Tính chất dễ bị tổn hại của thương mại Trung Quốc nêu lên một câu hỏi: Liệu Mỹ có gây trở ngại bằng vũ lực cho việc vận chuyển phi quân sự đường hàng không và đường biển đến Trung Quốc và từ Trung Quốc đi hay không? Cần nhớ rằng cả hai bên đều có những khả năng lớn phá hủy tàu và máy bay – tên lửa chống hạm nổi và phòng không, năng lực tấn công trên không, tàu ngầm, và năng lực tấn công hải quân mặt nước, chưa nói tới chiến tranh mạng – cũng như những động cơ để sử dụng chúng. Ngoài ra, mặc dù Mỹ có những hệ thống cảm biến tinh vi để phân biệt giữa các mục tiêu quân sự và phi quân sự, trong chiến tranh, họ sẽ tập trung vào việc tìm kiếm và theo dõi các mục tiêu quân sự; hơn nữa, ISR của Trung Quốc kém tinh vi và phân biệt kém hơn, đặc biệt là ở khoảng cách xa. Điều này cho thấy những vùng trời và vùng biển rất nguy hiểm, có thể trải khắp từ Hoàng Hải tới biển Nam Trung Hoa. Giả sử rằng những doanh nghiệp thương mại không thuộc Trung Quốc sẽ thà mất doanh thu còn hơn mất tàu hay máy bay, Mỹ sẽ không cần dùng tới vũ lực để dừng hoạt động thương mại đến và đi vào Trung Quốc. Trung Quốc sẽ mất đi một lượng hoạt động thương mại đáng kể cần quá cảnh ở vùng chiến sự. Việc Mỹ đe dọa một cách rõ ràng việc vận chuyển thương mại đường biển sẽ mang tính khiêu khích, nguy hiểm và phần lớn là không cần thiết. Do đó nhóm tác giả cho rằng Mỹ sẽ không gây trở ngại như vậy.

Phần phân tích sau đây giả định chiến sự khốc liệt, mà thời lượng của cuộc chiến sẽ xác định mức độ của các tác động kinh tế. Các phí tổn gần đúng được đánh giá dưới dạng tác động lên GDP từ những sự gây rối loạn đến 3 chức năng kinh tế: thương mại, tiêu dùng và thu nhập từ các khoản đầu tư ngoài nước. Các tác động của việc phá vỡ nguồn cung năng lượng tới Trung Quốc được coi là một thành phần của sự sụt gỉm thương mại, bởi phần lớn khí tự nhiên và dầu thô mà Trung Quốc tiêu thụ là được nhập khẩu. Giả sử là những điều kiện hiện tại, tầm quan trọng và mối quan hệ của hai nền kinh tế Mỹ và Trung Quốc sẽ không thay đổi đặc tính tới năm 2025 (không giống như những thay đổi được trông đợi trong các khả năng quân sự trong thời gian đó).

Chỉ những thiệt hại GDP trực tiếp được xem xét; chưa có nỗ lực nào được thực hiện nhằm đánh giá tác động của chiến tranh trên các nền kinh tế khu vực và toàn cầu và tiếp đó là những tác động dội ngược lại nền kinh tế Mỹ và Trung Quốc. cũng không được bao gồm là những phí tổn tự thân nó ít có tác động trực tiếp tới GDP (ví dụ cơ sở hạ tầng bị hư hại, các hệ thống quân sự bị thiệt hại, chăm sóc ngắn và dài hạn cho các thương vong, những tài sản bị chiếm giữ), mặc dù bất kỳ phí tổn nào trong số này cũng có thể là khổng lồ.

Nhóm tác giả cũng không tính đến một yếu tố có thể khiến những thiệt hại của Trung Quốc trở nên tồi tệ hơn một cách đáng kể so với những thiệt hại được xác định dưới dây: sự hội nhập sâu sắc hơn của nền kinh tế Đông Á. Nền kinh tế Trung Quốc và các nước láng giềng (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, và ngày càng tăng là Đông Nam Á) phụ thuộc lẫn nhau rất nhiều, nhờ vào các mạng lưới giá trị sản xuất. Phần lớn thương mại Đông Á được tạo nên từ các hàng hóa và thành phần trung gian: Đầu vào được sản xuất ở một quốc gia được vận chuyển tới một quốc gia khác để kết hợp với các bộ phận được làm ở một nơi khác nữa và được lắp ráp thành một sản phẩm cuối trước khi được đưa vào các hệ thống phân phối của thị trường. Trong khi sự hội nhập này đã đóng góp hiệu quả và năng suất cho phép Trung Quốc và các nước láng giềng phát đạt, nó cũng làm tăng tính dễ bị tổn hại của các nền kinh tế Đông Á trước những sự gián đoạn, nhiều hơn so với thương mại thành phẩm truyền thống. Trung Quốc có thể giảm sự phụ thuộc của nước này vào hoạt động sản xuất khu vực liên kết chặt chẽ với nhau như vậy, nhưng sẽ rất khó khăn và tốn kém.

