a/ “Cảm giác về nguy cơ” bắt nguồn từ xây dựng an ninh lãnh thổ và quốc gia dân tộc.

Trong lãnh thổ Việt Nam, phần lãnh thổ có tranh chấp là tương đối nhiều; thời gian xây dựng quốc gia dân tộc của Việt Nam không dài, thách thức xây dựng quốc gia dân tộc vẫn tương đối nhiều. Hợp nhất hai vấn đề này, khả năng tăng thêm “cảm giác về nguy cơ” là tương đối lớn. Điều tương ứng là: Đảng Cộng sản và Chính phủ Việt Nam luôn tuyên bố bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chủ quyền, không những coi đó là mục tiêu để Việt Nam xây dựng đất nước, mà còn là sự bổ sung cho sách lược đối phó với nguy cơ cầm quyền của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Lịch sử và hiện thực của quan hệ ba bên phức tạp Việt Nam – Campuchia – Trung Quốc đều không thể làm cho Việt Nam hoàn toàn yên tâm đối với an ninh lãnh thổ, trái lại có thể làm cho giới tinh hoa chính trị Việt Nam ngày càng cảnh giác đối với an ninh lãnh thổ. Cuối thập niên 70 của thế kỷ 20, tranh chấp lãnh thổ và biên giới giữa Việt Nam và Campuchia dường như là ngòi nổ gây ra xung đột Việt Nam – Campuchia – Trung Quốc. Hiện nay, tình hình tương tự lại diễn ra: Vào lúc viện trợ của Trung Quốc cho Việt Nam giảm xuống hoặc dừng lại, viện trợ của Trung Quốc đối với Campuchia tăng lên nhanh chóng; vào lúc quan hệ giữa Việt Nam với Campuchia và Trung Quốc chuyển sang lạnh nhạt, quan hệ Campuchia  – Trung Quốc ngày càng “ấm lên”. Tình cảm và hành động “chán ghét (phản đối) Việt Nam” trong nước Campuchia đạt đến đỉnh điểm vào nửa cuối thập niên 70 của thế kỷ 20, tinh thần và hành động tương ự hiện nay không chỉ vẫn có cơ sở quần chúng vững chắc, mà còn được thể hiện vào lúc chính trị trong nước Campuchia có nhiều biến động và quan hệ Campuchia – Việt Nam căng thẳng. Cuối thập niên 70 của thế kỷ 20, xu thế này từng làm gia tăng “cảm giác về nguy cơ” của giới tinh hoa chính trị Việt Nam, xu thế iện nay cũng khó tránh khỏi sẽ làm gia tăng cảm giác về nguy cơ tương tự.

Hiện thực tàn khốc và lịch sử mang tính bi kịch mà Việt Nam cố gắng giải thích đều sẽ làm gay gắt hơn nữa “cảm giác về nguy cơ” của tầng lớp lãnh đạo cấp cao Việt Nam về an ninh lãnh thổ. Giới tinh hoa chính trị và trí thức Việt Nam rất giỏi về giải thích màu sắc bi kịch của Việt Nam cho bên thứ 3 trừ Trung Quốc, điều này đã phản ánh một phần “cảm giác về nguy cơ” của giới tinh hoa Việt Nam. Sau khi Việt Nam “bình thường hóa” quan hệ với Trung Quốc không lâu, vì hoạt động thăm dò dầu mỏ trên bãi Vạn An thuộc quần đảo Nam Sa, hai nước đã nảy sinh tranh chấp công khai lần đầu tiên sau khi “bình thường hóa” quan hệ song phương. Trung Quốc mời công ty năng lượng Crestone của Mỹ tham gia thăm dò vùng biển bãi Vạn An. Việt Nam mời công ty dầu mỏ Mobil của Mỹ tham gia thăm dò vùng biển gần. Vì vấn đề này, Tổng Bí thư Việt Nam đích thân gặp gỡ lãnh đạo cấp cao của công ty dầu mỏ Mobil, cuối cùng, trong tranh chấp lô dầu khí ở vùng biển bãi Vạn An, biện pháp của Việt Nam sử dụng công ty dầu mỏ Mỹ với tư cách là công cụ chính sách Nam Hải có hiệu quả hơn.

Nguy cơ mà giới tinh hoa chính trị Việt Nam gặp phải trên phươg diện xây dựng an ninh lãnh thổ và quốc gia dân tộc nhiều hơn, “cảm giác về nguy cơ” rất có thể càng tăng lên, quyết tâm của Đảng Cộng sản và Chính phủ Việt Nam bảo vệ các đảo, đá và vùng biển Nam Hải có thể sẽ càng lớn, mức độ có thể càng mạnh mẽ hơn.

b/ “Cảm giác về nguy cơ” cầm quyền được bắt nguồn từ việc chiếnh quyền liệu có ổn định hay không

