Tuy nhiên, trong đó liên quan đến “Một vành đai, một con đường”, các nhà quan sát Nga nhấn mạnh “những chi phí không thể chấp nhận được trong việc soạn thảo cách tiếp cận chung”. Trên thực tế, xét trên tất cả các tham số, ủng hộ đầu tư nước ngoài, cơ quan trọng tài, hợp tác công nghiệp hay cơ sở hạ tầng vận tải, các thành viên Liên minh kinh tế Á – Âu “thậm chí không thể thỏa thuận được về những cách tiếp cận chung.

Quả thực, hiện đang tồn tại một loạt rào cản về cấu trúc đang làm phức tạp hóa việc tìm kiếm mẫu số chung. Ví dụ, sự phối hợp đa phương chiếm nhiều thời gian hơn so với các cuộc đàm phán song phương. Dự án “Một vành đai, một con đường” có tầm quan trọng khác nhau đối với tất cả các quốc gia thành viên Liên minh kinh tế Á – Âu. Ví dụ, trên thực tế dự án này không cần thiết đối với Armenia và Belarus, và những dự án chung Liên minh kinh tế Á – Âu và “Một vành đai, một con đường” nói chung không có ý nghĩa, bởi vì Liên minh kinh tế Á – Âu là tổ chức điều hòa (hiện chưa phải) là cấu trúc siêu quốc gia. Cuối cùng, rõ ràng rằng “Một vành đai, một con đường” định hướng về Trung Quốc, còn Nga trong dự án này chỉ đóng vai trò phụ mà Moskva không bao giờ cảm thấy hài lòng. Điều này hoàn toàn công bằng, thậm chí đối với mức độ của chính sáng kiến. Có cảm tưởng rằng tuyệt đại đa số các dự án cơ sở hạ tầng trong khuôn khổ Vành đai kinh tế Con đường Tơ lụa sẽ được xây dựng bởi các công ty Trung Quốc và nhờ vào nguồn đầu tư từ Trung Quốc”.

Một số quốc gia khác tham gia dự án ít miễn cưỡng hơn Nga, và điều này nói lên nhân tố quan trọng có tiềm năng to lớn hơn. Nhân tố kích thích tài chính rõ ràng đã bắt đầu cuộc đua tìm kiếm vị trí tốt nhất dưới ánh mặt trời. Cách hành xử này đã trở nên hoàn toàn bình thường trong hợp tác cạnh tranh nhằm mục tiêu phát triển. Quá trình phát triển như thế sẽ làm lợi rất nhiều cho chính sách thương mại hai bên cùng có lợi của Trung Quốc. Bộ trưởng Ngoại giao của Kazakhstan Erlan Idrisov nói như thế này: “triết lý của chúng ta rất đơn giản: chúng ta cần phải ngồi lên con tàu này”. Những kết quả đầu tiên của “chuyến đi trên con tàu” này là cùng nhau xây dựng nhà ga hậu cần tại Liên Vân Cảng để giảm nhẹ việc vận chuyển hàng hóa từ Trung Á sang các thị trường bên ngoài, cũng như dự án chung với Trung Quốc “cảng khô” tại Khu kinh tế tự do ở Khorgos ở biên giới Kazakhstan, có tên gọi đầy tham vọng “Dubai-mini”. Cảng này cần phải trở thành trung tâm phân phối và vận tải chính đối với hàng hóa, được vận chuyển giữa Trung Quốc và Tây Âu.

Tuy nhiên, ngoài cạnh tranh trong lĩnh vực giao thông vận tải và những trở ngại bất ngờ khác, Nga và Trung Quốc có lợi ích chung quan trọng tại khu vực Trung Á. Hai nước mong muốn duy trì ổn định chính trị trong khu vực và duy trì các chế độ thế tục ở đây (mặc dù các chế độ ở Trung Á đều mang tính chất chuyên chế).

Còn vấn đề song trùng lợi ích, cuối cùng sẽ dẫn đến sự xuất hiện “chế độ quản lý chung” Nga – Trung ở Trung Á, mà ở đó Nga sẽ đảm bảo an ninh, còn Trung Quốc sẽ là đấu thủ kinh tế lớn nhất, có lẽ đang vẽ ra hình ảnh tương lai rất tươi vui, thậm chí tính đến sự phản đối của các cường quốc khu vực về thái độ tiêu cực sự phụ thuộc một chiều.

