Đề xuất chính thức của IMF là đề xuất thứ hai về chủ đề này. Đề xuất này đã được Fisher trình bày. Tất cả lý lẽ trong đề xuất này đều hướng vào việc giảm bớt tầm quan trọng của hành vi người cho vay cuối cùng đơn thuần và nhấn mạnh vai trò của điều phối viên trưởng trong việc xử lý các cuộc khủng hoảng tài chính. Theo Fisher, IMF là định chế có khả năng làm người lãnh đạo tốt nhất. Xử lý khủng hoảng là đảm nhiệm vị trí lãnh đạo trong hành động tập thể. Lưu ý rằng đó cũng là cách mà ngân hàng trung ương thực hiện khi tổ chức một tập đoàn ngân hàng nhằm tránh đổ vỡ tại một khâu yếu trong chuỗi cam kết (ví dụ LTCM) hay hậu thuẫn tính thanh khoản của một thị trường (ví dụ, các hợp đồng tương lai theo chỉ số chứng khoán trong cuộc khủng hoảng tài chính tháng 10 năm 1987), mà không phải tự mình bơm vốn. Điều đó không ngăn cản việc phát triển sáng kiến trên thông qua việc bơm tiền mặt ồ ạt với số lượng lớn vào thị trường tiền tệ để khôi phục lòng tin. Điều này thì IMF không làm được. Tuy nhiên, nếu ta xem xét sự can thiệp tập trung vào ổ bùng phát khủng hoảng, thì đúng là khả năng cung cấp tiền mặt đúng nơi và đúng lúc không giống như việc tạo ra phương tiện thanh toán. Khi cần, IMF có thể vay tiền từ các ngân hàng trung ương. Chúng ta cũng có thể nói rằng IMF có khả năng phát hành quyền rút vốn đặc biệt (SDR) mà không cần vốn đối ứng. Chính trở ngại chính trị từ các nước cho vay không cho phép IMF thực hiện khả năng này. Tuy nhiên, cần lưu ý là khả năng đó đã được tính đến một cách nghiêm túc vào tháng 11 năm 1998 khi cần phải trợ giúp Brazil mà IMF lại hết vốn. Chính việc Quốc hội Hoa Kỳ vội vã thông qua việc nâng hạn mức, dù trước đó luôn phản đối, đã tránh được tiền lệ này.

Theo triển vọng mà Fisher phác họa, IMF có thể đảm nhiệm vai trò lãnh đạo trong việc giải quyết khủng hoảng, với điều kiện IMF không chỉ dừng lại ở những điều kiện kinh tế vĩ mô vốn là đặc quyền của mình và không để bị cuốn vào các chính sách cơ cấu thực tế chẳng liên quan gì đến nó và hoang phí nguồn lực để rồi mất hết. IMF ban đầu cần phối kết hợp hoạt động giám sát và về sau cần lôi kéo sự tham gia của khu vực tư nhân. Hoạt động giám sát đã được xác định ở phần trên. Nó phải hướng đến việc chẩn đoán rủi ro hệ thống và đòi hỏi phân chia công việc giữa nhiều định chế. Công tác này đặt ra vấn đề phối kết hợp mà IMF là người có khả năng đảm nhiệm tốt nhất. Việc lôi kéo sự tham gia của khu vực tư nhân được đề cập trong một phần khác của bản báo cáo. Nó tăng cường đáng kể sự lãnh đạo của IMF trong các cuộc khủng hoảng. Trên thực tế, IMF muốn hoạt động hiệu quả phải có quyền tuyên bố một khoản nợ là quá sức chịu đựng trước khi khủng hoảng nổ ra. IMF cũng phải có tư cách tuyên bố ngừng chi trả các nghĩa vụ nợ trong một thời gian chuyển tiếp, quyết định tạm ngừng này mang tính bắt buộc cả với các khoản nợ chính phủ lẫn nợ tư nhân. Trong khuôn khổ định chế không được phân tích chi tiết ở đây, sự trợ giúp bằng tiền mặt của IMF là để duy trì sự hoạt động của các thị trường tiền tệ có ý nghĩa sống còn đối với hoạt động ngoại thương của đất nước.

