Về phương diện cá nhân, không nhiều người đạt được mức kiếm tiền vĩ mô và xã hội nào cũng tìm cách ngăn cản kiếm tiền như vậy. « Lỗ hổng con người » luôn luôn xuất hiện khi người ta tìm mọi cách để moi tiền từ chủ thể điều hành kinh tế vĩ mô. Có rất nhiều cách thức khiến người ta thông đồng, móc ngoặc với nhau để bòn rút số tiền của chủ thể vĩ mô, vì sự kiểm soát đó dự trên niềm tin vào một số con người cụ thể, mà một khi những người đó có tà tâm thì mọi sự lạm dụng lòng tin để thu vén cho cá nhân hoàn toàn có thể xảy ra. Trong những trường hợp này « ngậm miệng ăn tiền » là rất đúng.

Những xã hội chuyển đổi đã trao cho quyền lực kinh tế vĩ mô cho những tổ chức nhất định như ban quản lý dự án PMU ở Việt Nam thời gian qua, khiến cho những người có trách nhiệm trong các tổ chức đó và những người ăn theo họ có khả năng kiếm được các khoản tiền lớn nhanh chóng dễ dàng dù rằng nhà nước có những quy định chặt chẽ về quản lý tài chính đến mức một đồng cũng không lọt. Chỉ những người trong cuộc mới biết các cách thức kiếm tiền như thế nào và khi chuyện vỡ lở ra thì người ta mới biết quy mô của việc kiếm tiền đó lớn đến mức ngạc nhiên như thế nào.

13/ Kiếm tiền từ các chủ thể vi mô

Là nguồn có tiền để làm ra các loại hàng hóa và dịch vụ để bán được tiền, phải có lãi mới duy trì được hoạt động, một doanh nghiệp hiện nay phải tiêu dùng rất nhiều hàng hóa và dịch vụ từ bên ngoài. Người ta có thể kiếm rất nhiều tiền từ các doanh nghiệp, từ việc cung cấp các nguyên nhiên liệu, các nguồn nhân lực có chuyên môn kỹ thuật hay các lao động phổ thông. Người ta có thể cung cấp cho các doanh nghiệp những kỹ năng quản lý hoặc các dịch vụ pháp lý. Kiếm tiền từ các doanh nghiệp cần có sự tự chủ về tài chính, làm chủ chuyên môn.

Tiếp xúc với những người có quyền tiêu tiền, dù tiền của ai, của nhà nước, hay của doanh nghiệp, hay của một người nào khác, người ta ít nhiều phải có thái độ lấy lòng, nịnh bợ, săn đón những cá nhân có thẩm quyền chi tiền. Tiến trình này lại không phải diễn ra trong ngày một ngày hai, trong một vụ việc mà thường kéo dài.

Người ta chỉ tiếp xúc dễ dàng với người tiêu dùng là cá nhân, và doanh nghiệp, tổ chức nho nhỏ. Những khách hàng này có những yêu cầu riêng, và chỉ có những chủng loại sản phẩm và dịch vụ nhất định. Kiếm tiền từ người tiêu dùng là một cách kiếm tiền mang lại thành công lâu dài nhất cho những ai muốn kiếm tiền, nhưng quy mô cách kiếm tiền này không nhanh chóng mở rộng, mà lại cũng phải thường xuyên thay đổi theo nhu cầu của người tiêu dùng.

Người ta có thể tạo nên những cơ nghiệp lớn bằng cách kiếm tiền từ đông đảo những người tiêu dùng khi cung cấp được cho họ những nhu cầu mang tính phổ cập. Trong lĩnh vực này, sự cạnh tranh rất khốc liệt. Người ta phải cung cấp các sản phẩm và dịch vụ cho người tiêu dùng, và phải làm sao để người tiêu dùng biết đến những sản phẩm và dịch vụ mà mình cung cấp. Tiến trình này phải có sự liên kết với những người cùng hoạt động trong dây chuyền sản xuất và tiêu thụ và phải thiết lập được những mối dây liên lạc, những mối quan hệ với các đối tác.

