Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc thời gian qua khá căng thẳng từ những diễn biến liên quan đến tranh chấp Biển Đông cùng những động thái mới của Việt Nam với Mỹ và Nhật Bản mà Trung Quốc từng đưa ra lời cảnh báo, Thanh Trúc phỏng vấn Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, chuyên gia về quan hệ quốc tế Đại học George Mason, Mỹ, về những sự việc mới xảy ra trên Biển Đông:

– Thưa Giáo sư, các chuyên gia quốc tế đánh giá quan hệ Việt Nam và Trung Quốc trong vài tuần qua đã trở nên căng thẳng sau khi Tướng Phạm Trường Long, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc cắt ngắn chuyến thăm Việt Nam. Nhưng người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam gần đây lại tuyên bố hai bên không căng thẳng. Ông nhận định như thế nào về tình hình quan hệ hai nước hiện nay?

+ Quan hệ 2 nước khi nóng khi lạnh, một trong những nguyên nhân mâu thuẫn là vấn đề tranh chấp chủ quyền biển đảo trên Biển Đông. Tranh chấp lên đỉnh điểm vào năm 2014 khi Trung Quốc kéo giàn khoan Hải Dương 981 vào Biển Đông và Việt Nam phản đối dữ dội. Nhưng sau khi họ kéo ra thì quan hệ 2 bên lại bắt đầu ấm lại cho đến chuyến thăm của ông Phạm Trường Long thì sự kiện đột nhiên ông về nước rõ ràng là có chuyện không hay. Bởi vì, trong chương trình viếng thăm ngoại giao thì ông sẽ cùng Bộ trưởng Quốc phòng Ngô Xuân Lịch chủ trì cuộc giao lưu quân sự 2 bên ở vùng biên giới 2 tỉnh Lạng Sơn và Vân Nam, sự kiện này đã bị hủy.

– Có lẽ hai nước đều không muốn làm cho sự việc căng thẳng hơn nên Trung Quốc chỉ cho biết Phạm Trường Long về sớm bởi vì có khó khăn trong việc sắp đặt chương trình và phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Việt Nam cho rằng không có căng thẳng, nhưng trên thực tế có nhiều dấu hiệu căng thẳng.

Thứ nhất, khi Tướng Phạm Trường Long đột ngột về nước sớm ngày 18/6 thì chiều hôm đó, Cục Hải vụ của Trung Quốc tuyên bố đưa giàn khoan đi vào cửa Vịnh Bắc Bộ, vùng biển mà hai nước đang đàm phán để giải quyết vấn đề lãnh hải. Cũng sáng hôm đó, 2 tàu Trung Quốc do những sĩ quan mặc quân phục đã tấn công tàu đánh cá Việt Nam.

Thứ hai, báo Trung Quốc tường thuật lại là khi gặp các nhà lãnh đạo cao cấp của Việt Nam chính ông Long đã nói thẳng là tất cả các biển và các đảo vùng Biển Đông thuộc về Trung Quốc từ thời thượng cổ.

Thứ ba, Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế của Mỹ (CSIS) cho biết ông Long đến Việt Nam để phản đối việc Việt Nam cho phép công ty của Tây Ban Nha khai thác lô 118 Cá Voi Xanh và lô 136 nhưng bị Việt Nam phản đối nên ông bỏ về. Ba điều đó cho thấy rõ ràng là có sự căng thẳng.

– Tờ Thời báo Hoàn Cầu của Trung Quốc mới đây đăng cảnh báo Việt Nam về “ngoại giao đi dây” tức là quan hệ với cả Mỹ và Nhật Bản. Những bước tiến nào trong quan hệ của Việt Nam với Nhật Bản và Mỹ gần đây khiến Trung Quốc lo ngại nhất?

+ Từ khi Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú trọng thăm Mỹ nào năm 2015 và tuyên bố Mỹ là địa bàn hoạt động tối quan trọng của nền ngoại giao Việt Nam, từ đó có sự đồng ý của Đảng và Nhà nước về quan hệ Việt – Mỹ tăng cường nhanh chóng, nhất là về phương diện quốc phòng. Gần đây, Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc là người lãnh đạo đầu tiên ở Đông Nam Á được mời sang Mỹ hội kiến với ông Trump và ký những hiệp ước thỏa thuận tăng cường hợp tác. Đồng thời, Mỹ cũng đã giao cho Việt Nam tàu tuần tra. Khi ông Phúc sang Mỹ thì Thượng nghị sĩ Mỹ John McCain đã dẫn đầu đoàn quốc phòng của thượng viện sang thăm Việt Nam và Vịnh Cam Ranh của Việt Nam. Khi đó, tàu John McCain cũng có mặt ở Cam Ranh. Những điều đó cho thấy những dấu hiệu Mỹ và Việt Nam xích lại gần nhau.