Một quan điểm thứ ba đã từng được trình bày trong một bản báo cáo trước đây của Hội đồng Phân tích Kinh tế (CEA). Quan điểm này xuất phát từ phân tích được trình bày ở trên, theo đó hai trong số ba mô hình người cho vay quốc tế cuối cùng hình thành từ các mạng lưới ngân hàng trung ương. Sự hợp tác của các ngân hàng trung ương là sự mở rộng “tự nhiên” nhất của người cho vay cuối cùng trên cơ sở toàn cầu hóa về mặt tài chính. Thực tế, quá trình này có những hệ lụy tiền tệ sâu sắc hơn nhiều những gì chúng ta thường nghĩ. Những hệ lụy đó không chỉ đơn thuần là sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế vĩ mô. Nó tạo ra sự hội nhập của các hệ thống thanh toán. Từ đó suy ra là không gian tiền tệ của một đồng tiền có tầm sử dụng quốc tế không trùng với lãnh thổ chính trị phát hành. Đó là một quan điểm què cụt về kiểm soát tiền tệ, xuất phát từ luận thuyết định lượng, vốn hạn chế trách nhiệm của ngân hàng trung ương trong vùng lãnh thổ mà đồng tiền được chính thức chấp nhận.

Chúng ta đã nêu ở phần trước những lý do cho rằng chức năng người cho vay cuối cùng nên dành cho các ngân hàng trung ương là tốt hơn hết so với mọi định chế khác. Câu lạc bộ các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới tập hợp các chủ thể thanh toán của các hệ thống thanh toán hậu thuẫn nền tài chính toàn cầu. Sự can thiệp của các chủ thể này trong cuộc khủng hoảng Hàn Quốc vào tháng 12 năm 1997 trong mối quan hệ chặt chẽ với các kho bạc nhà nước đã khiến cho chúung (đương nhiên trước hết là FED) đứng trước một cuộc khủng hoảng hệ thống mà nguồn gốc lại từ các thị trường mới nổi.

Vai trò của các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới vì thế có thể tăng lên, nhất là khi việc giám sát mức độ rủi ro từ phía chủ nợ gia tăng. Nếu như việc phòng ngừa tính bất ổn tài chính dẫn đến việc hình thành các thỏa thuận tiền tệ khu vực trong những thập kỷ tới, thì có thể nghĩ đến sự phát triển đa cực của thế giới. Ảnh hưởng tài chính rõ ràng của những cường quốc mới trên từng châu lục sẽ dẫn đến việc hình thành một thị trường tiền tệ thiếu quyền mà tính bất ổn tiềm ẩn sẽ có thể xử lý được. Tất cả các ngân hàng trung ương đều mong muốn hạn chế trên cấp độ khu vực được nhiều nhất những rối loạn diễn ra trong môi trường của mình. Các ngân hàng trung ương của những đồng tiền mạnh trong khu vực liên kết với nhau thông qua một cấu trúc thanh toán mang tính hội nhập sẽ thay thế cho các thị trường ngoại hối hiện nay. Các hệ thống này sẽ hiệu quả hơn nhiều trong việc ngăn chặn trực tiếp các cuộc khủng hoảng ngoại hối. Chúng có thể tạo nên cơ sở hạ tầng cho một sự hợp tác dưới những hình thức khác nhau giữa các ngân hàng trung ương hợp thành người cho vay quốc tế cuối cùng.

(còn tiếp) 

Nguồn: Hội đồng phân tích kinh tế – Khủng hoảng nợ, phòng ngừa và giải pháp – NXB CTQG 2005

Daniel Cohen từ Đại học Sư phạm, CEPREMAP và CEPR (Pháp), Richard Portes từ London Business School, EHESS và CEPR.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s