Tác động chính lên GDP là do thiệt hại về thương mại. Nhóm tác giả tỏ ra chắc chắn nhất về sự sụp đổ được ước đoán của thương mại song phương Trung – Mỹ, mà theo kinh nghiệm sẽ tụt xuống gần 0 giữa hai nước tham chiến trong khi xảy ra chiến tranh. Nhưng một điều cũng quan trọng là tính đến thiệt hại của Trung Quốc về thương mại khu vực và thương mại toàn cầu khác, do tác động vùng chiến sự.

Bây giờ, hãy xem xét điều gì có thể xảy ra đối với GDP nếu thương mại khu vực và toàn cầu không liên quan tới Mỹ của Trung Quốc, mà phần lớn bằng đường biển, cũng bị ảnh hưởng bởi chiến sự lan rộng ở Tây Thái Bình dương. Nhóm tác giả cho rằng thương mại khu vực của Trung Quốc sẽ giảm 80% và thương mại toàn cầu của nước này sẽ giảm 50%. (Một lý do khiến thương mại khu vực và toàn cầu không giảm mạnh hơn là những nhà vận chuyển Trung Quốc có thể được nhà nước ra lệnh tiếp tục hoạt động).

Mức giảm GDP được dự đoán của Trung Quốc có thể được so sánh với mức giảm GDP thực tế 29% của Đức trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, khi bản thân Đức không phải chịu thiệt hại nặng nề, cũng như mức giảm GDP 64% của Đức và mức giảm GDP 52% của Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới thứ hai, khi cả hai nước đều bị tấn công nặng nề. Dĩ nhiên, cho rằng người Trung Quốc sẽ không sẵn sàng hoặc không thể tiếp tục chiến đấu bất chấp những phí tổn như vậy tức là phớt lờ việc người Đức và người Nhật đã chịu đựng được những phí tổn lớn hơn nhiều, cùng với đó là sự phá hủy lan rộng, và đã không đầu hàng cho tới khi không còn lựa chọn nào khác. Hơn nữa, nhà nước Trung Quốc có lẽ sẽ hành động để giới hạn tác động lên sự tiêu thụ, như nhóm tác giả đã đánh giá. Tuy vậy, các tác động lên Trung Quốc và các công dân nước này do sự sụt giảm 1/3 GDP rõ ràng sẽ là nghiêm trọng và kéo dài. Ngược lại, các tác động của một cuộc xung đột kéo dài và khốc liệt lên Mỹ và các công dân nước này, dù mạnh mẽ, cũng sẽ tương đương với một cuộc suy thoái nghiêm trọng.

Trong một cuộc xung đột bị kiềm chế và cường độ nhẹ, các phí tổn kinh tế từ thương mại bị thiệt hại, tiêu dùng và thu nhập từ nắm giữ tài sản ngoài nước sẽ có kiểu tương tự, về cơ bản có quy mô nhỏ hơn nhiều và có hại cho Trung Quốc một cách không cân xứng.

