Một chiến lược cho thời đại kỹ thuật số

Dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo rõ ràng là những cuộc đổi mới rất quan trọng. Chúng có một tiềm năng rất lớn để thúc đẩy các giá trị kinh tế và tiến bộ xã hội, từ chế độ chăm sóc y tế cá thể hóa đến những thành phố phát triển bền vững. Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn không thể chấp nhận việc sử dụng các công nghệ này để vô hiệu hóa người dân. Các công cụ cú hích lớn và điểm công dân lạm dụng việc thu thập một cách tập trung các dữ liệu cá nhân để kiểm soát hành vi [người dân] theo những cách mang tính toàn trị về bản chất. Điều này không những không phù hợp với các nguyên tắc nhân quyền và dân chủ, mà còn không phù hợp với các nguyên tắc quản lý những xã hội sáng tạo, hiện đại. Để giải quyết những vấn đề xác thực của thế giới, thì cần phải có những cách tiếp cận tốt hơn trong lĩnh vực thông tin và quản lý rủi ro. Lĩnh vực nghiên cứu về sự đổi mới có trách nhiệm và sáng kiến “Dữ liệu cho nhân loại” (xem “Big Data for the benefit of society and humanity [Dữ liệu lớn vì lợi ích của xã hội và nhân loại]”) cung cấp những hướng dẫn về cách thức dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo nên được sử dụng như thế nào vì lợi ích của xã hội.

Bây giờ chúng ta có thể làm gì đây? Đầu tiên, ngay cả trong thời điểm của cuộc cách mạng kỹ thuật số, các quyền cơ bản của người dân cần phải được bảo vệ, vì đó là điều kiện tiên quyết cơ bản của một xã hội thiết thực, dân chủ và hiện đại. Điều này đòi hỏi việc thiết lập một khế ước xã hội mới, dựa trên sự tin tưởng và hợp tác, xem người dân và khách hàng không phải là những trở ngại hoặc tài nguyên cần được khai thác, mà là những đối tác. Về điều này, nhà nước cần phải cung cấp một khung điều tiết phù hợp, đảm bảo rằng các công nghệ được thiết kế và sử dụng theo những cách tương thích với nền dân chủ. Điều này sẽ đảm bảo khả năng tự quyết về thông tin, không chỉ về mặt lý thuyết, mà còn về mặt thực tế, bởi vì đó là điều kiện tiên quyết để dẫn dắt cuộc sống của chúng ta theo cách tự quyết và có trách nhiệm.

Cũng cần có một quyền có được bản sao các dữ liệu cá nhân được thu thập về bản thân chúng ta. Điều này cần phải được pháp luật điều tiết rằng những thông tin này phải được tự động gửi đi, theo một định dạng chuẩn, vào một thư mục lưu trữ dữ liệu cá nhân, để thông qua đó các cá nhân có thể quản lý việc sử dụng các dữ liệu của mình (có khả năng được hỗ trợ bởi các trợ lý đặc biệt về kỹ thuật số dựa vào trí tuệ nhân tạo). Để đảm bảo nhiều hơn tính riêng tư và ngăn chặn sự phân biệt đối xử, việc sử dụng trái phép các dữ liệu [cá nhân] sẽ phải bị trừng trị theo pháp luật. Như vậy, cá nhân sẽ có thể quyết định được ai là người có thể sử dụng thông tin của mình, vì mục đích gì và trong bao lâu. Ngoài ra, cần phải có những giải pháp thích hợp để đảm bảo dữ liệu [cá nhân] được lưu trữ và trao đổi một cách an toàn.

Các hệ thống tinh vi nổi tiếng, có xem xét đến nhiều tiêu chí, có thể giúp nâng cao chất lượng thông tin mà các quyết định của chúng ta dựa vào. Nếu các bộ lọc dữ liệu và các thuật toán giới thiệu và tìm kiếm được người dùng lựa chọn và cấu hình, thì chúng ta có thể nhìn vấn đề từ nhiều khía cạnh, và chúng ta sẽ ít bị thao túng bởi những thông tin bị bóp méo.

Thêm nữa, chúng ta cần có một thủ tục khiếu nại hiệu quả cho người dân, cũng như các giải pháp trừng phạt hiệu quả đối với những hành vi vi phạm quy tắc. Cuối cùng, để tạo ra đủ sức minh bạch và tin tưởng, các định chế khoa học hàng đầu nên hành động như người được ủy thác quản lý những dữ liệu và thuật toán đang thoát khỏi sự kiểm soát của nền dân chủ. Điều này cũng đòi hỏi có một quy tắc ứng xử thích hợp, ít nhất được bởi bất cứ ai truy cập vào những dữ liệu và thuật toán nhạy cảm tuân thủ – một kiểu Lời thề Hippocrate đối với các chuyên gia CNTT.

Hơn nữa, chúng ta cũng yêu cầu có một nghị trình kỹ thuật số để đặt nền tảng cho những việc làm mới và tương lai của một xã hội kỹ thuật số. Mỗi năm chúng ta đầu tư hàng tỷ USD vào các lĩnh vực nông nghiệp và cơ sở hạ tầng công cộng, trường học và các trường đại học –vì lợi ích của ngành công nghiệp và của ngành dịch vụ.

