vĩ mô và từng cá thể là ở đâu? Các chuyên gia sai lầm hay là cư dân mạng có cách nhìn sai lệch? Vào tháng 10/2016, Cục Thống kê Trung Quốc đưa ra đánh giá bước đầu, tổng sản phẩm quốc nội trong ba quý đầu năm là 52.997 tỷ NDT, căn cứ vào tính toán chênh lệch giá cả, tăng trưởng là 6,7%. Một báo cáo khác của Tân Hoa Xã dự báo tốc độ tăng trưởng GDP của Trung Quốc năm 2016 sẽ là 6,63%.

Thời điểm sống của con người hiện đại đi cùng với cuộc khủng hoảng tài chính

Trước hiện tượng phức tạp, có lúc thụt lùi, có thể nhìn thấy rõ thực tế lịch sử. Bắt đầu từ năm 1978, Trung Quốc đã quay trở lại nền kinh tế thế giới, làm thế nào để xử lý toàn diện kinh tế Trung Quốc sau đó?

Kinh tế Trung Quốc duy trì mức tăng trưởng hai con số trong vòng 30 năm, kỷ lục đó được coi là kỳ tích, nhưng khi nghiên cứu sâu bản chất cũng thấy phù hợp với nguyên lý kinh tế học. Tác phẩm nổi tiếng “Nền kinh tế Trung Quốc đã xảy ra chuyện gì” đã đưa ra ba lợi ích lớn đằng sau câu chuyện của Trung Quốc. Trước hết là lợi ích từ cải cách, cải cách thể chế đã tạo ra sự năng động của thể chế, làm cho hàng tỷ người dân có thể toàn tâm toàn ý tập trung vào công việc sản xuất; thứ hai là lợi ích từ dân số, cơ chế thị trường giải phóng khả năng sáng tạo phù hợp với nguồn lực lao động nông thôn nhàn rỗi và đông đảo, đã bảo đảm giá nhân công rẻ cho ngành chế tạo của Trung Quốc, đáp ứng đầy đủ thị trường thế giới; cuối cùng là lợi ích từ mở cửa, đã có cơ chế thị trường và lực lượng lao động thì sản phẩm xuất khẩu đi đâu? Việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) không những làm cho sản phẩm của Trung Quốc có thể tiến ra thị trường toàn cầu mà còn giúp Trung Quốc có thể nhanh chóng tiếp xúc toàn diện với thế giới, học tập nhanh chóng công nghệ mới và khái niệm mới. Từ sự so sánh con đường phát triển giữa phương Đông và phương Tây, chúng ta có thể phát hiện ra triển vọng lớn hơn, kỳ tích của Trung Quốc thực ra không phải là điều mới mẻ. Sự phát triển kinh tế của Trung Quốc trong quá khứ đã kế thừa lộ trình phát triển của các nước mới nổi ở châu Á, mà xu hướng kinh tế nửa cuối thế kỷ 20 cơ bản là câu chuyện các nước mới nổi cố gắng theo kịp những quốc gia phát triển.

Căn cứ vào thống kê của các chuyên gia lịch sử kinh tế, GDP của châu Á (không bao gồm Nhật Bản) vào năm 1000 sau công nguyên chiếm hơn 2/3 GDP của toàn thế giới, Tây Âu chiếm chưa đến 9%; năm 1820, châu Á chiếm 56% GDP của cả thế giới, Tây Âu là 24%, đến năm 1998, châu Á chiếm 30%, Tây Âu và những nước được tạo ra từ Tây Âu (như Mỹ) chiếm 46%. Không những vậy, căn cứ vào đánh giá lạc quan nhất, cũng là đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) về quyền lực tương đối, GDP của Trung Quốc tính theo ngang giá sức mua (PPP) đã vượt qua Mỹ vào năm 2014.