Theo một cách có tính suy đoán hơn, cả Trung Quốc và Mỹ sẽ dễ bị tổn hại bởi các phí tổn kinh tế trong trường hợp chiến tranh mạng, điều có khả năng xảy ra trong một cuộc xung đột khốc liệt, chuyển đổi đột ngột từ lĩnh vực quân sự sang các lĩnh vực dân sự. Mặc dù mỗi nước sẽ có ác cảm mạnh với chiến tranh mạng “phổ biến” và do đó cả hai có thể kiểm chế lẫn nhau để không tấn công các mạng lưới máy tính phi quân sự của bên kia, năng lực kiềm chế chiến tranh mạng, một khi đã bắt đầu, là chưa biết – nếu không muốn nói là không thể biết được. Một số hạ tầng mạng lưới hỗ trợ nhiều hệ thống máy tính, và một số hệ thống máy tính hỗ trợ hoạt động quân sự cũng được sử dụng cho các mục đích thương mại hoặc các mục đích dân sự khác. Ví dụ, việc cung cấp các lực lượng Mỹ trong một cuộc xung đột có vũ trang lớn có thể phụ thuộc vào các công ty hậu cần, vốn dĩ phụ thuộc chủ yếu vào các hệ thống dữ liệu mở, có thể là dựa vào Internet, để quản lý và vận chuyển nguyên liệu. Liệu Trung Quốc có kiềm chế không cố gắng phá hoại những hệ thống như vậy trong trường hợp xảy ra chiến tranh hay không? Liệu cả hai nước có không bị cám dỗ để phá hoại hệ thống viễn thông hoặc kiểm soát không lưu hoặc các hệ thống phân phối năng lượng hỗ trợ chiến đấu, hoặc can thiệp vào các mạng lưới dịch vụ chính phủ hay không? Tóm lại, “vành đai trắng phòng lửa” tách rời chiến tranh mạng hoạt động quân sự với mạng kinh tế quốc gia có thể tỏ ra yếu kém; một khi đã bị vượt qua, chiến tranh mạng có thể vượt ra ngoài tầm kiểm soát, ảnh hưởng tới tất cả các kiểu hạ tầng thông tin then chốt, mạng Internet và các hệ thống thương mại.

Nói một cách rất chung, Trung Quốc và Mỹ đểu dễ bị tổn hại như nhau trước những thiệt hại mà chiến tranh mạng dân sự như vậy có thể gây ra, bởi cả hai nền kinh tế và xã hội đều phụ thuộc nhiều vào các mạng lưới máy tính. Những đánh giá về thiệt hại kinh tế từ một loạt các cuộc tấn công mạng quy mô lớn vào Mỹ rơi vào khoảng từ 70 tỷ USD đến 900 tỷ USD. Với ít nhất 200 triệu người dùng Internet nhiều hơn so với Mỹ, Trung Quốc cũng có nhiều điều để mất từ việc nhắm vào hạ tầng mạng dân sự ngang bằng với Mỹ. Nền kinh tế Trung Quốc đã trở nên rất hợp nhất trong nước và với phần còn lại của thế giới, và sự hội nhập này được tạo điều kiện bởi mạng lưới dữ liệu có thể dễ bị tổn hại. Sự gây rối loạn về thương nghiệp cả trong nước lẫn ngoài nước do các cuộc tấn công mạng gây ra có thể làm trầm trọng thêm các phí tổn kinh tế của Trung Quốc cho chiến tranh. Cả hai nước đều có khả năng vá víu, khắc phục dần, và mặt khác kiềm chế các tác động của các cuộc tấn công mạng; tuy nhiên, các tác động tích lũy của nhiều cú sốc ở các lĩnh vực khác nhau có thể gây ra những sự sụt giảm đáng kể về sản xuất, thương mại và tiêu dùng. Mặc dù nhóm tác giả không đưa ra ước tính về những phí tổn có thể có của chiến tranh mạng leo thang, rõ ràng những phí tổn này có thể là rất lớn đối với cả hai bên trong trường hợp xảy ra xung đột Trung – Mỹ khốc liệt và kéo dài.

Nói tóm lại, thiệt hại kinh tế mà một cuộc chiến Trung – Mỹ có thể gây ra, trừ phi chóng vánh hoặc cường độ nhẹ, sẽ là lớn hơn đáng kể đối với Trung Quốc so với Mỹ, một điểm bất cân xứng có khả năng sẽ còn tồn tại nếu không muốn nói là còn tăng lên tới năm 2025. Không giống như sự cân bằng quân sự, Trung Quốc không thể làm gì nhiều, do nhu cầu của nước này về các thị trường toàn cầu và các nguồn lực, để giảm nhẹ những nguy cơ kinh tế của một cuộc chiến với Mỹ. Sự hội nhập kinh tế đã tạo điều kiện cho sự phát triển của Trung Quốc lại đặt nước này vào nguy cơ rằng chiến tranh có thể khiến sự phát triển đó đột ngột dừng lại. Mặc dù điều này hẳn sẽ làm giảm bớt bất kỳ sự khích lệ nào mà quân đội Trung Quốc có thể cảm nhận hoặc truyền đạt về một bức tranh quân sự ngày càng tươi sáng, nó không có nghĩa là người Trung Quốc sẽ không sẵn sàng hoặc không thể chịu đựng được một cái giá như vậy. Những nước lớn thu trận đã từng chịu đựng những điều tồi tệ hơn nhiều.

(còn tiếp) 

Nguồn: www.rand.org

CĐQT số 01/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s