c/ Tiêu tiền

Trong một xã hội nông nghiệp, dù có tự cung tự cấp, đóng kín thì luôn luôn có chỗ để đồng tiền xuất hiện. Có việc, có nhu cầu thì phải tiêu tiền. Không mất tiền lúc này thì phải mất tiền vào lúc khác : « Hà tiện cúng bụt thì phải cúng ma ».

Tiền đòi hỏi phải có cách sử dụng đặc thù, tùy việc mà tiêu tiền : « Việc to đừng lo tốn », « Tùy tiền biện lễ », « Tiền nào của nấy », « Chợ có phiên, tiền có ngữ ». Có khi chi tiêu về việc này thì lại phải chi tiền cho những thứ có liên quan : « Một đồng tiền gà, ba đồng tiền thóc ».

Có nhiều vấn đề tế nhị, đáng bàn trong việc tiêu tiền. Nhưng mọt khi dùng đến tiền để bổ trợ cho mối quan hệ thông cảm, đánh giá được sự khó nhọc giúp đỡ lẫn nhau thì người ta có một chút bồi dưỡng, một chút giúp đỡ nhau qua cơn hoạn nạn, qua lúc bối rối, như vậy người ta cần phải đi theo những thời điểm nhất định, vì thời điểm đưa tiền rất quan trọng. Không phải lúc nào tiền cũng có vai trò như nhau. Những nơi nào tiền phải có mặt, tiền phải đi trước. Người ta thấy rằng « Đồng tiền đi trước đồng tiền khôn, đồng tiền đi sau đồng tiền dại », như vậy để đến lúc muộn rồi thì người ta không còn gặp thuận lợi nữa, không còn để tình hình có thể kiểm soát được nữa. Khi có tiền đi trước, người ta sẽ có những biện pháp can thiệp vào tình hình, bẻ ngoặt tiến trình của sự việc đem lại lợi ích cho người bỏ tiền ra, như làm sai lệch tính chất của sự việc. Tiền là cái đầu tiên, là tiền đề để mọi chuyện có thể đi vào quy củ, để thiết lập lại kỷ cương. Không có chuyện phân minh về tiền bạc thì không thể nói đến việc thiết lập kỷ luật, thiết lập tiến trình phát triển. Không đủ nguồn lực về tiền thì không thể làm nên được những công việc tiến triển có quy củ được đem lại lợi ích nào đó cho người có tiền : « Tiền bạc đi trước, mực thước theo sau ». Khi đã thỏa thuận được về tiền bạc thì mới nói đến công việc tiến hành theo đúng các quy tắc, thủ tục đã được thiết lập. Còn nếu không thì người ta sẽ để tiến trình đem đến bất lợi cho người chưa bỏ tiền ra mà có khi phải mất rất nhiều tiền. Công việc sẽ gặp những nhùng nhằng, tiến triển theo hướng bất lợi cho người chưa bỏ tiền.

d/ Động thái của tiền

Tiền có sức mạnh rất to lớn và là công cụ rất tốt để người ta thực hiện được các mục đích của mình, để được việc cho mình. Vì thế tiền là mục tiêu theo đuổi của xã hội và mỗi người ở vị thế của mình tác động đến động thái của dòng tiền nào đó. Dù sống trong chế độ tự cung tự cấp thì việc phát triển con người như học hành, thi cử, hay các viện kiện tụng, phân chia tài sản đều phải cần đến tiền. Tiền đi từ những nơi có việc đến nơi giải quyết việc, từ nơi có nhu cầu đến nơi cung cấp nhu cầu.

Tiền luôn luôn lưu thông, luôn luôn vận động, và trong tiến trình đó, nó phải đem lại lợi ích cho người có tiền : « Tiền trong nhà tiền chửa, tiền ra cửa tiền đẻ ». Tiền sẽ làm cho có tiền nhiều hơn nữa : « Tiền đẻ ra tiền ».

Trong xã hội có người giàu người nghèo. Mối quan hệ tiền bạc giữa những người giàu với nhau và giữa người giàu và người nghèo như thế nào ? « Tiền của về nhà giàu ». Người có tiền sẽ bòn rút tiền từ người ít tiền : « Khố son bòn khố nâu ». Người ta bòn rút nơi này để dâng lại cho nơi khác : « Bòn nơi khố rách đãi nơi quần hồng ».

Trong quan hệ dân sự, có những mối quan hệ có thể bòn rút được : « Của mình thì để, của rể thì bòn ».

Có tiền thì cũng cần phải có người tin cẩn để giao phó, mà việc đó phải qua thử thách, qua sự nhạy cảm mới chọn được : « Chọn mặt gửi vàng », « Chọn người gửi của ».

Người giàu là đối tượng mà nhiều thành phần trong xã hội quan tâm đến, thông thường với những dụng ý không tốt, từ nhờ vả, đến vay mượn, xin xỏ nên không phải lúc nào người ta cũng muốn phô trương : « Giấu giàu, không ai giấu được nghèo ».

Thái độ đối với các loại của cải phải là thái độ cầu thị, trân trọng, rất cần thiết hải có thái độ đúng đắn về tiền của : « Hay của nào, chào của ấy », « Của làm ăn no, của cho ăn thêm ».