Dự báo của The Economist khá bảo thủ, dự báo GDP của Trung Quốc có thể vượt qua Mỹ vào năm 2030. Cho dù đánh giá theo PPP chỉ là một trò chơi thống kê, nhưng khẩu hiệu “số 1 là Trung Quốc” luôn khiến người Trung Quốc đồng lòng hướng về phía trước, cũng khiến người ta nghĩ đến Nhật Bản đã cao giọng tuyên bố “số 1 là Nhật Bản” vào thập niên 80 của thế kỷ 20. Trên thực tế, mô hình của Trung Quốc và Nhật Bản dựa vào tín dụng giá rẻ của ngân hàng để đầu tư thúc đẩy nền kinh tế khá giống nhau. Cho dù đứng trước cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, các nước đã rơi vào suy thoái kinh tế, Trung Quốc vẫn đầu tư trọn gói một khoản lớn trị giá 4000 tỷ NDT, giúp kinh tế Trung Quốc thể hiện phản ứng theo mô hình chữ “V”, ngạo nghễ trước vực sâu thê thảm của thế giới. Kinh tế hiện đại là nền kinh tế tín dụng, nền kinh tế tín dụng có nghĩa là tài chính tiền tệ đã thấm sâu vào mọi mặt của nền kinh tế, do đó, thời điểm sinh sống của con người hiện đại cùng tồn tại với cuộc khủng hoảng tài chính. Trong bối cảnh đó, vì sao những tiếng nói đánh giá “khó khăn nhất” vẫn chưa xa rời nền kinh tế Trung Quốc? Nói cách khác, hơn 10 năm qua là thời đại hoàng kim trong lịch sử kinh tế Trung Quốc, vậy làm thế nào để giải thích vì sao thời kỳ đen tối sắp đến, thậm chí có thể xảy ra sóng gió tài chính? Bất kỳ thành công nào cũng có cái giá phải trả, đây là vấn đề đầu tiên của kinh tế học. Ba lợi ích lớn tạo ra kỳ tích của Trung Quốc không tồn tại mãi mãi, cùng với bước ngoặt Lewis (lý thuyết của nhà kinh tế đoạt giải Nobel Kinh tế năm 1979, Athur Lewis, ông khẳng định sử dụng lực lượng dư thừa từ nông thôn để tạo ra sản phẩm giá rẻ sẽ đến thời điểm cạn kiệt, dẫn đến áp lực tiền lương – ND) đang đến gần, cải cách cơ chế bước vào giai đoạn rất khó khăn, ưu thế về giá rẻ của Trung Quốc không còn nữa, lợi ích dần dần sụt giảm, thậm chí đi theo hướng bất lợi.

Động lực phát triển mới cần thiết cho nền kinh tế Trung Quốc không thể đạt được trong thời gian ngắn. Biện pháp dựa vào đầu tư chắc chắn sẽ đến lúc kết thúc, vì sao rất nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế cuối cùng thể hiện ở khủng hoảng tài chính? Cuốn sách “Người in tiền” của tôi đã giải thích kỹ, kinh tế hiện đại là kinh tế tín dụng, kinh tế hiện đại là tài chính tiền tệ đã thấm sâu vào mọi mặt của nền kinh tế, do đó thời điểm sống của con người hiện đại đi cùng với khủng hoảng tài chính.

Đối với Trung Quốc, đầu tư quá mức có nghĩa là nền kinh tế có đầu tư không hiệu quả với quy mô lớn trong quá trình duy trì tăng trưởng, đầu tư không hiệu quả cuối cùng thể hiện trong vấn đề nợ nần ở hệ thống tài chính, thể hiện ở năng lực sản xuất quá dư thừa trong hệ thống sản xuất. Do đó, nợ nần quá lớn và năng lực sản quá dư thừa là hai mặt trong một vấn đề duy nhất, đó là đầu tư không hiệu quả. Nợ nần có giới hạn của nó: Nợ không thể đòi lại, cuối cùng không thể tiếp tục, đây là quy luật không thể thay đổi giống như phép tính 1 + 1 = 2.

