Tuy nhiên, Cú hích lớn là không phù hợp để giải quyết nhiều vấn đề của chúng ta. Điều này đặc biệt đúng đối với những thách thức liên quan đến tính phức tạp của thế giới chúng ta. Mặc dù đã có 90 quốc gia sử dụng Cú hích, nhưng nó đã không làm giảm các vấn đề xã hội của chúng ta – mà còn trái lại nữa. Hiện tượng khí hậu nóng lên toàn cầu đang tiến triển. Hòa bình trên thế giới là điều mong manh, và chủ nghĩa khủng bố đang gia tăng. Tội phạm mạng bùng nổ, và cuộc khủng hoảng kinh tế và nợ cũng chưa được giải quyết tại nhiều nước.

Chúng ta cũng chưa có giải pháp nào để giải quyết sự thiếu hiệu quả của các thị trường tài chính, như lời thừa nhận gần đây của Richard Thaler, một giáo chủ về Cú hích. Theo quan điểm của ông, nếu nhà nước kiểm soát các thị trường tài chính, thì điều này sẽ càng làm trầm trọng thêm vấn đề. Nhưng như vậy tại sao lại phải kiểm soát xã hội chúng ta theo hướng từ trên xuống, một điều thậm chí còn phức tạp hơn đối với một thị trường tài chính? Xã hội không phải là một cỗ máy, và chúng ta không thể điều khiển các hệ thống phức tạp như đối với một chiếc xe. Điều này có thể được hiểu qua việc thảo luận một hệ thống phức tạp khác: cơ thể của chúng ta. Để chữa bệnh, chúng ta cần dùng đúng thuốc, vào đúng giờ giấc, với đúng liều lượng. Nhiều phương pháp điều trị cũng có những tác dụng phụ và tương tác nghiêm trọng. Điều tương tự, tất nhiên, cũng được chờ đợi là sẽ xảy ra đối với các hoạt động can thiệp về mặt xã hội của Cú hích lớn. Chúng ta thường không biết rõ trước điều gì là tốt hay xấu cho xã hội. 60% các kết quả khoa học về tâm lý học đều không thể lặp lại được. Do đó, có nhiều khả năng là Cú hích lớn có thể gây hại nhiều hơn là lợi.

Hơn nữa, chúng ta không có giải pháp nào tốt cho tất cả mọi người. Ví dụ, trong những thập kỷ gần đây, chúng ta đã thấy những khuyến cáo về thực phẩm luôn thay đổi theo thời gian. Nhiều người cũng đã bị bệnh vì vấn nạn thức ăn, có thể thậm chí dẫn đến tử vong. Việc truy tìm một cách đại trà một số loại ung thư và một số bệnh khác nay bị xem xét một cách phê phán, bởi vì các tác dụng phụ của những chẩn đoán sai lầm thường lớn hơn lợi ích nhận được. Do đó, nếu ai đó quyết định sử dụng Cú hích lớn, thì cơ sở khoa học, tính minh bạch, sự đánh giá về mặt đạo đức và sự kiểm soát về mặt dân chủ của việc sử dụng này thật sự là những điểm mấu chốt. Các giải pháp đưa ra sẽ phải đảm bảo có những cải tiến đáng kể về mặt thống kê, và các tác dụng phụ sẽ phải ở mức chấp nhận được. Người dùng cần phải được nhận biết về những điều nói trên (giống như một tờ rơi y tế), và người được xử lí sẽ phải có tiếng nói cuối cùng.

Ngoài ra, việc áp dụng một giải pháp và cùng một giải pháp cho toàn thể dân số không phải là một ý hay. Nhưng còn có quá ít giải pháp được biết đến là những giải pháp thích hợp cho cá nhân. Điều quan trọng đối với xã hội là không chỉ áp dụng nhiều phương pháp xử lý khác nhau để duy trì sự đa dạng, mà sự tương quan (liên quan đến việc đưa ra giải pháp nào trong một bối cảnh đặc biệt nào) cũng quan trọng không kém. Đối với sự vận hành của xã hội, điều cần thiết là con người vận dụng nhiều vai trò khác nhau, phù hợp với tình hình tương ứng hiện tại của họ. Cú hích lớn còn lâu mới có khả năng cung cấp điều này.

