Donald Trump và Việt Nam: TPP và nghi án gian lận thương mại

Hành động “nặng tay” đầu tiên của tân Tổng thống Mỹ Donald Trump, mà ảnh hưởng đến Việt Nam ngay trong ngày đầu nhậm chức là thẳng tay loại bỏ Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Dù đã lường trước, thậm chí là Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuâ Phúc đã có động thái “đánh tiếng” trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg Television ngày 13/1, hy vọng Washington sẽ “cân nhắc lại quyết định này vì TPP có thể mang lại lợi ích cho nước Mỹ”, nhưng khi TPP bị chính thức bãi bỏ, Việt Nam cũng như các nước thành viên TPP đều không giấu nổi sự thất vọng, lúng túng và lo lắng.

TPP và nỗi lo Trung Quốc

Một trong những chuyên gia kinh tế hàng đầu của Việt Nam, Tiến sĩ Lê Đăng Doanh, trong cuộc phỏng vấn với VOA sau khi ông Trump đắc cử và tuyên bố sẽ bãi bỏ TPP, thừa nhận có một “khoảng trống” đáng lo ngại mà Mỹ để lại khi TPP mất đi. Ông nói: “Khoảng trống đó chưa có ai kịp thời lấp vao, Trung Quốc sẵn sàng dùng tất cả tiềm lực và khả năng của mình để làm việc đó. Đó là thách thức rất lớn đối với Việt Nam vì Việt Nam hiện nay đã nhập siêu rất lớn từ Trung Quốc”.

Trong hiệp định đã được 12 nước bàn thảo trong 6 năm, Việt Nam là nước sẽ hưởng lợi nhiều nhất nếu TPP được thông qua. Nếu thỏa thuận này được thông qua, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam có thể đạt đến 8%/năm vào năm 2030. Năm 2016, tốc độ tăng trưởng của Việt Nam chỉ đạt 6,21% thấp hơn so với chỉ tiêu đặt ra là 6,7%. Nhưng yếu tố quan trọng hơn, theo thống kê của Bộ Công Thương Việt Nam năm 2016, Trung Quốc vẫn tiếp tục là thị trường mà Việt Nam nhập siêu lớn nhất, lên tới 28 tỷ USD. Bà Phạm Chi Lan, nguyên thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam nói với VOA lúc TPP sắp phá sản: “Việt Nam sẽ phải tìm mọi cách để phát triển các quan hệ khác và không để cho việc thiếu vắng TPP khiến ảnh hưởng của Trung Quốc ở Việt Nam tăng lên”.

“Kế hoạch B” cho trường hợp TPP bị gạt bỏ hiện đang được Việt Nam ra sức thực hiện, trong đó phải kể đến nỗ lực thiết lập các thỏa thuận song phương hoặc các thỏa thuận nhóm nhỏ với các quốc gia láng giềng hoặc các nước châu Mỹ Latinh, thậm chí giữ cho TPP tiếp tục sống ngay cả khi không có Mỹ: “TPP – 1”.

Nền kinh tế “làm thuê”

Ngoài việc từ bỏ TPP, một trong những trụ cột chính của chính sách xoay trục sang châu Á của người tiền nhiệm Barack Obama, tân Tổng thống Trump cũng bắt đầu các bước thực hiện lời hứa lấy lại việc làm cho người Mỹ bằng chính sách bảo hộ kinh tế, khiến Việt Nam càng thêm rơi vào thế khó.

Ngày 31/3, ông Trump ký sắc lệnh hành pháp, yêu cầu xem xét lý do và thủ phạm gây ra thâm hụt thương mại lên đến 500 tỷ USD ở Mỹ đối với 16 quốc gia, trong đó có Việt Nam. Nhiều chuyên gia đánh giá danh sách 16 nước mà ông Trump ra lệnh phải xem xét vấn đề “gian lận thương mại” là chưa thỏa đáng về nhiều khía cạnh. Tiến sĩ Vũ Quang Việt, nguyên chuyên gia thống kê của Liên hợp quốc, phân tích: “Trump hiện nhìn vấn đề thương mại giữa 2 nước với nhau, chứ không phải tổng thể kinh tế thế giới. Một nước có thể chịu thâm hụt với một nước thứ hai, nhưng lại có thặng dư với một nước thứ ba. Đó là chuyện bình thường, lấy ví dụ ở Việt Nam hiện nay, Samsung sản xuát rất nhiều thứ ở các nước khác. Việt Nam không sản xuất được chip thì Samsung nhập vào, sản xuất ra điện thoại thông minh rồi chủ yếu xuất sang Mỹ. Đó là lý do tại sao xuất khẩu của Việt Nam đạt đến 32 tỷ USD, tăng rất nhanh so với Mỹ, vì những điều như vậy”.

