Bấp bênh “xoay trục châu Á”

Theo phân tích của Giáo sư Ngô Vĩnh Long của Đại học Maine, Mỹ, nước Mỹ dưới thời cựu Tổng thống Obama đã ra sức củng cố Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Theo nhận xét của chuyên gia nghiên cứu về châu Á: “ASEAN là một tổ chức rườm rà. Mặc dù họ có đối thoại về an ninh, nhưng họ lại không đồng nhất nên không thể hành xử được. Ông Obama và các nhà hoạch định chính sách của Mỹ mới đưa ra TPP. Mà TPP với 12 nước thành viên đã trao đổi, thống nhất với nhau về các chính sách và những việc phải làm. Điều đó cũng giống như một thế cờ dùng nhiều quân cờ bao vây nếu muốn một nước nào đó không đi đến những hành động gây nguy hại cho mọi người”.

“Thế cờ” Mỹ đã kỳ công tạo dựng trong những năm qua đã từng bước sụp đổ ngay trong những ngày đầu ông Trump lên nắm giữ trọng trách lãnh đạo nước Mỹ. Giáo sư Long nói: “Tất cả những viên gạch quan trọng mà các đời tổng thống Mỹ vừa qua đã đặt cho nền tảng chung giữa Mỹ và các nước ASEAN cũng như châu Á, tôi thấy ông Trump có vẻ như rất lơ là”.

Sự lơ là của tân Chính quyền Mỹ đối với chính sách đối ngoại mà được xem là quan trọng nhất của Mỹ trong khu vực đã khiến các quốc gia như Việt Nam lo ngại về lực hút của “quỹ đạo Trung Quốc” đối với các thành viên ASEAN nói riêng và khu vực châu Á nói chung.

Cuối tuần qua, Hội nghị thượng đỉnh giữa các lãnh đạo ASEAN đã kết thúc với một tuyên bố dài 25 trang nhưng hoàn toàn không đề cập đến các hoạt động bồi đắp, xây đảo nhân tạo và quân sự hóa của Bắc Kinh ở Biển Đông. Điều này phần nào cho thấy “uy lực” của Trung Quốc đối với các thành viên ASEAN có chiều hướng tăng lên trong lúc tân Chính quyền Mỹ còn chưa ổn định.

Cá lớn bắt tay nhau?

Mặc dù chưa định hình một chính sách đối ngoại cụ thể nào đối với khu vực châu Á, nhưng Chính quyền Trump cũng đã có các động thái được xem là nổi bật đối với châu Á, trong đó phải kể đến chuyến công du đầu tiên của tân ngoại trưởng Rex Tillerson tới Bắc Kinh, mở đầu cho việc chuyển sang giai đoạn “nồng ấm hơn” giữa Bắc Kinh và Washington sau những căng thẳng ngoại giao giữa hai bên sau khi ông Trump tiếp nhận cú điện thoại của Tổng thống Đài Loan Thái Anh Văn và tuyên bố sẽ xem xét lại nguyên tắc “Một Trung Quốc”. Cuộc tiếp đón khá long trọng của tân Tổng thống Mỹ dành cho Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Florida là bước tiếp theo khiến cho các quốc gia ASEAN lo lắng về khả năng Washington sẽ hy sinh một số lợi ích ở Biển Đông để có được những lợi ích thương mại với Bắc Kinh. Dù thừa nhận quan ngại trên là có cơ sở, nhưng một số chuyên gia cho rằng khả năng trên là khó xảy ra. Chuyên gia Phương Nguyễn của CSIS nhận định: “Cũng khó mà biết được liệu Trump có một chiến lược đối với Biển Đông hay không. Nhưng theo như tôi đánh giá thì những cố vấn xung quanh Trump từ phía quân đội Mỹ chẳng hạn không dễ để cho Tổng thống Trump có những bước đi làm ảnh hưởng đến vị trí chiến lược của Mỹ ở châu Á – Thái Bình Dương”.

Trong khi đó, Giáo sư Ngô Vĩnh Long nêu lên một khía cạnh khác: “Nếu Mỹ bây giờ bắt tay với Trung Quốc, họ sẽ mất đi sự ủng hộ của tổ chức đa phương như ASEAN. Bất kỳ nước nào trên thế giới từ xưa đến nay dù mạnh đến đâu đi chăng nữa, cũng cần phải có đồng minh. Mà nếu ông Trump từ bỏ đồng minh và cả các tổ chức đa phương mà đã giúp cho Mỹ có được vị thế như ngày hôm nay, trong đó có ASEAN, APEC… thì tất nhiên là ông làm cho Mỹ yếu đi chứ không phải mạnh trở lại như ông tưởng”.

