Nhiều nhà quan sát cho rằng chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc không chỉ là cơ hội quan trọng để Việt Nam tăng cường quan hệ với Mỹ mà nó còn cho thấy những nỗ lực của Việt Nam trong việc tiếp tục cố gắng tìm cách cân bằng quan hệ với hai cường quốc quan trọng là Mỹ và Trung Quốc trong chính sách đối ngoại của họ.

Đài BBC có bài phỏng vấn Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp, chuyên viên nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (Singapore) về những nỗ lực “cân bằng quan hệ của Việt Nam với Mỹ và Trung Quốc”.

Theo TS Lê Hồng Hiệp, chuyến đi này diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump mới nhậm chức được hơn 3 tháng và bản thân Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng là một nhà lãnh đạo mới đảm nhiệm chức vụ từ tháng 4/2016, cho nên trong chuyến đi này theo quan sát của một số nhà phân tích có thể giúp hai nhà lãnh đạo thiết lập quan hệ.

Tuy nhiên, quan trọng hơn, đây là một bước đi tiếp theo để giúp Việt Nam có thể tìm hiểu rõ hơn các ý định về kinh tế và chiến lược của Mỹ đối với Việt Nam và qua đó tạo đà giúp phát triển hơn nữa quan hệ song phương trong thời gian tới. Chương trình làm việc của chuyến thăm lần này có đề cập tới nhiều vấn đề nhưng nổi bật nhất là kinh tế và an ninh quốc phòng.

Ảnh hưởng của TTP

Về kinh tế, Mỹ đã rút khỏi TTP, hiệp định thương mại mà Việt Nam trước đây được xác định là một trong những nước hưởng lợi nhiều nhất, nay Việt Nam có thể là nước mất mát nhiều nhất.

Việt Nam được lợi chủ yếu là thông qua việc tiếp cận thị trường Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực dệt may hay giày dép… Nhưng nay Mỹ không tham gia thì quyền tiếp cận các thị trường này của Việt Nam ở Mỹ cũng không còn nữa, vì vậy, Việt Nam cũng ngần ngại, chần chừ, chưa phê chuẩn Hiệp định này như nhiều người kỳ vọng.

Chuyến đi lần này cũng là dịp để nhiều người Việt Nam tìm hiểu các chính sách của Mỹ trong thời gian tới, liệu hai bên có thể đàm phán một hiệp định tự do thương mại song phương để có thể giúp Việt Nam bù đắp những tổn thất mà nước này gặp phải khi Mỹ không tham gia TPP.

Trong thời gian qua, Mỹ là một thị trường rất quan trọng đối với Việt Nam và nếu xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ gặp trở ngại một phần vì Mỹ rút khỏi TPP và một phần vì Tổng thống Donald Trump lên tiếng có thể điều tra Việt Nam về tình trạng xuất siêu quá lớn sang Mỹ chẳng hạn, qua đó có thể áp đặt các hạn chế nhập khẩu, thì Việt nam có thể bị ảnh hưởng lớn.

Chính vì thế, chuyến đi này có thể tạo ra hiểu biết rõ hơn về quan điểm, chính sách của Mỹ đối với Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại.

Thách thức về an ninh, quốc phòng

Trung Quốc hiện đang là một cường quốc muốn gây ảnh hưởng, không phải chỉ trong vùng, trong khu vực mà trên toàn cầu, đặc biệt với Sáng kiến “Vành đai và con đường”, chuyến thăm của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc sẽ có ảnh hưởng quan trọng tới cân bằng giữa hai cường quốc mà Việt Nam cần quan hệ là Mỹ và Trung Quốc.

Kể từ khi Việt Nam tiến hành đổi mới, trong đó bao gồm cả đổi mới trong chính sách đối ngoại, Việt Nam luôn nhấn mạnh chính sách cân bằng giữa các nước lớn và đặc biệt cân bằng trong quan hệ với Trung Quốc và Hoa Kỳ, hai quốc gia quan trọng nhất trong chính sách đối ngoại của Việt Nam lúc này. Trong thời gian qua, chúng ta thấy Trung Quốc đã trỗi dậy mạnh mẽ, và đi kèm các các cơ hội về kinh tế thì sự trỗi dậy của Trung Quốc cũng đặt ra một số thách thức đối với Việt Nam về an ninh, quốc phòng.

Trong bối cảnh Việt nam và Trung Quốc, hai nước chủ chốt có tranh chấp tại Biển Đông thì áp lực từ phía Trung Quốc ngày càng lớn hơn và điều đó đòi hỏi Việt Nam cần tăng cường quan hệ với các cường quốc bên ngoài, đặc biệt là Mỹ để cân bằng lại áp lực từ Trung Quốc.

Mấy tháng qua, sau khi Tổng thống Trump lên nắm quyền, các chính sách của Mỹ đối với Đông Á và Đông Nam Á nói chung, cũng như đối với Việt Nam nói riêng, chưa được định hình rõ nét.

