Trong hơn một thế kỷ qua, Trung Quốc, Việt Nam, Malaysia, Brunei, Philippines và Đài Loan đã tranh cãi về “tuyến đường xanh” của Thái Bình Dương. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, căng thẳng gia tăng một cách rõ rệt do Trung Quốc – quốc gia tuyên bố Biển Đông là của riêng họ – đã xây dựng và quân sự hóa trên khoảng 250 hòn đảo ở ngoài khơi bờ biển Việt Nam, Philippines và Đài Loan.

Brunei, Malaysia, Philippines và Việt Nam cùng với Tòa Trọng tài ở La Hay đang thách thức tính hợp pháp của sự hiện diện của Trung Quốc tại những nơi này. Trong khi đó, Mỹ tiếp tục lên tiếng nhấn mạnh rằng Biển Đông vẫn chịu sự kiểm soát của quốc tế. Lẽ ra theo kế hoạch, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ thảo luận về vấn đề này trong cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo, tại Mar-a-Lago hôm 5/4 vừa qua. Tuy nhiên, vụ phóng 59 quả tên lửa Tomahawks vào Syria và những gia tăng căng thẳng tại Bán đảo Triều Tiên đã làm lu mờ vấn đề này.

Hai tháng sau cuộc gặp gỡ đó, Mỹ đã kích động chu trình đối đầu “kinh điển” trên Biển Đông. Ngày 24/5, tàu khu trục được trang bị tên lửa dẫn đường USS Dewey của Mỹ đã tiến vào vùng biển tranh chấp và tới gần Đá Vành khăn thuộc quần đảo Trường Sa. Hòn đảo này – đang được Trung Quốc kiểm soát – đã trở thành biểu tượng của sự hung hăng của Trung Quốc kể từ khi nó được chiếm đóng từ năm 1995. Việc triển khai tùa khu trục là hành động diễn tập quân sự trên biển đầu tiên trong 8 tháng qua và cũng là quyết định đầu tiên trong lĩnh vực này của Tổng thống Trump. Dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama, bắt đầu từ năm 2015, Mỹ thường xuyên tuần tra trên Biển Đông và coi đó như một hoạt động diễn ra theo thường lệ.

Bất đồng về tự do hàng hải

Chiến dịch tự do hàng hải trên Biển Đông (FONOP) là một chương trình quân sự của Mỹ, để ngỏ khả năng tham gia của các nước đồng minh trong khu vực (như Australia, Nhật Bản và Philippines), mà ở đó, Mỹ chỉ huy hoạt động diễn tập trên biển tại khu vực này. FONOP nhằm khẳng định lại nguyên tắc bất di bất dịch về tự do hàng hải tại những vùng biển quốc tế theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS).

Trung Quốc phản đối việc áp dung UNCLOS và coi FONOP như một hành động đơn phương của Mỹ. Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định rằng Washington có thể và sẽ thực thi hoạt động tự do hàng hải trên khắp thế giới mà không cần sự can thiệp của bất kể nước nào khác. Mỹ khẳng định rằng các tàu chiến nên được hưởng quyền tự do như các tàu khác, điều đồng nghĩa với việc tự do tiếp cận các Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và vùng biển có chủ quyền mà không cần sự cho phép của quốc gia ven biển có liên quan.

Trung Quốc – nước đã tiến hành nhiều cuộc đàm phán song phương về Biển Đông với Philippines kể từ đầu năm nay – lại có cách hiểu khác về việc này. Với Bắc Kinh, các tàu quân sự không thể đi vào vùng lãnh hải thuộc chủ quyền của một quốc gia ven biển mà không có sự cho phép chính thức. Họ cũng cho rằng việc các tàu quân sự đi vào EEZ là vi phạm pháp luật và có động cơ không trong sáng, và chỉ có những tàu dân sự mới có quyền qua lại vùng biển này.

Sự bất đồng quan điểm là rất rõ ràng và cả hai nước đều đang duy trì quan điểm của họ. Đối với Mỹ, việc đảm bảo tự do hàng hải trên khắp khu vực châu Á – Thái Bình Dương là một đặc quyền quốc gia và là vấn đề quan trọng sống còn. Trong khi đó, Trung Quốc và đặc biệt là các hoạt động quân sự của nước này tại một vài hòn đảo tranh chấp trên Biển Đông lại rõ ràng là chướng ngại vật đối với Mỹ. Một cuộc đối đầu dường như là điều khó tránh khỏi, nhưng đến nay sự tương tác lẫn nhau vẫn đang được duy trì trong quỹ đạo an toàn bởi không có đồng minh nào của Mỹ tham gia diễn tập FONOP.

FONOP thường được hiểu sai là thách thức các tuyên bố của Trung Quốc tại Biển Đông. Trên thực tế, sự tự do của hoạt động hàng hải không nhằm đặt ra những nghi ngờ về yêu sách chủ quyền của Trung Quốc tại Biển Đông.

Cân bằng địa chính trị

Mỹ rõ ràng quan tâm đến việc duy trì vai trò của nước này như một bá chủ trong khu vực và FONOP có thể được xem như một sự khiêu khích đối với Bắc Kinh cũng như quan điểm bất đồng của nước này. Trong những tháng cầm quyền đầu tiên tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump đã bị cáo buộc xao nhãng các tranh chấp tại Biển Đông và đánh giá thấp các tuyến hàng hải trong “Đường 9 đoạn” của Trung Quốc. Điều đó đã gây lo ngại cho một vài đồng minh của Mỹ trong khu vực và có thể đã khuyến khích các nước khác bắt đầu phát triển chính sách đối ngoại độc lập hơn.

Nội các của ông Trump đã đưa ra nhiều dấu hiệu cho thấy Washington sẽ tiếp tục chính sách tại Biển Đông vốn được phát triển dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama. Thông qua việc tái khởi động chiến dịch FONOP trong khu vực hồi tháng 5/2017, Mỹ đã khẳng định lại với các đồng minh châu Á về sự hiện diện liên tục của họ tại đây. Trung Quốc đã tăng cường cách tiếp cận khác của họ và chỉ trích Mỹ làm tổn hại hòa bình khu vực, do đó đã dẫn đến việc Mỹ khởi động lại chu trình FONOP.

Bắc Kinh nhận thức rõ ràng rằng những hoạt động như vậy sẽ tiếp tục, và tất nhiên, Washington cũng biết Trung Quốc sẽ phản ứng thế nào. Cuối cùng, FONOP được xem như một hành động cân bằng địa chính trị: nó không đặt ra mối đe dọa trực tiếp đến hiện trạng vốn được xem là có lợi cho Trung Quốc, song lại giúp khẳng định vai trò bá chủ của Mỹ tại châu Á – Thái Bình Dương.

Mặc dù sự cạnh tranh giữa hai cường quốc thế giới sẽ tiếp tục nhưng dường như sẽ không leo thang trong tương lai gần. Cuối cùng, việc bên này cáo buộc bên kia gây ra bất ổn trong khu vực sẽ vẫn là hoạt động thường lệ.

Nguồn: theconversation.com – 16/06/2017

TKNB – 19/06/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s