Nghịch lý là, khi cả hai bên đổi mới các chiến lược quân sự của mình nhằm mục đích kiểm soát chiến tranh thì họ lại làm giảm khả năng kiểm soát. Các sĩ quan quân đội của cả hai nước đã nói và viết về việc làm thế nào để giành được lợi thế tác chiến, hay ít nhất là tránh được các bất lợi, bằng việc tấn công các lực lượng đối phương khi xung đột bắt đầu. Do lợi thế “người hành động đầu tiên” và nguy cơ tương ứng là sự nhận biết khả năng xảy ra những hành động thù địch gia tăng sẽ làm tăng áp lực lên ngón tay bóp cò của mỗi bên, mục tiêu ngăn ngừa một cuộc chiến phải cạnh tranh với mục tiêu giành thắng lợi trong một cuộc chiến. Tương tự, như chúng ta sẽ thấy, mục tiêu giành thắng lợi trong một cuộc chiến phải được cân nhắc với mục tiêu hạn chế chi phí của nó. Do những chi phí quân sự, kinh tế và chính trị có thể có của một cuộc xung đột kéo dài mà mỗi bên đều muốn giành thắng lợi một cách nhanh chóng. Vì vậy, Trung Quốc nhấn mạnh sự cần thiết phải tấn công các lực lượng can thiệp của Mỹ sớm và sau đó hạn chế thời lượng và phạm vi giao chiến xảy ra sau đó, đặc biệt bằng việc ngăn chặn các cuộc tấn công vào chính Trung Quốc. Đến lượt mình, quan niệm chiến tranh của Mỹ lại dựa trên logic cho rằng việc giành kiểm soát tác chiến, hạn chế thiệt hại và giành chiến thắng có thể phụ thuộc vào việc vô hiệu hóa các hệ thống A2/AD của Trung Quốc trước khi chúng có thể được sử dụng tối đa nhằm vô hiệu hóa các lực lượng của Mỹ.

Việc hai nước ưu tiên tránh một cuộc chiến tranh lâu dài là chuyện đương nhiên, bởi những thiệt hại quân sự được dự đoán và các chi phí khác. Nhưng chính các chiến lược quân sự đòi hỏi mỗi bên phải tấn công mạnh và sớm, có lẽ là chặn trước, vào lực lượng đối phương, có thể chống lại một thỏa hiệp chấm dứt chiến tranh và dẫn đến việc kéo dài và mở rộng chiến tranh. Hãy xem xét những cuộc chiến tranh lớn của thế kỷ 20, trong đó bên tấn công trước – Đức 2 lần và Nhật Bản 1 lần – đã buộc đối phương phải quyết tâm chiến đấu, duy trì và cuối cùng là chiếm ưu thế. Quả thực, sẽ là khôn ngoan khi để ý đến chân lý đơn giản là tấn công trước không đảm bảo thắng lợi. Hơn nữa, chiều hướng của một cuộc chiến giữa Trung Quốc và Mỹ có thể được quyết định không chỉ bởi các chiến dịch quân sự mà còn bởi các ảnh hưởng và áp lực kinh tế, chính trị và quốc tế. Chúng ta sẽ thấy rằng chiến tranh càng kéo dài, các yếu tố phi quân sự có thể càng trở nên quan trọng.

Giả định rằng một cuộc chiến giữa Trung Quốc và Mỹ sẽ kết thúc một cách nhanh chóng không được ủng hộ bởi minh chứng rằng hai bên sẽ nhanh chóng tận dụng hết mọi khả năng tiến hành chiến tranh của mình. Trung Quốc và Mỹ có khả năng đáng kể về mặt quân sự, kinh tế, công nghiệp và nhân lực. Nếu Trung Quốc dễ bị ảnh hưởng trước những thiếu hụt trầm trọng trong chiến tranh với Mỹ, nước này có thể gánh chịu những thiệt hại về các hệ thống quân sự tiền tuyến – các lực lượng hỗ trợ phần lớn không còn dùng được nữa – hay các nguồn cung cấp dầu. Trung Quốc nhập khẩu khoảng 60% trong số các nguồn cung cấp dầu đó và có một nguồn dự trữ chiến lược công khai chỉ đủ dùng trong khoảng 10 ngày.

Cũng quan trọng như các điều kiện vật chất là khả năng chịu đựng về mặt chính trị của hai nước. Ban đầu, chính phủ Trung Quốc có thể lờ đi một cách đáng kể sự chống đối trong nước, trong khi chính phủ Mỹ thì không thể. Nhưng tính hợp pháp của nhà nước Trung Quốc dựa trên khả năng đáp ứng những nhu cầu vật chất và nâng cao mức sống của người dân, điều sẽ bị đe dọa bởi một cuộc chiến tranh tốn kém. Cũng như ý chí chính trị có thể định đoạt thời lượng một cuộc chiến tranh, các động lực của chiến tranh – thắng lợi hay thất bại về mặt quân sự, số thương vong, chi phí và kỳ vọng về những gì mà chiến tranh có thể mang lại hơn nữa – có thể định đoạt ý chí. Trong điều kiện tất cả các yếu tố khác là như nhau, năng lực quân sự càng đồng đều thì khả năng ý chí của một bên bị rạn nứt trước ý chí của đối phương càng thấp.

