Khi hai cây cột trụ này đã được dựng lên, khi cái sự đối mặt lớn lao đã được thiết lập, chúng ta sẽ đi vào cái đặc thù của thực tại như thế nào, bước vào được chỗ trọng yếu của cái cụ thể như thế nào? Phía bên kia của mối quan hệ tương liên và tạo ra đối cực thì con đường nào là con đường của tương lai? Khuôn khổ đã sắp đạt, được giữ để đổ đầy. Nhưng sẽ bắt đầu từ đâu? Bởi vì hãy còn xa với vị thế lớn lao của hiện thực, được nhận biết từ tính tổng quát tuyệt đối, vị thế của “Thiên và Địa”, tại hic nunc (thì ngay đây) của mỗi trường hợp, với sự thay đổi vô hạn của các tình huống.

Như vậy, sau các quẻ kép được tạo ra ngay sau hai quẻ đầu, là quẻ Truân, sự Va chạm đầu tiên và khó khăn (quẻ thứ 3), hay Mộng, sự Hỗn độn tâm trí của tuổi trẻ (quẻ thứ 4), Nhu, sự Đợi chờ một cách cẩn trọng (quẻ thứ 5), hoặc Tụng, thời gian Xung đột (quẻ thứ 6),… chúng ta sẽ mạo hiểm cảm nhận sự tương hợp được ghi lại từ điểm xuất phát lỏng lẻo đi, đến mức biến mất, mà hệ thống không thể đối mặt với sự tràn nhập hỗn loạn của các sự vật, nhằm chế ngự mọi yêu sách đòi hỏi, và khi ấy, cuốn sách đưa ra tính chất võ đoán. Khi bị ngưng lại không còn là một nguyên lý thuần túy nữa, khi cố đạt tới tính cá thể trong các trường hợp và các hiện tượng, sự đối cực là không thể nhìn thấy; tương tự, mối liên hệ giữa các hào, tương tự như mối liên hệ giữa các biểu tượng, cũng không còn đọc ra được nữa. Bất chấp “Sự luận giải về liên kết chuỗi của các quẻ kép” tìm được ở cuối tập sách, được xâu chuỗi một cách cẩn thận quẻ này với quẻ kia bởi sự kết hợp có tính luận đề, tất cả các trường hợp của quẻ đều được xem xét lần lượt từ đầu đến cuối: theo cuốn sách, không hề tạo ra sự tiến triển, chúng sẽ không hề được xác định phương hướng; và độc giả sẽ nhanh chóng mệt mỏi bởi sự lải nhải này. Chuỗi các hào, các quẻ: Địa thủy sư – “Bầy đoàn, đám đông” (quẻ thứ 7) cạnh quẻ Thủy Địa tị – “Liên hợp, liên lạc” (quẻ thứ 8), tiếp theo là Phong thiên tiểu súc  – “ngăn lại, kiềm chế” (quẻ thứ 9), quẻ Thiên trạch lí – “chứa, nhóm lại, súc tích” (quẻ thứ 10); xa hơn ta đến quẻ Thủy phong tỉnh – “giếng nước, chỗ thấp nhất” (quẻ 48), Trạch hỏa cách – “Thay đổi, biến cách” (quẻ 49), Hỏa phong đỉnh – “Cái vạc, cách vật” (quẻ 50), quẻ Thuần Chấn – “lay động” (quẻ 51)… Như vậy là rõ ràng, không có gì ngoài tên các quẻ, các đề mục được mở ra qua 62 quẻ kép là có tình tiết quá rõ ràng để tạo ra sức mạnh phục vụ như một bảng kê – từ điển đơn giản, “ô chữ” hay sổ sách: nhưng chúng là quá ư lủng củng giữa chúng để tạo ra một câu chuyện duy nhất. Được đặt trong hệ thống, chúng không hề sắp đặt ra một cách sáng tạo chân thực và dường như không có khả năng sắp xếp thực tại, được miêu tả như những phiến đoạn của một diễn ngôn, nó tỏ ra không có khả năng tạo sinh nghĩa. Đồng thời các đề mục này, được sắp thành hàng theo cách đồng nhất để mọi người có thể tra cứu về mọi khả năng xếp chồng lên nhau (tương tự như trong “trò chơi ghép hình”). Bất chấp hình thức kiểu danh sách, tác phẩm này cũng vẫn là một khối; và không một sợi chỉ dẫn đường nào được đưa ra cho ta nếu ta muốn xếp lại trật tự của nó.

Như vậy, khi muốn tránh tách hai quẻ kép đầu tiên với các quẻ kép khác nhằm tạo dựng một khuôn khổ chặt chẽ và hệ thống xuất phát từ chúng, thì ta phải khép mình vào trong logic bắt buộc – mà logic này không thể duy trì trong thời gian; và bức tranh không thể được phác họa ra, từ đó, chỉ bởi những nét vẽ ứng tác. Cỗ máy các hào một khi được hình thành, phải chăng lạu quay về số không? Và, các lời phán truyền được gán cho các quẻ kép cho tới lời hào từ, tất cả chỉ trở thành sự lấp đầy uổng phí chăng? Hay đây là cái mà thực tại, được nhìn gần, chỉ còn là một hỗn độn lớn lao và nó thỏa thuận tạo ra chỗ đứng cho sự hỗn tạp? Nhưng mà, nếu người ta cắt bớt nghĩa này hay nghĩa khác, thì chỉ với hai quẻ kép đầu tiên, ngay từ đầu cuốn sách, và phần Hệ từ vốn phản ánh từng mặt từ các quẻ ấy, cho đến cuối cuốn sách, hai quẻ này vẫn thể hiện một tư duy liên kết; phần còn lại của cuốn sách, trong khoảng giữa, sẽ còn là cái kho chứa đựng các hình thức và môtíp, tạo ra một sự kỳ diệu.

