Cuộc di chuyển lớn nhất của các dân tộc vẫn còn ở phía trước chúng ta; cuộc di chuyển vào tương lai.

Thế giới – đây là của chúng ta, trong diện mạo không chỉ tự nhiên mà còn trong diện mạo văn hóa và kinh tế – do chính chúng ta tạo dựng. Chúng ta càng biết nhiều và hiểu nhiều thì chúng ta càng có khả năng tạo dựng được nhiều hơn. Hầu như ai cũng nghĩ đến tương lai, nhiều người nghĩ tới nó với tâm trạng bồn chồn và lo ngại. Mọi người đều lo sợ những điều mà họ không hiểu.

Chúng ta có hai cách lựa chọn: hoặc là một tương lai của sự đồng thuận, hoặc là một tương lai thiếu sự hiểu biết lẫn nhau. Chọn lựa thứ hai là cực kỳ tốn kém cho sự phát triển. Chỉ cần hiểu rằng, không phải có bao nhiêu sự không hiểu nhau nảy sinh từ “sự va chạm của những nền văn minh” thì cũng có bấy nhiêu sự va chạm của sự dốt nát. Còn thời gian vẫn trôi đi. Ngày mai sẽ là hôm nay, còn hôm nay sẽ là hôm qua.

Khi nghe một số người ở Iran nói về nước Mỹ, và ngược lại, những gì người Mỹ nghĩ về Iran, thì một mặt – khó có thể là người lạc quan, nhưng mặt khác – lại thấy rằng, có thể gặt hái được nhiều như thế nào khi có cuộc đối thoại có nội dung thiết thực một cách vô tư. Vấn đề khó khăn là ở chỗ đó, là để hai bên cùng có mong muốn. Khi bỏ qua những trường hợp hoàn toàn cực đoan, như Israel và Palestine, ở đó sẽ không có bất cứ giải pháp hữu hiệu nào giải quyết xung đột lại thiếu áp lực cứng rắn và tập trung từ bên ngoài, thì những cảnh báo lẫn nhau giữa Mỹ và Venezuela hoặc giữa Anh và Zimbabwe gây sửng sốt và lo ngại cho giới quan sát khách quan từ bên ngoài. Mức độ (không) hiểu biết lẫn nhau mang tính láng giềng giữa Ba Lan và Belarus hoặc giữa Nga và Gruzia là rất cao. Điều tốt đẹp không nhiều, khi nghe thấy những gì ở Washington và New York nói về nước Nga và ở Moskva hay Petersburg nói về nước Mỹ. Có phần nào giống như thực trạng của Nhật Bản và thế giới phương Tây trước những cải cách của Minh Trị. Chỉ có điều hiện nay trong mọi người – nếu muốn, đều có thể nghe thấy trong suốt 24 tiếng đồng hồ cả ngày và đêm với tốc độ ánh sáng.

Hiện nay, việc chữa trị những hội chứng như thế không thể dựa trên việc điều chuyển quân đội Anh hay các tàu chiến của Mỹ như trước đây đã làm để buộc Trung Quốc phải mua thuốc phiện hay Nhật Bản phải mở cửa thông thương với bên ngoài. Việc chữa trị những hội chứng đó đòi hỏi những nỗ lực trí tuệ và hoạt động chính trị của cả hai bên. Và giống như việc bùng nổ kinh tế đã giúp phá tan sự cô lập của Viễn Đông, giống như thế, giờ đây có thể làm được rất nhiều nhờ tương tác kinh tế. Không chỉ đề cập tới lĩnh vực đầu tư và thương mại, mà còn cả lĩnh vực nghiên cứu khoa học và giáo dục. Một ví dụ điển hình nhất của những năm gần đây là sự cải thiện đáng kể quan hệ tay đôi và nâng cao mức độ hiểu biết lẫn nhau giữa Trung Quốc và Mỹ, mà không cần thiết phải nhắc lại một ví dụ đầy tinh thần xây dựng về sự hòa nhập của các quốc gia đã chuyển đổi tại Đông Âu theo trào lưu chủ yếu của nền kinh tế toàn cầu và nền văn hóa thế giới. Ngoài ra, cần phải nhấn mạnh vai trò đang gia tăng trong việc tạo dựng bầu không khí hiểu biết lẫn nhau, khoan dung và tôn trọng giới trí thức – những người làm công tác khoa học và văn hóa – cùng với những doanh nhân thiết lập những quan hệ kinh tế trực tiếp không có sự can thiệp của chính phủ.

Tìm kiếm lời giải đáp cho câu hỏi về ngọn nguồn và cơ chế của phát triển kinh tế – xã hội, không phải một lần mà đã nhiều lần chúng ta lo lắng rằng, ngay trong những thời kỳ từng xuất hiện những cơ sở khoa học thích hợp cho cơ chế phát triển, tuy nhiên do bị tê liệt bởi sự dốt nát, tham lam và kích động nên thực tiễn đã không biết khai thác những cơ sở đó. Nói một cách chính xác từ góc độ những quyền lợi của số đông và tất cả, họ đã bỏ phí thời gian, bởi có một số người đã kiếm (và đang kiếm) được những khoản không tồi trong việc bỏ lỡ những cơ hội này.