Người ta sẵn sàng bỏ tiền ra để đầu tư với hy vọng sẽ thu tiền về nhiều hơn : « Đồng một cửa người, đồng mười của ta ». Làm cho người ta giàu lên thì mọi điều sẽ dễ dàng thoải mái, nhưng làm cho người ta nghèo đi thì sẽ gặp phản ứng dữ dội : « Giàu thì dễ ngươi, khó thì nói láo ».

e/ Kiếm tiền

Do có những sức mạnh phi thường nên tiền có sức cám dỗ rất mãnh liệt. Người ta tìm mọi cách để có tiền. Tiền ở trong túi người khác khiến cho nhiều người sẵn lòng đáp ứng nhiều nhu cầu, thậm chí là những nhu cầu quái đản, của người có nhiều tiền.

Người ta hiểu rằng người đời có trăm phương ngàn kế để kiếm tiền, và rằng nếu mình có tiền thì mình trở thành đối tượng để người khác tranh thủ, lợi dụng, hay là tìm cách dựa vào mình để mưu đồ lợi ích cá nhân.

Tiền quan trọng như vậy thì người ta cần có tiền, có tiền thì mới có được những cách thức thu được nhân tâm trong những cộng đồng hình thành có điều kiện, thu được mối quan hệ với những người có chức có quyền.

Khi người ta làm được sản phẩm nào đó đáp ứng nhu cầu cho người khác thì người ta kiếm được tiền : « Của giữa chợ, ai thích thì mua ». Việc kiếm tiền luôn luôn thay đổi. Phải biết cách kiếm tiền ở nhiều nơi, có như vậy mới kiếm được nhiều tiền : « Khôn ngoan kiếm ăn xứ người, mạt đời thì kiếm ăn quanh ».

Có những điều trong xã hội mà ai cũng hiểu rằng đã dính vào thì phải mất tiền : « Quan thấy kiện như kiến thấy mỡ ».

Khi có những gì có thể đem lại được tiền thì những kẻ tìm cách xoay xở : « Chợ chưa họp, kẻ cắp đã đến ».

Có những nơi mà đồng tiền tự động chuyển tới, không làm gì mà tiền cũng tự tìm đến, có những chỗ, những địa vị đương nhiên có tiền. Đó là các nơi có quyền thu tiền, có quyền chi tiêu, có quyền tiêu tiền. Đó là những người có chức vụ, liên quan đến những công việc quyền lực của nhà nước, từ hành pháp, tư pháp và luật lệ. Có những chức vụ, địa vị mà người ta phải cống nộp : « Con ơi nhớ lấy câu này, cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan ». Quyền lực có khả năng phi thường thu hút tiền bạc vào túi cá nhân, và người có quyền lực có cách tác động đến người khác để kiếm tiền : « Có tiền nới cùm, không tiền niêm chặt ».

Có những chỗ có thể gây khó dễ cho người khác. Không có tiền thì sẽ có những chuyện không xong, mọi việc đều khó khăn : « Không đấm mõm thì chẳng xong ». Có những chuyện đấm mõm cũng không xong, chỉ có những trường hợp nhất định mới có chuyện đấm mõm thành công.

Những thế lực có sức mạnh ngăn cản sự lưu thông của các hàng hóa, như các cơ quan công quyền, đem lại khả năng thu nhập cho cá nhân có quyền lực hay các loại tội phạm : « Tuần hà là cha kẻ cướp ».

Sự bòn rút có nhiều tầng mức : « Quan tha nha bắt ». Thầy tham nhũng thì chọn tớ cũng biết cách gợi ý, dọa nạt, moi tiền của thiên hạ : « Thầy nào, tớ nấy ».

Vì thế trong xã hội có những người có thể « Ngồi mát ăn bát vàng » có nghĩa là ngồi mát ăn được cả số lượng vàng đổ đầy một cái bát, chứ không phải ăn cơm bằng cái bát bằng vàng như người ta vẫn tưởng, đó là những người được cống nạp, và sự cống nạp có nhiều tầng mức.

Trong các mối quan hệ xã hội, không dễ ăn tiền của người khác. Việc ăn tiền phải kín đáo, và có những biện pháp che giấu, đi đêm với nhau, vì khi việc đó bại lộ ra thì sẽ đưa lại tai họa cho cả người đưa lẫn người nhận. Tiền có tác dụng làm người ta gắn bó, ràng buộc với nhau : « Há miệng mắc quai ».

Tiền có thể đưa một loại người nhất định vào vòng ảnh hưởng : « Tham ăn thì mắc bẫy ». Nhưng ăn lắm không dễ nuốt, vì sẽ có rất nhiều vấn đề « Ngủ lắm thì lắm chiêm bao, ăn lắm ỉa lắm cứt cao hơn đầu ». Hơn thế nữa : « Tham thực cực thân ».

Có những người có phẩm chất được hưởng các loại của cải của xã hội : « Của thế gian đãi người ngoan thiên hạ ».

Kiếm tiền bằng cách dựa và địa vị thì không được xếp vào làm giàu, vì : « Của dễ được thì dễ mất », và « Miệng ăn, núi lở » « Của đời ông ăn không cũng hết ».

(còn tiếp) 

TH : T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo : Nguyễn Bình Giang – Tiền và kiếm tiền thời hội nhập – NXB GTVT 2007.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s