I/ Giới thiệu

Các nhà quan sát Triều Tiên sẽ theo dõi rất sát sao nước này trong những tháng tới để tìm ra bất cứ dấu hiệu nào cho thấy chế độ Kim Jong Un cầm quyền đang cảm thấy những tác động của các biện pháp trừng phạt tài chính và hạn chế thương mại mới và cứng rắn hơn. Hy vọng là áp lực này sẽ kiềm chế giới lãnh đạo Triều Tiên và buộc họ phải hạn chế hành vi khiêu khích của mình và trở lại bàn đàm phán để thảo luận những giới hạn có ý nghĩa đối với các chương trình tên lửa hạt nhân và đạn đạo của họ. Khả năng điều này xảy ra là khó đoán. Tuy nhiên, điều có vẻ chắc chắn là nếu Triều Tiên duy trì thái độ hung hăng của mình và tiếp tục không chỉ đe dọa các đồng minh của Mỹ mà còn gây một mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh quốc gia Mỹ, áp lực sẽ gia tăng để có hành động mang tính trừng phạt nhiều hơn, bao gồm các biện pháp nhằm tích cực phá hoại chế độ Kim.

Triển vọng của sự thay đổi chế độ ở Triều Tiên có sức hấp dẫn không thể phủ nhận. Giả định chung là sự sụp đổ của triều đại nhà Kim – những người cai trị duy nhất mà Triều Tiên từng biết đến – chắc chắn sẽ đẩy nhanh sự kết thúc của nước này như một nước độc lập và khởi động việc tái thống nhất bán đảo này. Ngoài việc chấm dứt một lần cho mãi mãi sự đối đầu quân sự nguy hiểm và mối đe dọa phổ biến hạt nhân trong khu vực, sự tái thống nhất cuối cùng cũng sẽ giải thoát người dân đã phải chịu đau khổ suốt một thời gian dài của Triều Tiên khỏi hàng thập niên áp bức và nghèo khổ. Tuy nhiên, việc thực hiện thay đổi chế độ thông qua can thiệp vũ trang không chắc sẽ thu hút được nhiều người ủng hộ, nếu có. Mỹ vẫn đang vật lộn với những hậu quả hao tiền tốn của của việc lật đổ các chế độ ở Afghanistan, Iraq và Libya sử dụng sức mạnh quân sự cho sự lựa chọn này nhằm có được lực kéo chính sách quan trọng, mặc dù trong những trường hợp nhất định điều này không thể bị loại trừ. Thay vào đó, một chiến lược mà sử dụng nhiều biện pháp “phi động lực” không can thiệp vũ trang – kinh tế, chính trị, thông  tin, mạng – nhằm làm suy yếu hay lật đổ chế độ Triều Tiên có thể giành được sự ủng hộ. Có thể lập luận là việc thực hiện các biện pháp như vậy sẽ không thể hiện một sự thay đổi về chất thực sự trong chính sách mà đúng hơn là một sự tăng cường các nỗ lực hiện tại. Xét cho cùng, khó mà phủ nhận rằng chính sách trừng phạt hiện hành không có liên quan chút nào đến sự tồn tại của chế độ ở Triều Tiên. Chẳng hạn như, sự bất mãn của công chúng đối với giới lãnh đạo có thể gia tăng một cách dễ hiểu nếu nhiều hàng hóa cơ bản đột ngột đắt đỏ hay khan hiếm hơn – điều đã trở nên ngày càng phổ biến trong những năm gần đây như là kết quả của việc thị trường hàng hóa nền kinh tế Triều Tiên – do chiến dịch trừng phạt gia tăng. Tương tự, ảnh hưởng của các lệnh trừng phạt đối với thu nhập nước ngoài của chế độ Kim có thể tác động trực tiếp đến khả năng của nó mua chuộc lòng trung thành tiếp tục của những người mà nó dựa vào để điều hành đất nước. Lường trước việc chính sách đối với Triều Tiên sẽ trở thành một đề tài cho tranh luận đang gia tăng ở Mỹ, đặc biệt khi chính quyền tiếp theo bắt đầu xem xét lại các lựa chọn của Mỹ, điều có ích là đặt ra một số câu hỏi cơ bản về các triển vọng cho sự thay đổi chế độ và những lợi ích được cho là của điều này. Điều này có thể xảy ra như thế nào, và kịch bản có vẻ như có khả năng xảy ra nhất là gì? Liệu áp lực bên ngoài và các hành động khác có thể thúc đẩy sự thay đổi như vậy hay không? Các hậu quả và kết quả có thể có là gì? Liệu chúng ta có thể cho rằng các kết quả được ưa thích hơn là sẽ đạt được hay không? Đây là những câu hỏi khó trả lời, do thách thức căn bản của việc đánh giá các cơ chế hoạt động bên trong của Triều Tiên, chưa kể đến những sự không chắc chắn vốn có của các sự việc bất ngờ có thể xảy ra trong tương lai. Tuy nhiên, một số phán đoán thăm dò có thể được đưa ra đặc biệt với kiến thức thu được từ các trường hợp có thể so sánh được. Trong khi một phân tích so sánh có thể dường như không mang lại triển vọng gì cho Triều Tiên, do nước này là một nước nằm ngoài cùng trong hệ thống quốc tế, những nhà nước độc tài có khuynh hướng chung nhau nhiều điểm, vì vậy mà việc hiểu được chúng tồn tại và kết thúc ra sao có thể là có ích. Mục đích ở đây là đưa ra một đánh giá sơ bộ về các triển vọng và hậu quả có thể có của sự thay đổi chế độ ở Triều Tiên với hy vọng nó sẽ khuyến khích sự phân tích cặn kẽ và toàn diện hơn. Trước khi tiếp tục, điều quan trọng là phải chắc chắn về việc các thuật ngữ “sự bất ổn”, “sự thay đổi chế độ” và “sự sụp đổ” ở đây được định nghĩa như thế nào. Đáng tiếc là, những thuật ngữ này thường được sử dụng một cách lỏng lẻo hoặc có thể thay thế cho nhau khi mà trên thực tế chúng mang các nghĩa khác nhau. Sự bất ổn ở đây ám chỉ một sự phá vỡ nghiêm trọng các chức năng thông thường hay thẩm quyền quản lý của một nhà nước. Nó có thể được thực hiện theo nhiều cách khác nhau, như sự bất mãn và bất an liên tục của dân chúng đối với giới lãnh đạo và các thể chế của một nhà nước; sự ngưng trệ các chức năng lập pháp và hành pháp thông thường; hay các thách thức nghiêm trọng và trái hiến pháp đối với giới lãnh đạo đất nước. Hơn nữa, sự bất ổn có thể phát sinh như là hệ quả của một sự kiện đơn lẻ – chẳng hạn như, sự ra đi đột ngột của lãnh đạo một nước mà không có một tiến trình kế vị nào đã được chấp thuận diễn ra hay một “cú sốc” nào khác, dù từ bên trong hay bên ngoài, mà gây nên sự hỗn loạn chính trị đáng kể. Sự bất ổn cũng có thể phát sinh thông qua các sự kiện, như các cuộc biểu tình, các cuộc bãi công hay một thảm họa môi trường, mà làm xói mòn ngày càng tăng các chức năng nhà nước hay chế độ cầm quyền. Trong khi đó, sự thay đổi chế độ ở đây ám chỉ sự kết thúc của chính quyền quản lý hiện có bao gồm giới lãnh đạo và các cơ chế hỗ trợ cần thiết của nó, đặc biệt là các bộ máy chính trị và an ninh có liên quan. Không nên nhầm lẫn với một chế độ được biến đổi (nghĩa là, ở đó chính quyền quản lý hoặc là thay thế giới lãnh đạo của mình hoặc là thông qua các chính sách mới trong khi vẫn duy trì quyền kiểm soát về chính trị). Cuối cùng, điều quan trọng là phải nhấn mạnh rằng sự thay đổi chế độ không giống như sự sụp đổ của nhà nước, mà trong đó các công cụ kiểm soát chính phủ và điều chỉnh cuộc sống hàng ngày ngừng thực hiện chức năng, kết quả là tình trạng mất trật tự và vô chính phủ có khả năng lan rộng. Một chế độ cầm quyền có thể thay đổi mà ít hoặc không ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng liên tục của nhà nước – ít nhất là trong ngắn hạn. Ngược lại, các chức năng cơ bản của nhà nước có thể bị suy giảm hay thỏa hiệp một cách đáng kể theo thời gian mà chế độ không nhất thiết phải thay đổi. Tuy nhiên, sự sụp đổ, theo cái nghĩa là chính quyền quản lý trung ương không còn khả năng thi hành mệnh lệnh của mình đối với phần lớn đất nước, thường báo trước sự thay đổi chế độ.