Như vậy, chúng ta cần đảm bảo những hệ thống công cộng nào để xã hội kỹ thuật số của chúng ta thành công? Đầu tiên, chúng ta cần có những khái niệm hoàn toàn mới về giáo dục. Điều này cần được tập trung nhiều hơn vào tư duy phê phán, khả năng sáng tạo, phát minh và tinh thần doanh nhân thay vì vào việc tạo ra những người lao động chuẩn (mà nhiệm vụ, trong tương lai, sẽ được thực hiện bởi các robot và các thuật toán máy tính). Giáo dục cũng nên cung cấp kiến thức hiểu biết về việc sử dụng công nghệ kỹ thuật số có trách nhiệm và có phê phán, bởi vì công dân phải nhận biết được cách thức thế giới kỹ thuật số đan chéo với thế giới vật chất. Để thực thi các quyền công dân một cách hiệu quả và có trách nhiệm, người dân không những phải hiểu biết về những công nghệ này, mà còn về những cách sử dụng nào là bất hợp pháp. Đây là lý do tại sao chúng ta cần nhiều đến sự hợp tác của các định chế khoa học, công nghiệp, chính trị, và giáo dục để làm cho kiến thức này được phổ biến rộng rãi.

Thứ hai, chúng ta cần có một nền tảng tham gia dễ sử dụng để người dân có khả năng tự làm chủ, thiết lập các dự án của chính mình, tìm kiếm đối tác, tiếp thị sản phẩm và dịch vụ trên toàn thế giới, quản lý nguồn lực và nộp thuế và đóng tiền bảo hiểm xã hội (một loại chia sẻ kinh tế cho tất cả mọi người). Để bổ sung ý này, các thị trấn và thậm chí các làng mạc phải thiết lập các trung tâm cho những cộng đồng kỹ thuật số đang phát triển (chẳng hạn như các phòng thử nghiệm địa phương), nơi có thể phối hợp phát triển và thử nghiệm miễn phí các ý tưởng. Nhờ cách tiếp cận mở và sáng tạo được tìm thấy ở các trung tâm này, mà chúng ta có thể thúc đẩy các cuộc đổi mới trên cơ sở hợp tác và có quy mô lớn.

Các hình thức cạnh tranh đặc biệt cũng có thể cung cấp thêm động lực cho sự đổi mới, giúp làm tăng tính minh bạch công cộng và tạo đà cho một xã hội kỹ thuật số có sự tham gia. Chúng có thể đặc biệt hữu ích trong việc huy động xã hội dân sự để đảm bảo các khoản đóng góp của địa phương cho việc giải quyết các vấn đề toàn cầu (ví dụ, qua chương trình “Olympics khí hậu”). Ví dụ, những nền tảng nhắm đến việc phối hợp các nguồn lực khan hiếm có thể giúp giải phóng tiềm năng to lớn của nền kinh tế tuần hoàn và chia sẻ, một nền kinh tế mà phần lớn vẫn chưa được khai thác.

Với cam kết vào một chiến lược dữ liệu mở, các chính phủ và các ngành công nghiệp sẽ ngày càng làm cho dữ liệu có sẵn để phục vụ cho khoa học và mục đích công cộng, tạo điều kiện thích hợp cho một hệ sinh thái thông tin và đổi mới hiệu quả, theo kịp những thách thức của thế giới chúng ta. Điều này có thể được khuyến khích bằng việc cắt giảm thuế, theo cùng cách như đã được áp dụng tại một số nước đối với việc sử dụng các công nghệ thân thiện với môi trường.

Thứ ba, việc xây dựng một “hệ thống thần kinh kỹ thuật số”, được điều hành bởi người dân, có thể mở ra những cơ hội mới cho Internet của Vạn vật (IoT) cần thiết cho mọi người và cung cấp những thước đo dữ liệu thời gian thực có sẵn cho mọi người. Nếu muốn sử dụng nguồn lực một cách bền vững hơn và làm chậm tiến trình biến đổi khí hậu, chúng ta cần phải đo lường các hiệu ứng phụ tích cực và tiêu cực của những tương tác của chúng ta với người khác và với môi trường của chúng ta. Bằng cách sử dụng các vòng lặp phản hồi thích hợp, các hệ thống có thể bị ảnh hưởng theo cách mà chúng đạt được những kết quả mong muốn bằng phương thức tự tổ chức.

Để thành công, chúng ta sẽ cần đến nhiều hệ thống khuyến khích và trao đổi, có sẵn cho tất cả các nhà đổi mới kinh tế, chính trị và xã hội. Điều này có thể tạo ra những thị trường hoàn toàn mới và, vì thế, cũng là cơ sở cho một sự thịnh vượng mới. Giải phóng tiềm năng gần như không giới hạn của nền kinh tế kỹ thuật số sẽ được tăng cường đáng kể bởi một hệ thống đa nguyên về tài chính (ví dụ, các loại tiền tệ sẽ được phân biệt theo chức năng) và các quy định mới cho việc trả thù lao cho các sáng chế.

Để xử lí tốt hơn sự phức tạp và đa dạng của thế giới của chúng ta trong tương lai và để biến nó thành một lợi thế, chúng ta cần phải có những trợ thủ kỹ thuật số cá thể. Các trợ thủ kỹ thuật số này cũng sẽ hưởng lợi từ những phát triển trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Trong tương lai, chúng ta có thể dự kiến sẽ có rất nhiều mạng kết hợp trí tuệ con người và trí tuệ nhân tạo được xây dựng và cấu hình lại một cách linh hoạt, khi cần thiết. Tuy nhiên, để nắm quyền kiểm soát cuộc sống của chúng ta, các mạng nói trên phải được kiểm soát một cách phân tán. Đặc biệt, chúng ta còn có thể đăng nhập và đăng xuất theo ý muốn.

(còn tiếp) 

Huỳnh Thiện Quốc Việt dịch

Nguồn: “Will Democracy Survive Big Data and Artificial Intelligence?”, Scientific American, February 25, 2017.

http://www.phantichkinhte123.com/2017/04/lieu-nen-dan-chu-co-song-sot-qua-du.html

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s