Thay vào đó, hiện thời Dữ liệu lớn dựa trên sự cá thể hóa tạo ra những vấn đề mới như sự phân biệt đối xử. Ví dụ, nếu chúng ta đưa ra các mức phí bảo hiểm y tế phụ thuộc vào một số chế độ ăn uống, thì người Do Thái, người Hồi giáo và người Kitô giáo, phụ nữ và nam giới sẽ phải trả những mức phí khác nhau. Vì vậy, sẽ nảy sinh một loạt những vấn đề mới.

Vì thế, Richard Thaler đã không ngừng nhấn mạnh rằng Cú hích lớn chỉ nên được sử dụng theo những cách có lợi. Thử lấy một ví dụ hàng đầu, làm thế nào để sử dụng Cú hích, khi ông đề cập đến hệ thống dẫn đường dựa trên GPS. Tuy nhiên, chính người sử dụng phải bật và tắt hệ thống này. Người dùng cũng phải định rõ mục tiêu tương ứng. Kế đến, trợ thủ kỹ thuật số sẽ cung cấp nhiều lựa chọn thay thế, để người sử dụng có thể tự do lựa chọn. Sau đó, trợ thủ kỹ thuật số sẽ hỗ trợ người sử dụng trong khả năng tốt nhất để đạt được mục tiêu và đưa ra những quyết định tốt hơn. Điều này chắc chắn là cách tiếp cận đúng để cải thiện hành vi của người dân, nhưng ngày nay tinh thần Cú hích lớn khá khác với điều nói trên.

KỸ THUẬT SỐ TỰ QUYẾT THEO “QUYỀN CÓ ĐƯỢC BẢN SAO”

Ernst Hafen

Châu Âu phải đảm bảo người dân có được quyền có một bản sao kỹ thuật số về tất cả các dữ liệu liên quan đến họ (Quyền có được bản sao), theo Ernst Hafen. Bước đầu tiên hướng tới tính dân chủ về dữ liệu sẽ là việc thành lập các ngân hàng hợp tác về dữ liệu cá nhân được sở hữu bởi người dân chứ không phải bởi các cổ đông của công ty.

Ngành y khoa có thể hưởng lợi từ các dữ liệu y tế. Tuy nhiên, quyền truy cập vào dữ liệu cá nhân phải được chính người sở hữu dữ liệu (đối tượng của dữ liệu) kiểm soát. “Quyền có được bản sao” tạo ra cơ sở cho một hình thức kiểm soát như vậy.

Tại châu Âu, chúng ta thích chỉ ra rằng chúng ta đang sống trong những xã hội tự do, dân chủ. Tuy nhiên, chúng ta gần như trở nên phụ thuộc một cách vô thức vào các doanh nghiệp đa quốc gia về dữ liệu, những doanh nghiệp cung cấp các dịch vụ miễn phí mà chúng ta phải trả tiền cho chính những dữ liệu của mình. Dữ liệu cá nhân – mà ngày nay đôi khi còn được gọi là một “loại tài sản mới” hay dầu hỏa của thế kỷ 21 – được tìm kiếm rất nhiều. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có ai thành công trong việc trích xuất lợi thế tối đa từ việc sử dụng dữ liệu cá nhân bởi vì nó nằm trong nhiều tập dữ liệu khác nhau. Google và Facebook có thể biết về các dữ liệu y tế của chúng ta nhiều hơn so với bác sĩ của chúng ta, nhưng ngay cả các doanh nghiệp này cũng không thể đối chiếu tất cả các dữ liệu của chúng ta, bởi vì họ không có quyền truy cập vào các hồ sơ bệnh án, các hóa đơn mua sắm, hoặc các thông tin về bản đồ gen của chúng ta. Trái với các loại tài sản khác, dữ liệu có thể được sao chép với hầu như không có chi phí. Mọi người đều có quyền có được một bản sao của tất cả các dữ liệu cá nhân của họ. Bằng cách này, họ có thể kiểm soát việc sử dụng và tổng gộp dữ liệu của mình và tự quyết định xem có nên cấp quyền truy cập cho bạn bè, một bác sĩ khác, hoặc cộng đồng khoa học hay không.