II/ Những triển vọng cho sự thay đổi chế độ ở Triều Tiên là gì?

Mặc dù sự thay đổi chế độ có thể được gây ra bởi nhiều yếu tố, nó xảy ra một cách điển hình theo 1 trong 3 cách. Thứ nhất là một tiến trình phần lớn là “từ dưới lên trên”, mà trong đó sự bất mãn và bất an của dân chúng tạo đà và cuối cùng dẫn đến sự lật đổ bị ép buộc hay sự chấm dứt tự nguyện của chế độ. Thứ hai, ngược lại, là một tiến trình “từ trên xuống” mà trong đó giới lãnh đạo bị ám sát, bị gạt bỏ trong một cuộc đảo chính, tự nguyện rời bỏ hay chết mà không có một thỏa thuận kế vị đã được chấp thuận diễn ra, dẫn đến sự xóa bỏ hoàn toàn chế độ chính trị rộng lớn hơn. Con đường thứ ba là thông qua áp lực bên ngoài, mà có thể dưới những hình thức khác nhau, bao gồm việc sử dụng lực lượng quân sự. Mặc dù 3 con đường dẫn đến sự thay đổi chế độ này khác nhau về mặt khái niệm, nhưng chúng cũng có thể xảy ra theo cách tương tác và tăng cường lẫn nhau. Sự bất an của dân chúng có thể đẩy nhanh sự thay đổi ở cấp cao nhất (và ngược lại), trong khi cả hai tiến trình có thể bị ảnh hưởng bởi các áp lực bên ngoài. Khi đánh giá các triển vọng cho sự thay đổi chế độ ở Triều Tiên, điều có ích là bắt đầu bằng một số nhận xét toàn diện về việc các chế độ độc tài trải qua sự thay đổi chính trị như thế nào.

(còn tiếp) 

Nguồn: Viện Mỹ – Triều tại SAIS – tháng 12/2016

TLTKĐB – 09/01/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s