Nỗ lực của Đảng Cộng sản Việt Nam bảo vệ chính quyền xã hội chủ nghĩa ngày càng lớn, vì nguy cơ chính quyền và “cảm giác về nguy cơ” của tầng lớp lãnh đạo cấp cao ngày càng tăng. Sau Đại hội 12, lời kêu gọi và nỗ lực của Việt Nam phản kích “Cách mạng sắc màu” tăng lên, các cơ quan ngôn luận của đảng và quân đội thỉnh thoảng đưa những thông tin tương tự, điều này cho thấy sức ép “Cách mạng sắc màu” mà Đảng Cộng sản Việt Nam phải đối diện càng lớn và sự cảnh giác cao đối với cuộc cách mạng này. Trước Đại hội 12, nỗ lực của Đảng Cộng sản Việt Nam chống “Cách mạng sắc màu” đạt đến mức độ mới, điều này trực tiếp cho thấy nguy cơ cầm quyền mà Đảng Cộng sản Việt Nam đang phải đối diện cũng trong tình trạng mới. Thời gian mà Đảng Cộng sản Việt Nam xác lập chính quyền mang tính toàn quốc không dài, nguy cơ của chính quyền và “cảm giá về nguy cơ” của tầng lớp cấp cao luôn đi cùng giới cầm quyền. Giương cao ngọn cờ dân tộc chủ nghĩa là một trong những biện pháp có hiệu quả nhất mà nhà cầm quyền Đảng Cộng sản Việt Nam theo đuổi và bảo vệ chính quyền xã hội chủ nghĩa. Trong tiến trình Đảng Cộng sản Việt Nam theo đuổi sự thống nhất đất nước luôn kiên trì lá cờ dân tộc chủ nghĩa do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng. Trong Chiến tranh Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam trong khi tuyên truyền ở miền Nam và miền Bắc nhiều lần xuất hiện với hình tượng là những người theo dân tộc chủ nghĩa, cố gắng né tránh chủ nghĩa cộng sản của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Thể hiện lập trường cứng rắn trong vấn đề Nam Hải là biện pháp có hiệu quả nhất để Đảng Cộng sản Việt Nam giương cao lá cờ dân tộc chủ nghĩa, cũng là biện pháp được Đảng Cộng sản Việt Nam sử dụng nhiều lần trong nhiệm kỳ Đại hội 11. Lập trường dân tộc chủ nghĩa có thể được thể hiện bằng hình thức phản đối sự xâm lược đến từ bên ngoài; còn trong vấn đề Nam Hải, không những vấn đề có thể dùng lá cờ phản đối xâm lược từ bên ngoài, mà còn có thể tăng thêm chiêu bài bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ.

Xâm lược từ bên ngoài và vấn đề Nam Hải mà Việt Nam tuyên truyền đan xen với vấn đề Trung Quốc, trực tiếp hoặc gián tiếp thúc đẩy ý thức và hành động “chán ghét Trung Quốc” thậm chí là “chống Trung Quốc” của Việt Nam. Trong nhiệm kỳ Đại hội 11, vì sợ bị gắn mác “bán nước”, Đảng Cộng sản Việt Nam dung túng không ít hoạt động liên quan đến Nam Hải; trên thực tế không ít hoạt động chưa hẳn thiết thực khả thi hoặc có hiệu quả đối với việc bảo vệ hiệu quả lợi ích Nam Hải của Việt Nam. Nhà cầm quyền hiểu rõ điều này, nhưng cần phải duy trì hơn nữa hình tượng lập trường của những người theo dân tộc chủ nghĩa, để bù đắp sự thiếu hụt mang tính hợp pháp của nhà cầm quyền.

c/ Sự an nguy của địa vị quyền lực cá nhân tầng lớp lãnh đạo cấp cao

Trong quá trình theo đuổi và duy trì địa vị quyền lực cá nhân, tầng lớp lãnh đạo cấp cao Việt Nam có thể sẽ coi vấn đề Nam Hải là một trong những biện pháp để tăng cường địa vị quyền lực của mình. Trong quyết sách hay khi bày tỏ thái độ công khai của vấn đề Nam Hải, cá nhân lãnh đạo cấp cao thường áp dụng hoặc ủng hộ lập trường cứng rắn đối với Trung Quốc, có lợi cho việc củng cố địa vị quyền lực của cá nhân trong đảng. Việc vận dụng thái độ thận trọng đối với Trung Quốc (hoặc thái độ hữu nghị) trog vấn đề Nam Hải có thể đã khó trở thành sự lựa chọn của các nhà quyết sách Việt Nam từ sau cuộc hải chiến Tây Sa tháng 1/1974. Bốn người đứng đầu Bộ Chính trị nhiệm kỳ Đại hội 11 về cơ bản đều trên các kênh công khai từng có thái độ cứng rắn về vấn đề Nam Hải, “cỗ xe tứ mã” của Đảng Cộng sản Việt Nam trước đó chưa từng có thái độ công khai cứng rắn như vậy.

Ba “cảm giác về nguy cơ” nêu trên đã được thể hiện trực tiếp hoặc gián tiếp trên phương thức và sách lược xử lý vấn đề Nam Hải của Việt Nam, tăng cường phương thức chủ trương và hành động của Việt Nam ở Nam Hải, để chuyển dịch hoặc làm phai nhạt “cảm giác về nguy cơ” trên 3 lĩnh vực nêu trên.

Từ góc độ “cảm giác về nguy cơ” tăng lên, để nghiên cứu ngoại giao Việt Nam làm phức tạp hóa vấn đề Nam Hải, ít nhất tồn tại những thách thức hoặc tính không xác định sau đây: Một là “cảm giác về nguy cơ” bắt nguồn từ nhận thức và phán đoán đối với nguy cơ hoặc nguy cơ tiềm tàng, chưa chắc đã phản ánh thực sự nguy cơ, tồn tại khả năng thổi phồng nguy cơ; hai là do sự phân tích về nguồn gốc của 3 “cảm giác về nguy cơ” nêu trên được bắt nguồn từ sự giải thích của tác giả, nhưng tác giả không có cơ hội trực tiếp đánh giá đối tượng và thiếu sự tập huấn chuyên ngành trên các lĩnh vực liên quan, nên làm cho sự đánh giá của bài viết này đối với 3 “cảm giác về nguy cơ” quan trọng của Việt Nam thiếu sức thuyết phục. Nhưng hy vọng sự suy đoán đối với “cảm giác về nguy cơ” này có lợi cho việc hiểu rõ hành động rầm rộ và liên tiếp của Việt Nam trong vấn đề Nam Hải.

(còn tiếp) 

Nguồn: Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á (TQ)

TLTKĐB – 11/04/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s