Những người theo chủ nghĩa lạc quan cho rằng hoạt động của Nga trên “mặt trận phía Đông” là “một trong những bằng chứng cho thấy Nga đang quay lại nền chính trị toàn cầu với tư cách cường quốc thế giới”. Trong khi đó, những người biết kiềm chế cảm xúc hơn cho rằng việc hợp tác khai thác Con đường Tơ lụa là “công cụ bảo vệ thương mại thị trường quốc gia hiệu quả” của các quốc gia thành viên Liên minh kinh tế Á – Âu. Nga có thể tìm được sự ủng hộ nhất định trong nhận thức rằng tại các phần khác của thế giới, vốn quen với cung cách Trung Quốc hiện thực hóa các lợi ích của mình, nhìn nhận dự án “Một vành đai, một con đường” với con mắt của những người theo chủ nghĩa hoài nghi. Thực tế rằng Trung Á (cũng như châu Phi và Mỹ Latinh) cuối cùng có thể thay đổi hình ảnh và không còn là nước phụ thuộc nguyên liệu và bãi đáp cho hàng hóa tiêu dùng dư thừa của Trung Quốc. Trong trường hợp này “Một vành đai, một con đường” gần như chắc chắn sẽ bị rơi vào bế tắc. Chính điều này sẽ xảy ra nếu xây dựng hệ thống giao thông vận tải sẽ không gì khác ngoài tạo công ăn việc làm cho các công ty xây dựng cơ sở hạ tầng của Trung Quốc, mà không phải là đầu tàu kinh tế cho khu vực.

Triền vọng

Bất chấp những hoài nghi không tin vào sự phối hợp hành động giữa Nga và Trung Quốc ở không gian Á – Âu và gọi mối quan hệ này “hợp tác công khai và cạnh tranh trong các mối quan hệ cá nhân”. Chuyên gia Dmitry Trenin hy vọng quan hệ Nga – Trung sẽ phát triển đột biến, trơn tru và cùng có lợi: “Trong những năm tới mối quan hệ giữa hai nước, trước hết sẽ trở nên chặt chẽ theo mức độ gia tăng mong muốn của hai bên xây dựng gần như một liên minh và hội nhập, hơn nữa Bắc Kinh sẽ đóng vai trò lớn hơn trong mối quan hệ này”. Một ví dụ khác là chuyên gia Robert Kagan vẽ ra những kịch bản vén bức màn bí mật: mặc dù, có ai đấy vào một lúc nào đó đã cảnh báo rằng “cuộc chiến sắp tới giữa một bên là Trung Quốc, Nga và một bên là phần còn lại của thế giới”. Tuy nhiên, quan điểm sáng suốt về tình hình đang mở ra bức tranh có nhiều sắc thái khác nhau. Trước hết, Nga phải thỏa thuận với quốc gia láng giềng hùng mạnh của mình. Lịch sử cạnh tranh Nga – Trung cho thấy những nguy cơ nghiêm trọng đang tồn tại bất chấp hệ tư tưởng Marx – Lenin không hoàn toàn xa lạ với cả hai nước. Thứ hai, mối quan hệ gần gũi đòi hỏi phải giải quyết tình trạng mất cân xứng rõ ràng. Nga có 4 vấn đề liên quan lẫn nhau: triển vọng trở thành đối tác đàn em của Trung Quốc; nỗi sợ cuối cùng sẽ biến thành phần phụ thuộc nguyên liệu nhiều hơn của nước láng giềng ảnh hưởng; dự đoán lo ngại các dòng đầu tư của người Trung Quốc (trong một số trường hợp là dòng vốn); nguy cơ lĩnh vực ảnh hưởng ở Trung Á chuyển sang dự án “Một vành đai, một con đường” với đầy rẫy những cám dỗ của dự án này. Những mối lo ngại này thường xuyên xuất hiện trong các cuộc thảo luận về việc Nga xoay trục sang châu Á.

Nỗi lo ngại thứ nhất được bù đắp nhờ Nga có lực lượng kiềm chế hạt nhân mà ngang bằng với Mỹ và vượt trội hơn nhiều so với Trung Quốc. Nỗi lo ngại thứ hai tăng lên bởi luận chứng rằng trở thành phần phụ thuộc nguyên liệu của EU cũng nguy hiểm, nhưng không gây thiệt hại. Thứ ba và thứ tư là cùng có lợi và khả năng thực hiện kiểm soát bằng cách hợp tác.