Tuy nhiên, nếu trong thực tế không xảy ra điều được gọi là “điều có thể về mặt lý thuyết”, thì nó cũng chứng minh được tính ưu việt của thực tiễn trên lý thuyết. Ít ra cũng xảy ra trong vật lý. Nhờ đó, chúng ta phải chờ đợi sự cáo chung của thế giới, nhưng về mặt lý thuyết thì nó có thể xảy ra ngay trong năm 2008. Trong trường hợp này, không phải do hậu quả của sự dốt nát, mà là sự tích lũy của một khối lượng khổng lồ kiến thức và thực hiện một dự án vĩ đại của loài người. Đấy là việc đầu năm 2008 đã đưa vào vận hành một trong số những thiết bị cực kỳ phức tạp trong lịch sử (và nó tốn kém nhất, bởi tiêu tốn trên 8 tỷ USD). Đối với những người đương thời, đây là cỗ máy phức tạp hơn nhiều so với trên 2 nghìn năm trước đây đối với nhiều người cổ Hy Lạp khi tiếp cận với bộ cơ khí từ Antikythery. Và cả Large Hadron Collider được biết đến với cụm từ viết tắt LHC, thiết bị được lắp đặt trong hầm ngầm dài 28 km ở vùng ngoại vi Geneva, lò gia tốc hạt, có thể giúp chúng ta tìm được lời giải đáp liên quan đến sự ra đời của vũ trụ. Có thể là nhiều giải đáp hơn chứ không phải chỉ có một. Thực là hấp dẫn, bởi kết quả thực nghiệm và các nghiên cứu lý thuyết cho thấy rằng, có thể đã không xảy ra vụ nổ lớn và chúng ta sẽ phải đính chính trong một chương ngắn ngủi về lịch sử thế giới.

“Cỗ máy cơ khí tại Geneva” này, được xây dựng trong khuôn khổ tổ hợp CERN (tiếng Pháp là Conseil Europeen pour la Recherche Nucleaire, tức là Hội đồng Nghiên cứu Hạt nhân Châu Âu), có thể theo một số người sẽ tạo ra một “hố đen” nhỏ. Một mumbo-jumbo nữa, trường hợp này lại thuộc về thế giới vật lý? Có lẽ thế, vào năm 1999 trong nguyệt san có uy tín “Scientific American” đã cảnh báo về điều này. “Điều có thể về mặt lý thuyết”, nhưng với xác suất gần bằng không. Gần bằng, nhưng lớn hơn không. Chuyện xảy ra trong bối cảnh tiến hành thực nghiệm trong lò gia tốc loại nhỏ của Mỹ BRHIC (từ tiếng Anh – Brookshaven Relativistic Heavy Ion Collider). Lúc đó, nhà vật lý nổi tiếng thuộc MIT là Frank Wilczek (cháu của một phụ nữ Ba Lan di cư sang Mỹ) đã giải thích rằng, không phải là “hố đen” mà là loại hạt kỳ lạ (tiếng Anh – strangelets). Theo lời của một số nhà vật lý – các nhà vật lý cũng có nhiều quan điểm phong phú, nhưng với những lý lẽ khác với các nhà kinh tế học – đấy là vật chất tối tồn tại trong nhân của các vì sao neutron. Nếu tồn tại như thế – bởi lẽ điều đó vẫn chưa được chứng minh – thì chúng ta phải ý thức được rằng, có thể xảy ra sự biến đổi loại hạt được biết trong vật lý là ice-9-type transiton. Khi đó toàn bộ vật chất đang bao bọc chúng ta có thể sẽ bị hòa nhập với hạt kỳ lạ này. Lúc đó, thế giới mà chúng ta đang sống sẽ biến mất… Ban lãnh đạo BRHIC đã nhanh chóng thành lập ủy ban đặc biệt gồm các nhà khoa học, ủy ban này đã loại trừ tình huống như vậy để làm yên lòng công chúng đang bị kích động bởi những tin tức của giới truyền thông. Frank Wilczek vẫn nhận giải Nobel (trong năm 2004) nhưng không phải do công bố loại hạt đó. Lại một người đó nhận giải Nobel do công lao hiểu được điều mà không một ai (hầu như không một ai) hiểu được.

Vậy thì – mặc dù có “điều có thể về mặt lý thuyết” – ngày tận thế tạm thời vẫn chưa xảy ra. Ít ra cũng không phải trong năm nay. “Điều có thể về mặt lý thuyết” là nhiều sai lầm trong sự hiểu biết về kinh tế cùng trong các chiến lược kinh doanh và chính sách kinh tế. Điều tồi tệ, là không thể loại trừ được chúng vì những lý do mà chúng ta đều biết rõ. Cần phải tiếp tục quan tâm một cách đúng đắn và cảm thông hơn so với sự phức tạp của vật lý hạt nhân tới những lý thuyết kinh tế về sự phát triển và thực hiện trong thực tiễn những phần có thể tạo thuận lợi cho sự tiến bộ. Còn những vấn đề – mặc dù khối lượng khổng lồ kiến thức đã được tích lũy và những kinh nghiệm phong phú của lịch sử, cho dù không hề ít, sẽ ngày càng nhiều hơn. Đây lại là một nghịch lý của sự phát triển.

Một số người cho rằng, chẳng có gì để viết về tương lai, điều đó không hù dọa được ai. Không cần thiết phải hù dọa, mà cũng không nên lừa dối bằng sự bình yên. Trước hết cần phải nói rằng, tương lai là không chắc chắn. Và đó là điều chắc chắn.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo: Grzegorz W. Kolodko – Thế giới đi về đâu? – NXB Thế giới 2010.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s