Trước khi thăm Mỹ, ông Phúc cũng sang Nhật Bản gặp Thủ tướng Shinzo Abe, hai bên thỏa thuận nâng cấp hợp tác quân sự và an ninh, Nhật Bản đồng thời cũng cam kết viện trợ cho Việt Nam 900 triệu USD để tăng cường khả năng tuần tra của Việt Nam, trao qua Việt Nam 6 tàu hải giám. Trong các thông cáo chung, Việt Nam, Mỹ, Nhật Bản đều đề cập đến Biển Đông theo lập trường của Việt Nam. Khi mà Việt Nam đi gần với 2 nước lớn có khả năng thì dĩ nhiên phải quan tâm.

– Liệu sức ép từ Trung Quốc có khiến Việt Nam phải thay đổi hay điều chỉnh chính sách ngoại giao trong thời gian tới hay không?

+ Mục tiêu của một quốc gia về ngoại giao thường ít thay đổi nhưng chính sách để thi hành mục tiêu đó phải thay đổi tùy theo hoàn cảnh. Do đó, một khi Trung Quốc có sức ép thì Việt Nam phải tìm cách thích ứng, chỉ cần bảo vệ được lập trường của mình. Mục tiêu hiện nay của Việt Nam về vấn đề biển đảo là phải bảo vệ được chủ quyền quốc gia, bảo vệ được những vùng biển đảo mà họ còn kiểm soát được, đó là vấn đề quan trọng nhất. Sự bảo vệ đó, một bên là sức ép Trung Quốc, một bên là sự ứng phó của Việt Nam, tùy thuộc vào điều gọi là cán cân lực lượng giữa hai bên. Lực lượng này gồm những yếu tố vô hình lẫn yếu tố hữu hình. Những yếu tố hữu hình thí dụ như số lượng binh lính, vũ khí, đồng minh. Còn yếu tố vô hình là sự đáng tin cậy của đồng minh, quyết tâm và tinh thần cảu quân sĩ, sự đoàn kết quốc gia, phong trào thế giới và dư luận quốc tế. Đó là những điều có thể vận dụng để đối phó với những áp lực của Trung Quốc.

– Việt Nam và Trung Quốc đều theo chế độ một đảng lãnh đạo mà cụ thể là Đảng Cộng sản. Căng thẳng giữa hai nước liên quan đến tranh chấp chủ quyền trên biển ảnh hưởng thế nào đến quan hệ giữa hai đảng?

+ Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc gồm quan hệ nhà nước và của đảng, trong trường hợp thông thường vì sự tương đồng về ý thức hệ làm cho quan hệ 2 nước, giữa nhà nước với nhà nước, tương đối chặt chẽ hơn. Tuy  nhiên, khi quyền lợi quốc gia lớn thì mâu thuẫn đó ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ giữa hai đảng.

Lô Cá Voi Xanh là lô 118 thì rõ ràng nằm ở vùng thềm lục địa của Việt Nam. Trung Quốc phản đối là bởi khi khai thác dầu khí ở đó thì có thể luồn hút phía bên “đường 9 đoạn”. Lô 118 hoàn toàn nằm ngoài “đường 9 đoạn”. Thế còn khu 136 mà công ty Tây Ban Nha khai thác thì nằm trên đảo gọi là Bãi Tư Chính, đó là bãi chìm mà hai bên tranh chấp hàng chục năm nay. Khi Trung Quốc công bố “đường 9 đoạn” thì bãi Tư Chính đó nằm trong đường của Trung Quốc. Việt Nam không công nhận “đường 9 đoạn” nên có tranh chấp.

Bây giờ vấn đề đặt ra là Việt Nam sẽ khai thác như thế nào vì cho phép khai thác là quyền của Việt Nam. Nhưng việc quyết định có khai thác không, khai thác lúc nào là sự chọn của các công ty dầu mỏ. Trong quá khứ đã có trường hợp Trung Quốc ép quá thì các công ty dầu mỏ cũng không khai thác nữa. Sẽ rất khó khăn bởi vì việc đó sẽ gây ra sự đụng độ mà Việt Nam không muốn. Việt Nam đòi hỏi được khai thác nhưng cứ trì hoãn cho đến khi giải quyết được vấn đề chủ quyền thì việc khai thác mới dễ dàng hơn.

