Chuyến thăm được dư luận coi là “phá băng” tới Trung Quốc của Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte hồi cuối tháng 10/2016 dường như đã có được thành công nhất định. Trung Quốc và Philippines mỗi bên đều được lợi. Philippines có được khoản tiền lớn hàng chục tỷ USD, còn Trung Quốc hóa giải được cục diện khó khăn trong vấn đề biển Hoa Nam (Biển Đông), tạo bước đột phá trong vòng vây của Mỹ. Điều đáng tiếc là ngay sau khi kết thúc chuyến thăm Trung Quốc về nước, Tổng thống Philippines, Rodrigo Duterte đã giải thích rõ tuyên bố “chia tay với Mỹ” do chính ông đưa ra tại Bắc Kinh chỉ bó hẹp trong phạm vi lĩnh vực ngoại giao, tức Philippines không còn đi theo sau Mỹ, chứ không có nghĩa cắt đứt quan hệ với Mỹ.

Thắng lợi của Trung Quốc trong ngoại giao xung quanh

Bài học với Trung Quốc vẫn còn nguyên giá trị, mới chỉ 5 năm trước, cựu Tổng thống Philippines Aquino III, rầm rộ thăm Trung Quốc, cũng có được món quà lớn, nhưng sau đó đã trở mặt với Trung Quốc. Từ đó có thể thấy quan hệ Trung Quốc – Philippines vừa chịu ảnh hưởng bởi tình hình chính trị của Philippines, cũng chịu tác động bởi môi trường quốc tế, nhất là thái độ của các nước khác xung quanh biển Hoa Nam, hoàn toàn không có nghĩa chỉ một chuyến thăm Trung Quốc và những thỏa thuận hợp tác có giá trị hàng chục tỷ USD là có thể cải thiện triệt để. Vì thế, xu thế phát triển của quan hệ Trung Quốc – Philippines chưa thể lạc quan quá sớm, còn nếu cho rằng quan hệ Trung Quốc – Philippines “mưa đã tạnh, trời đã sáng”, rõ ràng là không đủ cơ sở.

Chuyến thăm Trung Quốc lần này của Rodrigo Duterte đã nhận được sự đón tiếp trọng thị một cách thái quá của các lãnh đạo tối cao Trung Quốc như Chủ tịch nước Tập Cận Bình, Thủ tướng Lý Khắc Cường, Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Nhân đại (Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc – Quốc hội) Trương Đức Giang và Phó Thủ tướng thường trực Trương Cao Lệ. Hai bên đã ký kết 13 thỏa thuận hợp tác với tổng trị giá 13,5 tỷ USD. Trung Quốc xóa bỏ cảnh báo du lịch nhằm vào Philippines, khôi phục nhập khẩu hoa quả của Philippines, đồng thời ngầm bày tỏ cho phép ngư dân Philippines đánh bắt tại vùng biển bãi cạn Scarborough (Trung Quốc gọi là đảo Hoàng Nham) đang tồn tại tranh chấp chủ quyền tại khu vực biển Hoa Nam. Nhìn từ phía Trung Quốc, việc Philippines đi đầu tạo ra vụ Tòa Trọng tài dường như đã quay trở lại quỹ đạo đàm phán và từ chối để Mỹ can dự vào vấn đề biển Hoa Nam, rõ ràng là thắng lợi trong ngoại giao xung quanh của Trung Quốc. Đặc biệt, trong năm 2017, Philippines sẽ giữ chức Chủ tịch luân phiên ASEAN, quan hệ Trung Quốc – Philippines được cải thiện với Trung Quốc càng có ý nghĩa hiện thực hơn.

Thế nhưng, khi đi sâu phân tích, trong chuyến thăm Trung Quốc lần này của Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte, vấn đề biển Hoa Nam luôn ảnh hưởng sâu rộng nhất tới quan hệ hai nước đã không có được đột phá quan trọng. Nhận thức chung duy nhất mà hai bên đạt được là quay trở về quỹ đạo đàm phán song phương, đồng thời cam kết duy trì kiềm chế khi hành động tại biển Hoa Nam. Phía Trung Quốc có thể cho phép ngư dân Philippines tiến vào vùng biển bãi cạn Scarborough đánh bắt hải sản, Philippines có thể sẽ mở cửa vùng biển bãi Cỏ Rong (Trung Quốc gọi là bãi Lễ Lạc), do Philippines đang kiểm soát trên thực tế, để hợp tác khai thác nguồn tài nguyên dầu khí tại đây. Điều này có thể thấy đây chỉ là biện pháp hai bên tạm thời né tránh vấn đề nhạy cảm nhất trong quan hệ song phương giữa hai nước.