2017 là thời kỷ đen tối sắp diễn ra

Nhìn lại quá khứ, rút cục năm nào mới là một năm khó khăn nhất của kinh tế Trung Quốc? Tôi hiểu rõ tinh thần 9 lần dũng cảm trong 5 cuộc suy thoái trước đây mà các chuyên gia kinh tế dự báo, nên cảm thấy năm tồi tệ nhất trong quá khứ là năm 1998. Khi đó, môi trường bên ngoài Trung Quốc đối mặt với tác động lớn do cuộc khủng hoảng tài chính châu Á gây ra, về đối nội đối mặt với sự biến động trong xã hội do công nhân mất việc làm vì cải cách doanh nghiệp nhà nước. Đối với tình hình hiện nay, năm 2016 có gặp trắc trở nhưng 2017 mới là năm khó khăn nhất trong mấy năm gần đây. Nếu Trung Quốc không thận trọng thì có thể trở lại xu thế của năm 1998, nhưng trước kia là do Trung Quốc bị tác động tiêu cực, nhưng trong tương lai, Trung Quốc sẽ là tâm bão. Theo thống kê chính thức do Ngân hàng Trung ương Trung Quốc công bố, dự trữ ngoại hối của Trung Quốc trong tháng 1/2016 là 3.230,893 tỷ USD, dự báo sẽ giảm xuống còng 3210 tỷ USD, giảm 99,469 tỷ USD so với tháng 12/2015 (3.330,362 tỷ USD). Việc dự trữ ngoại hối không ngừng chảy ra nước ngoài đã gây áp lực cho đồng NDT. Hơn nữa, tỷ giá đồng NDT có liên quan chặt chẽ với những đánh giá về bất động sản và thị trường chứng khoán. Cuộc chiến giằng co trong tương lai không bao gồm toàn bộ lĩnh vực kinh tế mà chủ yếu thể hiện ở lĩnh vực tài chính tiền tệ. Mùa Đông lạnh sắp đến, Trung Quốc dựa vào sự cứu giúp của ai? Hơn 200 năm trước, sau khi chứng kiến mấy lần nước Anh rơi vào khủng hoảng tài chính, biên tập viên Walter Bagehot của tờ The Economist đã viết một tác phẩm nổi tiếng thế giới “Phố Lombard”. Ông cho rằng nhân cơ hội thị trường sụp đổ, Ngân hàng Trung ương phải gánh vác trách nhiệm của người cứu trợ. Đây chính là nguyên tắc Bagehot: Khi xảy ra khủng hoảng tài chính, Ngân hàng Trung ương phải cung cấp các khoản vay, cho dù lãi suất cho vay cao đến mức lãi suất mang tính trừng phạt thì Ngân hàng Trung ương cũng vẫn phải đóng vai trò của người cho vay cuối cùng. Năm 2017, Donald Trump đã đắc cử tổng thống Mỹ. Chính sách kinh tế bảo thủ của ông ta sẽ có thể gây ra nhiều biến động hơn cho nền kinh tế thế giới.

Đến nay Walter Bagehot vẫn luôn được coi là tổng biên tập vĩ đại nhất trong lịch sử báo chí nước Anh, thậm chí có thể là nhà quan sát kinh tế vĩ đại nhất trong lịch sử. Cho dù là cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 hay là khủng hoảng tài chính tiền tệ của Trung Quốc trong tương lai gần, chúng ta đều đã lĩnh hội khả năng ứng dụng phù hợp của nguyên tắc Bagehot. Trước sự bùng nổ của khủng hoảng tài chính, Ngân hàng Trung ương một mặt khó tránh khỏi trách nhiệm như buông lỏng cho bong bóng nợ, đầu tư…, đồng thời cũng là cơ quan cứu giúp cuối cùng của khủng hoảng tài chính; quyền lực của Ngân hàng Trung ương hiện nay ngày càng gia tăng. Trong tình hình kinh tế đi xuống và sóng gió tài chính tiền tệ, là một trong những nơi “in tiền” quan trọng nhất thế giới, vai trò của Ngân hàng Trung ương Trung Quốc khá lớn, chúng ta có thể kỳ vọng ngân hàng này sẽ ứng phó được tình trạng kinh tế đi xuống, thậm chí là sóng gió tài chính hay không? Trong năm 2016, ngân hàng này vẫn nắm trong tay dự trữ ngoại hối hơn 3000 tỷ USD, nếu tình hình kinh tế thế giới vẫn bình ổn thì vẫn ứng phó được, nhưng đến năm 2017, tất cả sẽ phức tạp hơn. Biến động kinh tế trong tương lai gần, quyền lực của ngân hàng trung ương các nước sẽ ngày càng tăng lên. Do ngày càng nhiều khoản nợ đến hạn phải trả, đồng NDT đối mặt với sức ép mất giá ở bên ngoài, áp lực đi xuống của nền kinh tế Trung Quốc cũng tiếp tục gia tăng. Việc tăng lãi suất của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), cơ quan in tiền nhiều nhất, và lãi suất âm của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cũn glàm cho những cơ quan in tiền khác trên thế giới gặp khó khăn. Điều này có nghĩa là Trung Quốc đã bước vào thời kỳ mới chưa từng xuất hiện trước đây. Định nghĩa về khó khăn cũng phải bắt đầu xác định lại, những người quen thuộc với cuộc sống tươi đẹp sẽ phải đối mặt với những ngày khổ sở. Nếu Trung Quốc may mắn có thể vượt qua năm 2016, thì ở thời điểm hiện nay phải chuẩn bị đầy đủ cho năm 2017, không bị lỗ là nguyên tắc đầu tư tối ưu trong thời kỳ đen tối.

Nguồn: Mạng Phượng Hoàng (Hong Kong) – 11/12/2016

TLTKĐB – 18/01/2017

Từ Cấn, phụ trách thông tinh kinh tế của phần tiếng Trung thuộc trang web Financial Time.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s