Theo Tiến sĩ Vũ Quang Việt, “trong trường hợp đó, Trump không thể nào xử lý vấn đề từng nước một như hiện tại”. Tại cuộc hội thảo về các tác động của chính sách Chính quyền Trump lên khu vực châu Á – Thái Bình Dương, được tổ chức tại Đại học Harvard vài ngày sau khi lệnh hành pháp trên được đưa ra, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc thừa nhận chủ nghĩa bảo hộ của Tổng thống Trump có thể gây ra tổn thương cho nền kinh tế Việt Nam, dẫn tới suy yếu về kim ngạch xuất khẩu và đầu tư nước ngoài.

Tiến sĩ Vũ Quang Việt đồng ý với nhận định này. Ông chỉ rõ nền kinh tế Việt Nam hiện là “kinh tế làm thuê”, “gia công”. Theo ông, các dự án bauxite tại Việt nam cho tới nay phục vụ rất ít cho nền kinh tế Việt Nam, trong khi Trung Quốc lại là nước hưởng lợi nhiều nhất. Theo nhận định của ông: “Các giá trị tạo ra ở Việt Nam có lợi rất ít cho người Việt nam, may ra được 5 – 6%. Lợi nhiều nhất là cho Trung Quốc và các nước khác”.

Các chuyên gia quốc tế cho rằng, để giảm bớt nguy cơ bị Mỹ hay các nước trừng phạt kinh tế, Việt Nam phải nghiêm túc xem xét, phân tích lại nền kinh tế của mình, mạnh dạn từ bỏ vai trò làm thuê, gia công để không bị biến thành nước thứ ba cho các nước khác lợi dụng, đặc biệt là Trung Quốc. Tiến sĩ Vũ Quang Việt kết luận: “Bây giờ Việt Nam phải suy nghĩ xem cái gì tạo ra công ăn việc làm thật sự cho mình, cho Việt Nam”.

Bất lợi “phi thị trường”

Theo chuyên gia Phương Nguyễn của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (CSIS) tại Washington D.C, vấn đề nhập khẩu của Việt Nam vào Mỹ và ngược lại, còn cần phải chờ đến khi tân Chính quyền Mỹ bổ nhiệm xong vị trí đại diện thương mại của Mỹ. Một yếu tố bất lợi khác khi Mỹ xem xét vấn đề thương mại với Việt Nam, theo bà Phương Nguyễn, là tình trạng phi thị trường của nền kinh tế Việt Nam. Bà nói: “Nếu TPP được đưa vào thực hiện, Việt nam bị xếp hạng là nền kinh tế phi thị trường, vấn đề đó trước sau gì cũng sẽ được giải quyết. Còn bây giờ, khi không có TPP, Việt Nam vẫn bị xếp hạng là nền kinh tế phi thị trường rất bất lợi, dễ bị phía Mỹ đưa ra những trường hợp như chống trợ cấp.

Theo chuyên gia CSIS, một khi vị trí đại diện thương mại của Mỹ có người đảm nhiệm, Mỹ sẽ tìm cách thương lượng để hàng hóa của Mỹ được nhập khẩu vào Việt Nam dễ dàng hơn và hàng hóa Việt Nam nhập vào Mỹ có thể sẽ phải chịu thuế tương xứng.

Việt Nam trong bức tranh phi chiến lược của Donald Trump

Chiến thắng tranh cử của Tổng thống Mỹ Donald Trump hồi tháng 11/2016 đồng nghĩa với nỗi lo chiến lược xoay trục sang châu Á của cựu Tổng thống Barack Obama có nguy cơ bị phá sản, nhường chỗ cho nghị trình “Nước Mỹ trên hết” của vị tân Tổng thống có khuynh hướng bảo hộ này.

Trong 100 ngày đầu nhiệm kỳ, Tổng thống Trump đã có những đi quá chậm trong việc bổ nhiệm nhân sự vào các vị trí cốt lõi và định hình chính sách đối ngoại cho khu vực Đông Nam Á, khiến Hà Nội không khỏi quan ngại và sốt ruột, theo nhận định của các chuyên gia CSIS ở Washingtin D.C.

(còn tiếp) 

Nguồn: Đài TNHK – 02/05/2017

TLTKĐB – 05/05/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s