– Trong tuyên bố mới đây giữa Nga và Việt Nam, Việt Nam cam kết tăng cường hoạt động mở rộng thăm dò khai thác dầu khí với các tập đoàn của Nga, theo ông sức ép của Trung Quốc có làm Nga phải quan ngại trong việc mở rộng thăm dò khai thác này?

+ Các công ty của Nga từng cộng tác với Việt Nam để khai thác nhưng ở những vùng không có tranh chấp với Trung Quốc. Trong những vùng đó thì không có vấn đề gì xảy ra, nhưng khi khai thác những vùng mà Trung Quốc đòi hỏi là của họ và họ đưa ra cảnh cái thì dĩ nhiên Nga phải lo ngại.

– Ông đánh giá thế nào về khả năng có thể xảy ra đụng độ trên biển giữa hai nước trong thời gian tới khi Việt Nam tiến hành các hoạt động thăm dò khai thác ngoài khơi và Trung Quốc cho giàn khoan tới cửa Vịnh Bắc Bộ?

+ Việc tuyên bố và những động thái trên giấy tờ để tiến hành khai thác là một chuyện, nhưng việc thực sự khai thác lại là chuyện khác, nó là vấn đề thời gian. Đụng độ hay không thì trong tình trạng hiện nay, khi mà tàu chiến Mỹ cứ tiếp tục làm công tác tuần tra bảo vệ tự do hàng hải thì các quốc gia tranh chấp thường muốn gây áp lực nhưng không dẫn đến chiến tranh. Khả năng có những hành động gây đụng độ thì có nhưng rất thấp.

– Ngày 30/6, Nhóm Sáng kiến minh bạch hàng hải (AMTI) thuộc CSIS ở thủ đô Washington của Mỹ cho biết trong một báo cáo gần đây là 3 đảo nhân tạo lớn nhất mà Trung Quốc bồi đắp tại khu vực Trường Sa đang sẵn sàng để được bố trí các trang thiết bị quân sự như bệ phóng tên lửa, những công trình ngầm chứa đạn dược, theo ông những hoạt động này của Trung Quốc ảnh hưởng như thế nào đến an ninh khu vực nói chung và Việt Nam nói riêng?

+ Trung Quốc muốn có vai trò trọng yếu toàn châu Á, mục tiêu của họ kiên trì lắm, họ cứ từng bước tiến hành. Trước hết họ xây những đảo nhân tạo mang tính phòng thủ mà Mỹ và các nước khác đều phản đối. Họ thành công trong việc đó vì không có phản ứng mạnh. Khi ra điều trần để quốc hội chấp thuận cho ông làm ngoại trưởng Mỹ, ông Tillerson đã tuyên bố không cho phép tàu Trung Quốc đến những đảo nhân tạo đó. Ông nói như vậy nhưng không thể thực hiện được.

– Mỹ mới đây cho tàu chiến USS Stethem đi qua khu vực 12 hải lý thuộc đảo Tri Tôn thuộc quần đảo Hoàng Sa để thách thức các đòi hỏi về chủ quyền của Trung Quốc ở khu vực này. Đây là một hoạt động thuộc chương trình tự do hàng hải của Mỹ được thực hiện từ thời Tổng thống Obama nhưng bị một số chuyên gia đánh giá là không có hiệu quả, việc Chính quyền Tổng thống Trump cho tàu đi qua đảo Tri Tôn lần này nói lên điều gì trong cách tiếp cận với vấn đề Biển Đông của Chính quyền Mỹ mới?

+ Có 2 nhận xét về điều đó. Thứ nhất, kế hoạch tuần tra bảo vệ tự do hàng hải dưới thời Chính quyền Obama dè dặt hơn nhiều. Dưới thời ông Trump thì nó mạnh hơn, nó đi vào trong vùng 12 hải lý. Không những thế nó lại còn thi hành cái gọi là tuần tra chứ không còn gọi là đi qua vô hại nữa, nó khác hẳn trước. Từ khi Trump lên làm tổng thống, Mỹ có 2 cuộc tuần tra kiểu đó. Mỹ muốn chứng tỏ sự hiện diện của mình. Thứ hai là hiệu quả đến đâu thì mình không biết là vì Tổng thống Trump hành động khó lường, ông thích đưa ra những thỏa thuận, kích thích kinh tế và ông đưa ra những quyết định nhất thời trong khi các cố vấn quân sự của ông thì có quyết định chiến lược.

– Xin cảm ơn giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng về bài phỏng vấn này.

Nguồn: RFA – 04/07/2017

TLTKNB – 07/07/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s