Sự xuất hiện của các cảm biến và các ứng dụng y tế di động có nghĩa là bệnh nhân có thể đóng góp đáng kể cho những hiểu biết về y tế. Bằng cách ghi lại tình hình sức khỏe của cơ thể trên điện thoại thông minh của mình, chẳng hạn như các chỉ số y tế và các tác dụng phụ của thuốc, họ cung cấp những dữ liệu quan trọng để có thể quan sát các cách thức điều trị được áp dụng, đánh giá các công nghệ về y tế, và thực hành y khoa dựa trên bằng chứng nói chung. Đây cũng là một nghĩa vụ về đạo đức khi cho người dân tiếp cận với các bản sao những dữ liệu của họ và cho phép họ tham gia vào các cuộc nghiên cứu y học, bởi vì điều này sẽ cứu sống người bệnh và làm cho chế độ chăm sóc y tế có mức giá phải chăng hơn.

Các nước châu Âu nên có cam kết về quyền tự quyết kỹ thuật số của người dân bằng cách đưa “Quyền có được bản sao” vào hiến pháp của họ, như đã được đề xuất tại Thụy Sĩ. Bằng cách này, người dân có thể sử dụng dữ liệu của họ để đóng một vai trò tích cực trong nền kinh tế dữ liệu toàn cầu. Nếu họ có thể lưu trữ bản sao các dữ liệu của họ tại các định chế hợp tác phi lợi nhuận, được người dân kiểm soát, thì một phần lớn các giá trị kinh tế của dữ liệu cá nhân có thể phục vụ trở lại lợi ích của xã hội. Các định chế hợp tác sẽ đóng vai trò là người được ủy thác trong việc quản lý dữ liệu của các thành viên của họ. Điều này sẽ dẫn đến việc dân chủ hóa thị trường dữ liệu cá nhân và kết thúc sự phụ thuộc vào kỹ thuật số.

XÃ HỘI DÂN CHỦ KỸ THUẬT SỐ

Người dân phải được phép tham gia tích cực

Để xử lí công nghệ tương lai theo cách có trách nhiệm, điều cần thiết là mỗi người chúng ta có thể tham gia vào quá trình ra quyết định, theo lập luận của Bruno S. Frey từ Đại học Basel

Làm thế nào các cuộc đổi mới có trách nhiệm có thể được phát huy một cách hiệu quả? Những lời kêu gọi công chúng, nếu có, đạt được rất ít hiệu quả nếu các định chế hoặc các quy tắc định hình sự tương tác của con người không được thiết kế để khuyến khích và cho phép người dân đáp ứng những yêu cầu này.

Chúng ta cần xem xét nhiều loại hình định chế. Điều quan trọng nhất là xã hội phải được phân quyền, theo nguyên tắc các quyết định nên được đưa ra ở cấp thấp nhất có thể. Có ba chiều kích quan trọng.