Cuối cùng, sự sẵn sàng gánh chịu những thiệt hại và ủng hộ cuộc chiến kéo dài có thể bị ảnh hưởng bởi những lợi ích được nhận thấy từ xung đột. Vì vậy, con đường dẫn đến chiến tranh có thể ảnh hưởng đến chiều hướng của chiến tranh, bao gồm mức độ ác liệt và thời lượng của nó. Hãy xem xét một số tình huống có thể chuyển thành bạo lực:

+ Đụng độ giữa Trung Quốc và Nhật Bản về lãnh thổ tranh chấp ở biển Hoa Đông, nơi Mỹ tuyên bố áp dụng hiệp ước phòng thủ với Nhật Bản.

+ Sự quấy nhiều của Trung Quốc nhằm nhấn mạnh các tuyên bố chủ quyền của mình ở (và đói với) biển Nam Trung Quốc – chống lại Philippines và Việt Nam chẳng hạn – cho dù Mỹ khẳng định giải quyết trnah chấp một cách hòa bình và tự do hàng hải.

+ Những can thiệp quân sự riêng rẽ của các lực lượng Trung Quốc, Hàn Quốc hay Mỹ trong trường hợp Triều Tiên sụp đổ.

+ Sự đe dọa hay sử dụng vũ lực của Trung Quốc nhằm hăm dọa hay chiếm hữu Đài Loan.

+ Một sự cố trên biển, chẳng hạn như việc một máy bay bị bắn hạ, bởi các lực lượng tác chiến trong phạm vi gần, có lẽ trong các vùng biển EEZ mà Trung Quốc tuyên bố là có chủ quyền nhưng Mỹ tuyên bố là vùng biển chung.

Để minh họa, Mỹ có thể sẵn sàng chiến đấu một cách kiên quyết nhằm ngăn chặn Trung Quốc giành quyền kiểm soát biển Nam Trung Hoa, trong khi Trung Quốc có thể tìm kiếm giải pháp hòa bình trước quyết tâm như vậy của Mỹ. Ngược lại, quyết tâm của Trung Quốc trong việc ngăn cản Đài Loan độc lập với Trung Quốc có thể cao hơn quyết tâm của Mỹ trong việc ngăn cản sự thống nhất bằng vũ lực của Đài Loan với Trung Quốc. Phân tích tiếp theo không bàn về giá trị của những tranh chấp Trung – Mỹ hay khả năng các tranh chấp này sẽ dẫn đến chiến tranh, mà nó thừa nhận rằng những lợi ích không đố xứng có thể dẫn đến quyết tâm không đối xứng trước những thiệt hại.

Các yếu tố này gợi ý sự cần thiết phải xem xét một cách nghiêm túc xem một cuộc chiến giữa Trung Quốc và Mỹ có thể diễn ra như thế nào, nó có thể kéo dài bao lâu, chi phí gia tăng và triển vọng thay đổi có thể ảnh hưởng thế nào đến khả năng và quyết tâm duy trì cuộc chiến của mỗi bên. Cách đây 100 năm, các nhà lãnh đạo và các nhà chiến lược châu Âu, sau khi hình thành các khối liên minh và thông qua các kế hoạch huy động mà sẽ dẫn dắt một cách sẵn sàng, nếu không thì tự động, từ đối đầu đến chiến tranh, đã sai lầm hơn nữa khi cho rằng chiến tranh sẽ rất ngắn, hoặc là bởi bên họ sẽ nhanh chóng giành chiến thắng hoặc là bởi cả hai bên đều muốn chấm dứt chiến tranh trước khi quân đội và nền kinh tế phụ thuộc lẫn nhau của họ bị kiệt quệ. Nhưng trong vòng 4 năm không bên nào thỏa hiệp để kết thúc cảnh tàn sát rơi vào bế tắc. Một cuộc chiến giữa Trung Quốc và Mỹ sẽ gặp những mối họa tương tự: một động cơ để tấn công trước và một niềm tin rằng chiến tranh sẽ kết thúc nhanh chóng và hạn chế chi phí. Suy nghĩ như vậy có thể biến một cuộc khủng hoảng thành một cuộc xung đột và khiến Mỹ rơi vào thế chưa sẵn sàng nếu chiến trnah xảy ra và lại kéo dài.

Cấu trúc của báo cáo

Nghiên cứu này mang tính sơ bộ và khái niệm; các trường hợp của nó đều là tưởng tượng, và những ước đoán chỉ mang tính minh họa. Với những hạn chế như vậy, các chương tiếp theo sẽ hướng nghiên cứu dưới đây:

+ Các tham số của chiến tranh Trung – Mỹ là gì?

+ Các nhà lập kế hoạch Trung Quốc và Mỹ nghĩ gì về cách thức mà một cuộc chiến như vậy nên và sẽ được tiến hành?

+ Những biến số nào sẽ miêu tả chiến tranh Trung – Mỹ?

+ Những biến số này gợi ý những chiều hướng khác nhau nào?

+ Ảnh hưởng đối với nền kinh tế Mỹ và Trung Quốc, mối quan hệ kinh tế Trung – Mỹ, nền kinh tế các nước Đông Á và nền kinh tế thế giới có thể là gì?

+ Những áp lực và kiềm chế chính trị nội bộ nào có thể xuất hiện trong suốt cuộc chiến?

+ Những phản ứng quốc tế nào có thể xảy ra?

+ Ảnh hưởng đối với chính sách, yêu cầu và sự chuẩn bị của Mỹ, bao gồm những dự đoán của Quân đội Mỹ, là gì?

Báo cáo còn bao gồm hai phụ lục, cung cấp thêm thông tin về những thiệt hại quân sự và ảnh hưởng kinh tế có thể có.

(còn tiếp) 

Nguồn: www.rand.org

CĐQT số 01/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s