Sau khi tuyên bố chấm dứt chính sách “xoay trục” sang châu Á – Thái Bình Dương của chính quyền tiền nhiệm, chính quyền của ông Trump vẫn chưa đưa ra được chính sách thay thế. Khoảng trống đó tạo ra ít nhiều bất an, lo lắng trong khu vực này, trong đó có Việt Nam.

Chuyến thăm của ông Nguyễn Xuân Phúc có thể là cơ hội tốt để Việt Nam tìm hiểu rõ hơn lập trường, chính sách của Tổng thống Donald Trump đối với khu vực Đông Nam Á và Đông Á cũng như với Việt Nam và đặc biệt về hồ sơ Biển Đông vì trong thời gian qua, sau những chần chừ phía Mỹ đã tiến hành trở lại các chuyến tuần tra đảm bảo tự do hàng hải trên Biển Đông. Nó thể hiện ít nhiều sự tiếp nối trong chính sách về khu vực từ chính phủ của ông Obama.

Tuy nhiên, theo quan sát của các nhà hoạch định chính sách Việt Nam, họ vẫn còn một chút e ngại, nghi ngờ cam kết của Mỹ đối với khu vực này, đặc biệt nhiều người cho rằng sẽ có thể có khả năng Mỹ trong bối cảnh phải giải quyết khủng hoảng hạt nhân ở bán đảo Triều Tiên sẽ có thể làm ngơ trước sự bành trướng của Trung Quốc tại Biển Đông để đổi lấy sự hợp tác của Trung Quốc trong hồ sơ Triều Tiên.

Nếu điều đó thực sự xảy ra thì nó sẽ ảnh hưởng rất tiêu cực tới các lợi ích của Việt Nam tại Biển Đông.

Chuyến đi này là một dịp cần thiết và kịp thời để giúp Việt Nam tiếp cận các nhà hoạch định chính sách cấp cao của Mỹ và tìm hiểu rõ hơn các ý định của họ về hồ sơ Biển Đông, qua đó giúp Việt Nam có các đối sách phù hợp trong thời gian tới.

Khả năng Mỹ có thể hy sinh lợi ích của mình ở Biển Đông để theo đuổi các lợi ích liên quan tới Bán đảo Triều Tiên và qua đó giúp Trung Quốc đạt được các mục đích của họ có lẽ ít xảy ra.

Tuy nhiên, các nhà quan sát khác có lý do khi họ cho rằng điều đó là khả dĩ vì bản thân các Hiệp định của Mỹ – như với Philippines chẳng hạn – không bao trùm các đảo đá tranh chấp trên Biển Đông và Mỹ không có nghĩa vụ pháp lý phải bảo vệ Philippines khi xảy ra xung đột tại đó.

Ngoài ra, thời gian qua, bản thân Philippines cũng thay đổi cách tiếp cận đối với Biển Đông và Trung Quốc – nghiêng nhiều hơn về phía Trung Quốc trong khi xa lánh Hoa Kỳ. Nhiều người đặt câu hỏi là tại sao Mỹ lại phải nhảy vào và tung nguồn lực để theo đuổi lợi ích của Philippines trên Biển Đông mà chính Philippines cũng không mặn mà.

Vì vậy, nhiều người cho rằng trong bối cảnh hiện tại, khi Trung Quốc đang trỗi dậy, các nước trong khu vực nghiêng nhiều hơn về phía Trung Quốc, bản thân nội bộ Mỹ đang có những xáo trộn và có nguy cơ Mỹ sẽ lơ là các lợi ích của họ ở khu vực, thì các nhà quan sát nghĩ tới khả năng Mỹ hy sinh quyền lợi ở Biển Đông vì các lợi ích liên quan Bán đảo Triều Tiên cũng là điều dễ hiểu.

Tuy nhiên, việc tuần tra đảm bảo tự do hàng hải mà Mỹ mới thực hiện trở lại cho thấy chính sách của Mỹ về Biển Đông sẽ không thay đổi nhiều .

Việt Nam sẽ vẫn phải kiên trì các lập trường, quan điểm của mình, và trong vấn đề Biển Đông sẽ nhấn mạnh tầm quan trọng về khía cạnh tự do hàng hải vì các nước khác ngoài khu vực không tham gia trực tiếp vào các tranh chấp, họ không có lợi ích về lãnh thổ mà chỉ có lợi ích về tự do hàng hải, hàng không trong khu vực này.

Việt Nam cần phải nhấn mạnh các lợi ích này để thu hút sự quan tâm của các nước khác trong việc can dự vào vấn đề Biển Đông và kiềm chế áp lực từ phía Trung Quốc.

Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ theo đuổi cách tiếp cận như vậy và tiếp tục củng cố hơn nữa quan hệ với các cường quốc bên ngoài, đặc biệt là Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ hay Australia là những nước có lợi ích lớn trong vấn đề tự do hàng hải ở Biển Đông.

Nguồn: TKNB – 01/06/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s