Bất cứ trong trường hợp nào, những mối lo ngại này đều gợi nhớ tới sự phật ý của Nga đối với quan hệ phương Tây. Điều này theo nhiều chuyên gia, có cả nguyên nhân chính rời ra phương Tây hiện nay. Mặt khác, chính do sự rời xa này nên quan hệ Nga – Trung Quốc mới trở nên gần gũi. Do vậy, quan hệ Nga – Trung mang tính điều kiện và tạm thời. Bất chấp điều này, việc Nga và Trung Quốc xích lại gần nhau giúp giảm nhẹ sự ganh đua giữa hai nước.

Nhìn chung, chính Moskva xem việc xoay trục sang châu Á như là sản phẩm phụ tự nhiên của thay đổi toàn cầu trong việc phân bổ lực lượng và như là nhân tố của trật tự quốc tế đa cực. Liên quan đến vấn đề này, việc hợp tác với Trung Quốc được gọi là “củng cố lập trường của Nga một cách khách quan trên trường quốc tế với tư cách trung tâm sức mạnh độc lập”. Tuy nhiên, việc Nga tích cực tiến công về châu Á cũng đầy rẫy những nguy cơ nghiêm trọng.

Việc sử dụng Nga với tư cách là một loại vũ khí không chỉ phản ánh sự “phân chia lao động” hoàn toàn đơn phương giữa Moskva và Bắc Kinh, trong đó Trung Quốc dễ dàng vượt qua những cánh cổng đã được Nga khai phá, rũ bỏ trách nhiệm và trong trường hợp tốt nhất trình bày lý thuyết về “mô hình quan hệ mới giữa các nước lớn”. Đối với Moskva, điều này có thể biến thành căng thẳng quá mức, sử dụng không hợp lý các tài nguyên quý, cuối cùng bị thiếu hụt, xuất hiện nguy cơ lặp lại số phận của Liên Xô. Trung Quốc không mong muốn nâng cao quy chế quan hệ của mình với Nga đến mức độ đặc biệt, Bắc Kinh đang khôi phục tài nghệ điều chỉnh quan hệ tam giác giữa Moskva và Washington, lúc thì trực tiếp mong muốn xây dựng G-2 với Mỹ với tư cách nguồn gốc chính những thành công kinh tế toàn cầu.

Đến nay, Nga và Trung Quốc, hóa ra hoàn toàn hài lòng với cam kết tôn trọng lẫn nhau và phát triển quan hệ trên nguyên tắc bình đẳng và công bằng, chính công bằng mà Moskva than phiền không nhận được từ phương Tây. Ngoài ra, việc quản lý cẩn thận xung đột lợi ích và những cuộc xung đột lợi ích chưa giải quyết được giữa Nga và Trung Quốc tại Trung Á, cũng như mở rộng quan hệ kinh tế nhằm mục đích tiếp cận dần dần hội nhập kinh tế có thể dẫn đến đoạn kết mà từ đó EU có thể rút ra bài học bổ ích. Mối quan hệ kinh tế giữa Nga và Trung Quốc chỉ phù hợp với bức tranh tích cực này một phần, ít nhất, lịch sử quan hệ song phương không gieo hy vọng. Thực chất, mối quan hệ kinh tế hiện nay noi theo chiến lược đa dạng hóa năng lượng mà trong đó Nga cần không ít hơn EU. Việc giảm sự phụ thuộc quá mức vào phương Tây, khách hàng chính tiêu thụ năng lượng của Nga và nguồn nhập khẩu chính những mặt hàng có giá trị gia tăng, ngày càng trở nên thời sự, đặc biệt trong bối cảnh, tính dễ bị tổn thương của nước Nga đã xuất hiện do phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt. Tuy nhiên, nhược điểm của cách tiếp cận này là ở điểm sau: mở rộng cơ sở của Nga về khách hàng và nguồn cung nhưng không thay đổi cơ cấu cũ. Nga không chinh phục thị trường Trung Quốc bằng các sản phẩm mới. Đơn giản Nga chỉ định hướng lại luồng hàng nguyên liệu của mình, trong đó gia tăng khối lượng nhập hàng hóa từ Nga. Việc duy trì cấu trúc chính trị và kinh tế, hầu như luôn luôn được đứng đầu trong chương trình nghị sự bảo thủ của Putin, và điều đó lại một lần nữa có thể là nhược điểm.

Nguồn: Tạp chí Nước Nga trong chính sách toàn cầu (Nga)

CĐQT số 12/2016

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s