a/ Sức mạnh xã hội phi thường

Người Việt có câu tục ngữ rằng để chỉ ra sức mạnh vô song mang tính phổ quát của đồng tiền. Tiền là một sức mạnh xã hội phi thường. Tiền là thứ đáng được ngợi ca. Tiền có sức mạnh xuyên thời gian, xuyên qua cả các kiếp người, và đối với tiền thì cuộc sống con người là phù du: “Đồng tiền là chúa muôn loài, Người ta là khách vãng lai một thời”.

Tiền có sức mạnh lấn át các sức mạnh xã hội khác: “Hạt tiêu nó bé nó cay, đồng tiền nó bé nó hay cửa quyền”. Tiền có sức mạnh phi thường đến mức huyền bí: “Của vua có thần, của dân có ma”, “Của nhà giàu có nọc”. Không thể ăn không ăn cướp của người ta dễ dàng: “Có ơn phải sợ, có nợ phải trả”.

Để có thể thâm nhập được vào các cộng đồng khác, trong đó có những phong tục tập quán, ngoài việc dùng tình cảm thì người ta cần có những phương tiện hỗ trợ, mà được mọi người vui lòng chấp nhận: “Có của thì có mẹ nàng, có bạc có vàng thì có kẻ ưa”, “Anh em gạo, đạo ngãi tiền”.

Tiền là một thứ đem lại rất nhiều điều tốt đẹp, mang lại sự lịch sự và sự vẻ vang cho người có tiền: “Chẳng gì tươi tốt bằng vàng, chẳng gì lịch sự vẻ vang bằng tiền”.

Tiền có được sự trao đổi vạn năng: “Có tiền mua tiên cũng được”, “Có tiền mua tiên cũng được, không tiền mua lược không xong”. Tiền dùng để mua của cải vật chất, và mua được cả những thứ tinh thần, như để mua danh: “Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng”.

Tiền mang lại cho người ta khả năng giải trí phi thường: “Nhất chơi tiên, nhì giỡn tiền”.

Có tiền thì có nhiều người cầu cạnh, sẵn lòng hầu hạ: “Có tiền chán vạn người hầu, có bấc có dầu chán vạn kẻ khêu”. Khi có tiền, người ta có những tư thế và khả năng suy nghĩ mới, vì có tiền thì người ta có khả năng huy động trí tuệ của những người khác. Có tiền làm cho người ta trở nên khôn: “Có tiền thì khôn như rái, không tiền dại như vích”. Tiền cho phép người ta ăn nói thoải mái: “Tay mang túi bạc kè kè, nói quấy nói quá người nghe ầm ầm”, cho phép người ta làm được một số điều vượt khỏi chuẩn mực: “Lấy đồng tiền làm láo”.

Tiền là thứ thiết thân với người ta: “Đồng tiền liền khúc ruột”. Thái độ đối với tiền tùy theo tình trạng giàu nghèo: “Khó giữ đầu, giàu giữ của”.

Làm tiền nhiều bạc đem lại sự viên mãn trong cuộc sống: “Lắm tiền nhiều bạc là tiên trên đời. Nhiều tiền sẽ gặp được thuận lợi trong việc mua bán: “Nhiều tiền đong đầy, ít tiền đong vơi”, làm được những việc có chất lượng cao: “Nhiều tiền thiên niên vạn đại, ít tiền làm lại làm đi”, có được của tốt: “Nhiều tiền của tốt, ít tiền của xấu”, làm được những điều lâu bền, đặc biệt là trong quan hệ giữa người với người: “Nhiều tiền thì thắm, it tiền thì phai”, và nhiều tiền sẽ gặp rất nhiều thuận lợi trong việc làm giàu, trong việc thiết tạo nên cơ đồ: “Nhiều ăn lãi, ít bán vốn”.

Khi có tiền có của, người ta làm được rất nhiều việc như dò được người,biết được người: “Có của dò được người”, tác động được tới người khác, đưa người khác vào vòng ảnh hưởng: “Có của dỗ được người”.

Người có của thì lấy của để giải quyết các việc liên quan đến sức khỏe, dùng tiền để đi khám bệnh, dưỡng da, còn người không có của thì sẵn sàng hy sinh bản thân để có được của: “Có của lấy của che thân, không của lấy thân che của”. Người có của thì lấy của để chạy tội, chạy chức, chạy ghế, chạy tuổi, và làm những điều để thân mình có thể được vẻ vang, mình có thể đạt được địa vị, và nếu có chuyện với vòng lao lý thì có thể dùng tiền chạy tội: “Của đi thay người”.

Tiền là công cụ rất thuận tiện, kín đáo, để hối lộ: “Của ngon đưa đến miệng ai từ”.

Tiền phá hoại luật lệ: “Kim ngân phá luật lệ”, có cách thức làm thay đổi sự thật: “Năm tiền có chứng, một quan có cớ”. Tiền làm người ta thay đổi ý kiến, thay đổi suy nghĩ, thay đổi tình cảm, và làm thay đổi hành động.