Việt Nam nên làm gì?

Trong tình hình chính sách bất định cho tới lúc này của chính quyền Trump, các chuyên gia cho rằng Việt Nam không nên quá tập trung vào 5 năm nhiệm kỳ của ông Trump để đề ra chiến lược, mà nên chờ đợi và tập trung cho kế hoạch dài hạn. Các chuyên gia nhận định: “Thật ra bây giờ Việt Nam không cần phải chứng minh gì với Mỹ hay các nước khác. Mỹ bây giờ mới cần chứng minh cho Việt Nam và các nước khác trong khu vực. Vậy để xem họ chứng minh như thế nào thì lúc đó mình mới thấy nên làm gì có lợi nhất”. Theo đánh giá của chuyên gia Phương Nguyễn, những bước chiến lược mà Hà Nội đang thực hiện để tiếp cận được với chính quyền Trump là khá thành công và “am hiểu” cho tới lúc này. Tuy nhiên đây chỉ là bước đầu trong chiến lược lớn của Hà Nội. Những ước tiếp theo cần phải chờ xem Chính quyền Trump có thực sự có một chiến lược lớn trong khu vực hay không, và nếu có thì vị trí của Việt Nam ở đâu trong chiến lược này. Bà Phương nói: “Lợi ích của Hà Nội bây giờ là phải tạo ra một môi trường trong khu vực mà Mỹ vẫn tiếp tục có mặt ở đó và không tạo ra một sơ hở, một lỗ hổng nào trong khu vực”.

Trong khi đó, Tiến sĩ Vũ Quang Việt cho rằng Việt Nam cần nhìn nhận thực tế “không bè bạn” của mình để hành xử. Ông nói: “Từ xưa tới nay, Việt Nam chưa bao giờ là đồng minh của Mỹ. Có thể nói thật ra là Việt Nam tưởng Trung Quốc là đồng minh của mình nhưng không phải vậy. Cho nên, Việt Nam không có đồng minh, mà cơ bản là không có bạn. Ngay cả Nga cũng không phải là bạn của Việt Nam, mà Nga cũng không coi Việt Nam là bạn. Phải nhận thấy điều đó để giữ được thế độc lập”.

Giáo sư Ngô Vĩnh Long cũng cho rằng tình trạng “cô đơn” của Việt Nam càng tăng lên vào lúc này khi có thêm một số thành viên trong khối ASEAN như Thái Lan, Malaysia có chiều hướng ngả về Trung Quốc. Đây cũng là một cơ hội cho Việt Nam để chủ động liên kết với các nước láng giềng có cùng tranh chấp với Trung Quốc.

Tháng 4/2017, Mỹ thông báo Tổng thống Donald Trump quyết định sẽ tới tham dự Hội nghị APEC được tổ chức tại Việt Nam vào tháng 11/2017. Có ý kiến cho rằng đây sẽ là dịp để Tổng thống Trump đưa ra sáng kiến hậu TPP. Tuy nhiên, Giáo sư Ngô Vĩnh Long cho rằng sự kiện này không có ảnh hưởng quan trọng đối với Việt Nma như sự chủ động của Hà Nội trong khối ASEAN. Việt Nam có thể tận dụng lúc này để tranh thủ sự ủng hộ của dân chúng ở các nước khác như Philippines hay thậm chí là Mỹ. Giáo sư Long nhận định: “APEC không quan trọng bằng ASEAN. ASEAN là tổ chức đa phương duy nhất hiện nay có các cơ chế để bàn cãi về vấn đề an ninh trong khu vực. Các nước khác không năng động nên Việt Nam cần phải năng động. Nhất là tranh đấu dựa trên phán quyết của Tòa Trọng tài ở La Haye. Nếu cần thì lại tiếp tục kiện Trung Quốc. Ví dụ như Việt Nam có thể kiện Trung Quốc về vấn đề quần đảo Hoàng Sa dựa trên phán quyết của Tòa Trọng tài”.

Theo Giáo sư Long, Việt Nam có thể dựa trên phán quyết của Tòa Trọng tài để kiện Trung Quốc về lệnh cấm hàng năm đối với ngư dân các nước như Việt Nam, Philippines ở các ngư trường truyền thống như bãi cạn Scarborough.

Nguồn: Đài TNHK – 02/05/2017

TLTKĐB – 05/05/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s