Các nhà phân tích Trung Quốc cho rằng, hành động và phát ngôn “xa Mỹ thân Trung Quốc” của Duterte cần phải thông qua hiện tượng để xem bản chất. Những năm gần đây, phát triển kinh tế của Philippines tuy tốc độ nhanh, nhưng đang gặp phải nút thắt thiếu vốn. Hiện nay, GDP bình quân đầu người của Philippines đạt 2800 USD/năm, nhưng vẫn đứng ở vị trí ngoài vòng 100 nước đứng đầu thế giới. Vì thế, sau khi Rodrigo Duterte lên nắm quyền, chấn hưng kinh tế và cải thiện cơ sở hạ tầng là điểm mấu chốt. Các nước Mỹ và Nhật Bản mặc dù “chống lưng” cho Philippines trong vấn đề biển Hoa Nam, sẵn sàng cung cấp viện trợ quân sự, nhưng trên phương diện kinh tế lại không thể giúp gì được Philippines. Hơn thế, hiện Mỹ còn phê phán biện pháp mạnh tay chống tội phạm ma túy của Rodrigo Duterte là vi phạm nhân quyền. Tất cả những điều này là nguyên nhân khiến Rodrigo Duterte chuyển sang đề nghị Trung Quốc giúp đỡ.

Bài học lịch sử đáng để Trung Quốc suy ngẫm là năm xưa khi Aquino III lên nắm quyền tại Philippines cách đây không lâu, năm 2011 ông cũng từng dẫn đầu đoàn đại biểu khổng lồ với 200 người trong đó gồm 13 quan chức chính phủ, rầm rộ thăm Trung Quốc, thậm chí Aquino III còn đến tận quê mẹ của mình là Phúc Kiến để tìm cội nguồn, làm nổi bật huyết thống người Hoa của mình. Nhưng sau khi có được thỏa thuận hợp tác trị giá 7 tỷ USD đem về nước, Aquino III đã lập tức tuyên bố tăng cường bố trí sức mạnh quân sự tại biển Hoa Năm. Năm 2012, sự kiện đối đầu giữa tàu cảnh sát biển của Trung Quốc và Philippines tại vùng  biển bãi cạn Scarborough bắt nguồn từ việc phía Philippines muốn bắt giữ tàu cá Trung Quốc. Năm 2013, Philippines đã kiện Trung Quốc lên Tòa Trọng tài có trụ sở tại La Hay (Hà Lan), phủ định quyền lợi của Trung Quốc tại biển Hoa Nam.

Ảnh hưởng Mỹ và Nhật Bản tớiq uan hệ Trung Quốc – Philippines

Với Trung Quốc, lấy bài học trong lịch sử để cảnh tỉnh hiện thực hôm nay là không thừa. Đối với thành quả chuyến thăm Trung Quốc của Rodrigo Duterte, Bắc Kinh vẫn cần thận trọng quan sát động thái của Rodrigo Duterte từ nay về sau, nhất là sau khi Tổng thống Mỹ đắc cử Donald Trump chính thức bước vào Nhà Trắng, để không giẫm phải vết xe đổ 5 năm trước.