  • Không gian phân quyền nằm trong một cơ chế liên bang mạnh mẽ. Các tỉnh thành, khu vực và phường xã phải được giao đủ quyền tự chủ. Trong một mức độ rộng lớn, họ phải có khả năng thiết lập các mức thuế riêng và quyết định các khoản chi tiêu công của chính họ.
  • Chức năng phân quyền theo lĩnh vực chi tiêu công (ví dụ như về giáo dục, y tế, môi trường, cung cấp nước sinh hoạt, giao thông, văn hóa, v.v.) cũng là một điều mong muốn. Khái niệm này đã được phát triển thông qua đề xuất về FOCJ, hay “Functional, Overlapping and Competing Jurisdictions [thẩm quyền chức năng chồng chéo và cạnh tranh]”.
  • Chính trị phân quyền liên quan đến việc phân chia quyền lực giữa các cơ quan hành pháp (chính phủ), lập pháp (quốc hội) và tòa án. Các phương tiện truyền thông công cộng và các giới học viện nên là những trụ cột bổ sung.

Những kiểu phân quyền này sẽ tiếp tục có tầm quan trọng lớn trong xã hội kỹ thuật số của tương lai.

Ngoài ra, người dân phải có cơ hội trực tiếp tham gia vào quá trình ra quyết định đối với những vấn đề đặc biệt qua phương thức trưng cầu ý dân phổ thông. Trong diễn ngôn trước một cuộc trưng cầu ý dân như vậy, tất cả các lập luận có liên quan cần được đưa ra và tuyên bố theo một cách có tổ chức. Cần so sánh nhiều đề xuất khác nhau về cách thức giải quyết một vấn đề đặc biệt và thu hẹp lại với những đề xuất có vẻ hứa hẹn nhất, và tích gộp càng nhiều ý kiến càng tốt trong quá trình điều đình. Cuối cùng, cần phải tổ chức một cuộc trưng cầu ý dân, nhằm xác định giải pháp khả thi nhất với những điều kiện của địa phương (khả thi theo nghĩa nhận được sự ủng hộ đa dạng của cử tri).

Ngày nay, các công cụ thảo luận trực tuyến có thể hỗ trợ hiệu quả những quá trình như vậy. Điều này làm cho chúng ta có thể xem xét một phạm vi rộng lớn hơn và đa dạng hơn các ý tưởng và kiến ​​thức, thu hút “trí tuệ tập thể” để đưa ra những đề xuất tốt hơn về chính sách.

Một cách khác để thực hiện mười đề xuất là tạo ra những thể chế mới phi chính thống. Ví dụ, chúng ta có thể thiết lập một thể chế bắt buộc đối với mọi cơ quan chính thức làm công việc “advocatus diaboli [Luật sư của quỷ – Người đưa ra những bằng chứng để phản bác việc phong thánh cho ai đó – ND]”Nhà tư duy phi chính thống này sẽ được giao nhiệm vụ phát triển những lập luận phản biện và những tùy chọn thay thế đối với mỗi đề xuất. Điều này sẽ làm giảm xu hướng tư duy theo những đường hướng “chính trị đúng đắn” và những cách tiếp cận phi truyền thống để giải quyết vấn đề cũng sẽ được xem xét.

Một giải pháp phi chính thống khác là chọn lựa trong số các tùy chọn thay thế được coi là hợp lý trong quá trình trao đổi, sử dụng những cơ chế ra quyết định ngẫu nhiên. Một cách tiếp cận như vậy sẽ làm tăng cơ hội để các đề xuất và ý tưởng phi truyền thống và thường bị bỏ qua sẽ được tích gộp vào xã hội kỹ thuật số của tương lai.

Bruno S. Frey

Bruno Frey (* 1941) là một nhà kinh tế học hàn lâm và Giáo sư thỉnh giảng thường xuyên tại Đại học Basel, nơi ông điều hành Trung tâm Nghiên cứu về Kinh tế học và Phúc lợi (CREW). Ông cũng là Giám đốc phụ trách nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu về Kinh tế học, Quản trị và Nghệ thuật (CREMA) tại Zurich.

(còn tiếp) 

Huỳnh Thiện Quốc Việt dịch

Nguồn: “Will Democracy Survive Big Data and Artificial Intelligence?”, Scientific American, February 25, 2017.

http://www.phantichkinhte123.com/2017/04/lieu-nen-dan-chu-co-song-sot-qua-du.html

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s