Tiền có sức mạnh vạn năng trong việc ra quyết định của các loại văn bản có giá trị pháp lý: “Nén bạc đâm toạc tờ giấy”.

Tiền làm cho nhiều vấn đề nảy sinh với người có tiền: Có tiền đem lại cho người có tiền những hiểm họa, làm người ta không còn giữ được được những nết tốt: “Của làm hư nết”. Khi giàu tiền tài thì lại có những vấn đề liên quan tới nhân nghĩa: “Giàu tiền tài, nhân nghĩa tận”.

Không những thế, tiền làm hại người, hoặc làm cho người có tiền bị hại, hoặc là vì những lý do nội tại, hoặc là tai họa do người khác đưa đến như cướp giật, kiện tụng. Có tiền trong tay thì cũng là nguyên cớ để rước họa vào thân. “Của làm hại người”.

Tiền chia rẽ các cộng đồng, thậm chí tiền phá vỡ các cộng đồng. “Chị em hiền thật là hiền, lâm đến đồng tiền mất cả chị em”.

Tiền là một công cụ có công dụng thúc đẩy nhanh chóng tiến trình công việc. Một khi có việc và có tiền để làm việc đó thì người ta sẽ nhanh chóng tìm được những người có khả năng, có quyền lực tháo gỡ, được các vướng mắc cản trở để làm được việc đó. “Tiền đến đâu mau đến đấy”.

Tiền được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Tiền tạo nên những điều tốt đẹp, xây dựng nên những mối quan hệ tốt đẹp giữa người với người, nhưng nó cũng tạo nên cái xấu, phá hoại chia rẽ cộng đồng, xã hội. Có những mối quan hệ mà các bên liên quan cùng sử dụng tiền cho những mục đích mâu thuẫn nhau thì điều gì sẽ xảy ra?

Tiền làm thay đổi các chuẩn mực, tạo nên hình thái mới trong quan hệ xã hội, đặc biệt trong những tình huống có mâu thuẫn. Tiền làm cho người ta thay đổi đạo đức, sẵn lòng phục vụ cho những người khác vượt qua lòng biết ơn: “Trăm ơn không bằng hơn tiền”.

Không có tiền thì sao? Khi không có tiền thì không thể đem lại tư cách trong việc nói năng: “Tay không nói chẳng nên điều”.

b/ Hạn chế của tiền

Tiền có những công dụng rất tốt để người ta làm được những việc lớn, thiết lập nên những mối quan hệ, nhưng đồng thời tiền bạc cũng ẩn chứa những điều tồi tệ trong xã hội, là nguyên nhân của những bất hòa trong gia đình, của những tội lỗi trong xã hội.

Nhưng trong tục ngữ không thấy nói có tiền mua được quyền lực, mua được địa vị, vì thực ra không tiền nào mua được quyền lực, vì dưới chế độ phong kiến, đẳng cấp xã hội là “Nhất sĩ, nhì nông, tam công, tứ cổ (thương)”, muốn làm quan thì phải qua con đường khoa bảng, mà chuyện thi cử thường được triều đình quản rất chặt, tổ chức nghiêm túc, chặt chẽ mà lên tới thi Hội, thi Đình thì không thể dối trá được. Hơn thế nữa, đã làm quan mà không thanh liêm thì có thể vơ vét rất nhiều. Lời nói, quyết định của những người có quyền có chức đem lại nhiều tiền bạc cho các đối tượng nhất định: “Lời nói, gói vàng”, “Lời nói quan tiền tấm lụa”.

Một khi có chữ thì người ta sẽ có khả năng đỗ đạt, làm quan và chức vụ đó có nhiều bổng lộc mà không hoạt động kinh tế nào mang lại được: “Một rương vàng không bằng một nang chữ”, “Một kho vàng không bằng một nang chữ”.

Do nhà nước phong kiến ngăn cản sự tập trung tư bản, ngăn cản các tổ chức bí mật của giới thương nhân có thể kéo dài tầm hoạt động của nó ra nhiều thế hệ nên: “Không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời”.

Có những thứ quý hơn tiền bạc, đặc biệt là trong những mối quan hệ giữa người với người. Trong đó có những thứ người ta coi trọng hơn là tiền bạc: “Giàu tiền giàu bạc không bằng giàu bạn giàu bè”.

Những thời buổi loạn ly, những cuộc tranh giành quyền lực thì tiền bạc vừa là công cụ để phòng thân. Khi tính mạng bị đe dọa do bệnh tật hay do nguyên khác, thì người ta sẵn sàng bỏ tiền của ra để cứu lấy sinh mạng của mình: “Người sống hơn đống vàng”.

Khi giàu có mà không có nhân thì lúc túng thiếu sẽ không có nghĩa: “Phú bất nhân, bần bất nghĩa”.

(còn tiếp) 

TH : T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo : Nguyễn Bình Giang – Tiền và kiếm tiền thời hội nhập – NXB GTVT 2007.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s