14/ Các chủ thể kiếm tiền

Các tổ chức kiếm tiền tùy theo thực chất của chúng, có khi kiếm tiền qua thị trường, có khi là qua sự vận động xin tài trợ từ các nguồn nào đó, của nhà nước hay các tổ chức kinh doanh, của các tổ chức nước ngoài. Các hoạt động quyên góp, từ thiện là những cách kiếm tiền để duy trì nhiều loại tổ chức, song đó không phải là nội dung quan tâm ở đây.

Với các cá nhân, không mấy người có được các loại tiền đủ nhiều để không phải làm gì. Hầu hết đều phải đi làm để kiếm tiền và họ phải đáp ứng các nhu cầu đủ loại khác nhau của các chủ thể có tiền. Cá nhân kiếm tiền tùy thuộc vào vai trò và địa vị của người đó trong xã hội. Nếu có chức có quyền thì ngoài lương, bổng lộc, người ta có thể thực hiện được các công việc làm ăn do vị thế đem lại. Trong bất kỳ lĩnh vực nào, loại công việc nào, người đi trước có những cách thức kiếm tiền để chỉ bảo cho người đi sau. Ai cũng cần học hỏi kinh nghiệm kiếm tiền. Đến khi mình biết kiếm tiền thì cũng phải trao cho người khác tiêu tiền và chấp nhận những điều phải mất tiền. Chủ nghĩa tư bản rất hiểu về mối quan hệ của tiền tệ ảnh hưởng tới những thói hư tật xấu của con người. Vì thế nó có vô số cách thức đưa người ta vào vòng ảnh hưởng của tiền bạc.

Khi người ta hành động với tư cách cá nhân thì việc kiếm tiền sẽ khác khi người ta hành động với tư cách tập thể. Tùy theo nền văn hóa mà phụ nữ kiếm tiền có những cách thức khác với đàn ông kiếm tiền. Với những người bình thường, vì những lý do dựa trên tính toán kinh tế thuần túy, việc kiếm tiền là công việc của đàn ông, còn phụ nữ làm những công việc gia đình, như nội trợ và chăm nom con cái. Nếu những việc nhà phải thuê người thì còn tốn kém hơn là thu nhập do phụ nữ đi làm mang lại, đã thế lại còn không an tâm, vì việc đưa đón trẻ con đi học không thể an tâm bằng việc chính người nhà làm và ngay cả đồ ăn thức uống thì an toàn thực phẩm là trên hết. Đối với đàn ông Đông Á thì điều này đặc biệt đúng do truyền thống và nền văn hóa để lại. Tất nhiên có những nơi những lúc mà người đàn bà đảm đươnng thiên chức đó nhưng tình hình hiện nay đã thay đổi. Với nhiều giia đình, khi cả hai vợ chồng đều có khả năng kiếm tiền thì việc ai phải chịu trách nhiệm chính lo cho những phần công việc gia đình còn lại như chăm sóc giáo dục con cái, chăm nom người già trong gia đình là việc đau đầu. Sau nhiều suy tính và trao đổi, nhiều bậc mày râu chấp nhận việc đổi vai, lo những việc nhà để người vợ đi làm nuôi mình và gia đình.

Những lý do chi tiền và kiếm tiền có khi khác nhau, có khi trùng nhau. Tùy những hoàn cảnh khác nhau mà người ta kiếm được tiền từ những hành vi trái ngược với nhau. Người ta được tiền vì làm việc, vì không làm việc, vì im lặng, vì không im lặng, vì phá hoại người khác, vì giúp đỡ người khác, vì rất nhiều mục đích khác nhau, thậm chí trái ngược nhau.