Tôi thử đưa ra một giả thiết trái ngược: chuỗi khác biệt của các quẻ kép, và tới tận từng chi tiết của các hào của chúng, có thể tạo thành tập hợp tương hỗ; nhưng tôi tin là khi ấy sự tương hỗ này chỉ có thể xuất hiện nếu nó chịu đi theo logic của sự chuyển hóa liên kết giữa chúng các quẻ khác biệt này và ta xác định vị trí, ngay từ trong bản thân hệ thống, một số phát ngôn cơ bản. Trong sự tiếp nối của các quẻ này, thực ra, một số đã trở thành khuôn mẫu cho những quẻ khác và chỉ đạo chúng từ xa (tương tự như hai quẻ đầu tiên, Càn Khôn, chỉ đạo tất cả và trở thành khuôn mẫu của tất cả). Tuy nhiên từ sự thống nhất bằng hiện diện của chúng, tất cả các quẻ kép này không phải được coi như cùng bình diện. Tại đây chúng tạo thành các kiểu thức hay các trường hợp hạn chế bởi quan hệ từ đó chuỗi các quẻ khác được hiểu như là một biến đổi giản đơn. Các mối liên hệ này một khi được xác định, các quẻ kép khác đến với ta thành chùm và chúng khá dễ để làm sáng tỏ.

Như vậy tôi đề xuất khởi đầu để vượt qua trực tiếp hai quẻ kép đầu tiên cho tới hai quẻ đầu của hàng chục thứ hai, các quẻ 11 và 12, Địa Thiên Thái và Thiên Đại Bĩ. Chúng đối lập hai tình huống điển hình: một tình huống ở đó sự thông tin được thực hiện ngay trong lòng thực tại và tại đó, vì thế, sự phối tác giữ vai trò quyết định; và một tình huống khác, ngược lại, tại đó sự thông tin bị đứt đoạn và bởi vậy chức năng hành dụng bị nghẽn tắc. Đi ra cùng lúc từ sự chuyển chỗ này, hai giai đoạn đối lập lan tỏa của mọi quá trình: đó là “Thăng” và “Giáng”.

I/ Thông suốt hay nghẽn tắc

Hai quẻ kép này được tạo ra, thực tế, từ quẻ đơn của Thiên và Địa – ba hào dương cùng mặt với ba hào âm nhưng nghịch đảo vị trí. Điều duy nhất, chúng là sự kết hợp từ hai quẻ cơ sở, Càn Khôn, sự kết hợp đảm bảo cho chúng một tầm quan trọng đặc biệt và giúp chúng nối kết trực tiếp với mọi quẻ khác: giữa các hào thuần dương và thuần âm, từ chúng mà cuốn sách ra đời, cùng với sự biến đổi cực kỳ pha trộn, được giới thiệu sau đó. Chúng được ghi nhận như thế, từ nhãn quan logic , trong sự kéo dài trực tiếp từ hai quả kép đầu tiên và đưa ra cách thức liên kết của chúng. Như vậy, từ trong chúng mà ta có thể đọc được một cách rõ ràng nhất, bởi thế ý nghĩa của chúng là điểm cao nhất, từ cách thức thực hiện, hay không thực hiện, sự phối tác này.

Trong quẻ thứ nhất của hai quẻ này, quẻ Thái, ba hào dương ở bên dưới và ba hào âm ở phía trên: điều này tất nhiên không có nghĩa, là trời (dương) ở dưới và đất (âm) ở trên hay thế giới được xếp đặt theo nghãi dưới – trên, mà là ảnh hưởng được xuất phát từ Thiên đi thẳng xuống dưới và tình trạng tự do thay đổi của Địa từ cách nhìn này là được bổ sung, là nó không ngừng mở ra khi hướng lên trên tương tự Vương Phu Chi đã chỉ ra (trang 141), quan điểm được chấp nhận trong sự thay đổi của các vị trí này là sự thay đổi của “năng lượng” được mở ra: năng lược của Thiên theo hướng đi lên (do vậy xuất phát từ dưới thấp) trong khi đó năng lượng của Địa theo hướng đi xuống (cho nên xuất phát từ trên cao). Đây là sự thông suốt từ cực này sang cực khác và từ sự “giao cắt” này (giao – a) sinh ra “thăng – trưởng”. Quẻ kép tiếp theo, Bĩ, trình bày trường hợp ngược lại: Thiên ở bên trên bị tách rời bởi chiều cao của nó, Địa ở dưới thấp cuộn mình trong sự thấp kém của nó; và từ sự đứt gãy trong phối tác của chúng dẫn đến sự nghẽn tắc của quát rình vận động.

Đề cập đến quẻ đầu từ hai quẻ kép này, lời Thoán từ là:

Thái: Tiểu vãng đại lai, cát, hanh – Nghĩa là: Thái là cái nhỏ (âm) đi, cái lớn (dương) lại, tốt, hanh thông. Thoán từ được phát triển tiếp thành:

“(Thái là lúc cái nhỏ đi, cái lớn trở lại…) là trời đất giao cảm mà muôn vật thông, trên dưới giao cảm mà chỉ hướng như nhau. Trong (nội quái) là dương, ngoài (ngoại quái) là âm, trong mạnh mà ngoài thuận, trong quân tử mà ngoài tiểu nhân, đạo quân tử thì lớn lên, mà đạo tiểu nhân thì tiêu dần”.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo: François Jullien – Các biểu tượng của nội giới hay cách đọc triết học về Kinh dịch – NXB ĐN 2007.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s