Trước Aquino III, nữ Tổng thống Philippines Gloria Macaraeg Macapagal Arroyo được nhìn nhận là lãnh tụ hữu hảo nhất với Trung Quốc của Philippines. Trong khoảng thời gian cầm quyền từ năm 2001 – 2009, Gloria Arroyo đã thăm Trung Quốc tổng cộng 15 lần. Trong nhiệm kỳ 6 năm Tổng thống Gloria Arroyo nắm quyền, Philippines và Trung Quốc đã ký kết 65 thỏa thuận song phương, nhận thức chung giữa Trung Quốc và Philippines về thông qua đàm phán song phương giải quyết tranh chấp biển Hoa Nam chính là đạt được trong thời kỳ Gloria Arroyo làm tổng thống. Thế nhưng, thông tin về Gloria Arroyo và người nhà của mình tham nhũng đã khiến các dự án hợp tác Trung Quốc – Philippines chịu hậu quả. Khi đó, phe đối lập tại Philippines gắn liền hợp tác Trung Quốc – Philippines tại biển Hoa Nam với vấn đề tham nhũng của Gloria Arroyo, khiến cho các dự án hợp tác giữa hai nước tại Philippines cũng trở thành vấn đề “bán nước”. Bài học từ việc này với Trung Quốc là cần chú trọng nắm bắt hướng đi dân ý của Philippines đối với lãnh đạo đất nước, tránh gặp phải những tai nạn kiểu Gloria Arroyo.

Bên cạnh đó, sức ảnh hưởng hàng trăm năm của Mỹ tại Philippines cũng không thể đánh giá thấp. Hiện nay, có tới 3 triệu kiều dân Philippines đang sinh sống tại Mỹ, khoản kiều hối gửi về nước mỗi năm luôn đứng đầu lượng kiều hối kiều dân Philippines trên khắp thế giới gửi về nước, mà kiều hối luôn chiếm khoảng 10% GDP của Philippines. Trước khi Rodrigo Duterte thăm Trung Quốc, kết quả một cuộc điều tra tại Philippines cho thấy Mỹ vẫn là nước người dân Philippines tin cậy nhất. Càng không cần nói đến việc Mỹ vẫn có quân đội đồn trú tại Philippines, sức ảnh hưởng đối với quân đội Philippines là vô cùng sâu rộng. Tại Philippines hiện nay vẫn chưa xuất hiện một nguyên thủ chống Mỹ, trái lại từng có thông tin Philippines xảy ra chính biến khi Rodrigo Duterte muốn cắt đứt quan hệ với Mỹ, thông tin này không phải là không có cơ sở. Thực tế đã cho thấy sau khi Rodrigo Duterte vừa kết thúc chuyến thăm Trung Quốc, tàu chiến Mỹ đã lại tiến vào vùng biển quần đảo Tây Sa (Hoàng Sa). Điều này đã phát đi tín hiệu: cục diện nghi ngờ chiến lược Trung – Mỹ không thay đổi, bất chấp quan hệ Trung Quốc – Philippines được cải thiện, theo đó tình hình biển Hoa Nma sẽ chưa thể bình lặng.

Ngoài Mỹ, ảnh hưởng của các nước xung quanh đối với xu hướng phát triển của quan hệ Trung Quốc – Philippines cũng không thể xem nhẹ. Sau chuyến thăm Trung Quốc, Tổng thống Philippines tiếp tục có chuyến thăm tới Nhật bản. Điều khiến giới phân tích Trung Quốc quan tâm là Nhật Bản hiện đang là đối tác thương mại lớn nhất của Philippines. Đối với việc Trung Quốc và Philippines gác lại tranh chấp biển Hoa Nam, Nhật Bản đã ngầm bày tỏ có thể lên án bởi việc này tạo ra tiền lệ xem nhẹ luật pháp quốc tế. Thực tế cho thấy trong chuyến thăm Nhật Bản lần này của Rodrigo Duterte, Chính quyền Shinzo Abe đã áp dụng thái độ “mềm – rắn” kết hợp. Ngoài ra, các nước đóng vai trò quan trọng trong tranh cãi chủ quyền biển Hoa Nam như Việt Nam, Indonesia và thậm chí cả Singapore cũng sẽ không thể ngồi im trước sự thay đổi của quan hệ Trung Quốc – Philippines.

Giới phân tích Trung Quốc phần đông cho rằng, đối với lãnh tụ chính trị kiểu dân túy của Philippines như Rodrigo Duterte, Trung Quốc buộc phải quan sát hành động và lời nói, thận trọng trong giao dịch và suy tính kỹ càng trước khi hành động, tránh trở thành con rối trong trò chơi của Rodrigo Duterte.

(còn tiếp) 

Nguồn: Nguyệt san “Quảng Giác kính” (Hong Kong) – 15/12/2016

TLTKĐB – 07/01/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s