15/ Con đường gian khổ

Hầu như rất ít người kiếm được tiền từ khi còn nhỏ để nuôi sống được mình và lo được những nhu cầu của mình, trừ những « thần đồng », những tài năng nở sớm hoặc con cái của những nhân vật nổi tiếng, mà thông thường người ta sống được nhờ tiền do thế hệ trước kiếm cho. Lúc nhỏ chưa kiếm được tiền nhưng người ta biết tiêu tiền và biết thế nào là mất tiền. Người ta mất tiền vì nhiều lý do, như bị trộm cắp móc túi, hoặc đơn giản là đánh rơi, và thấy tiếc của vì bị mất tiền… Những khó nhọc của việc kiếm tiền chỉ đến với người ta vào một tuổi nào đó, khi phải lao động để sống.

Hầu hết người đời có ước muốn đơn giản là lo được miếng ăn, có nhà cửa, có phương tiện đi lại, lo được cho mình có đồng ra đồng vào, lo được cho con cháu. Để có nhà cửa đòi hỏi những nỗ lực phi thường. Khi có nhà cửa rồi thì việc duy trì đời sống, có các khoản này nọ để chi dùng, thì không cần nhiều tiền một lúc, mà chỉ cần lượng tiền đều đặn ở mức vừa phải.

Người đời không cần biết những điều sâu xa về tiền và chỉ cần hiểu rằng tiền là một thứ rất quan trọng, cần phải có, không có thì rất gay, không thể tồn tại được, nhưng vì tiền có sức mạnh xã hội vô song nên người ta đam mê kiếm nó, mất ăn mất ngủ vì nó. Không có gì làm nhân loại điên hơn là tiền.

Những năm tháng thất nghiệp, những công việc làm ăn kinh doanh lụn bại, những rủi ro, những tai họa do bị lừa, bị phản, bị ăn cướp, những rủi ro do nhiều nguyên nhân, khiến cho nhiều người nghĩ rằng kiếm được tiền đã là một sự may mắn lớn. Không biết làm gì ra được tiền khi công việc cũ đã không còn khả năng kiếm tiền mà công việc mới chưa được thiết lập là những năm tháng kinh hoàng. Với đa số người, con đường kiếm tiền là con đường vất cả, đổ mồ hôi, sôi nước mắt, thậm chí mất cả máu, mất cả nhân phẩm, và nhiều khi mất cả mạng.

Có những người kiếm tiền rất vất vả, nhưng có những người kiếm tiền rất dễ dàng và số tiền họ kiếm được rất nhiều đến mức con cháu nhiều đời ăn cũng không hết được. Nhưng nếu người ta dùng tiền để chơi bời, cờ bạc, cá độ thì nhiều gấp nhiều lần như thế cũng nhanh chóng đội nói ra đi. Vài lần cá độ bóng đá thất bại là bay ngay cả khối tài sản lớn. Nếu nhà đó lại có một con nghiện ma túy thì chẳng còn gì để nói về tốc độ hao tiền tốn của cả.

Mỗi thời có những thách thức và cơ hội riêng của nó, nhưng không phải ai cũng có đủ khả năng và nguồn lực để có thể thay đổi theo thời thế. Chỉ có điều là trong lúc làm nên, không mấy người tính chuyện dự phòng khi bị suy vi, mà thực ra có tính kỹ cũng không thể hình dung được những tai họa sẽ đến khi thời thế thay đổi. Khi làm nền thì người ta phải có những phong cách sống và những mối quan hệ cho xứng đáng với những thành công của mình, người ta buộc phải chi tiêu, buộc phải chơi đẹp với người khác. Những điều đó nhiều khi đem lại những cơ hội kiếm tiền mới. Nhưng một khi đã suy vi thì nhiều khi cũng chẳng còn bạn bè nữa, người ta quay mặt đi, và có nhiều khi còn gặp những điều không may như mắc phải vòng lao lý, tài sản khánh tận, khiến cho muốn giữ tiền cũng không giữ nổi.

(còn tiếp)

TH : T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo : Nguyễn Bình Giang – Tiền và kiếm tiền thời hội nhập – NXB GTVT 2007.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s