Những mục tiêu nào được coi là cao cả, còn mục tiêu nào cần gạt bỏ ? Ở đây có nhiều lĩnh vực còn phải tranh cãi, không chỉ trong y học, gien học và sinh học, ngay cả đến trong vật lý. Trong vòng 10 năm tới, công nghệ gien và công nghệ sinh học sẽ là những ngành chủ chốt. Không có sự chắc chắn đến như vậy, nhưng có nhiều xác suất cho thấy về hướng đó. Việc các nhà khoa học Anh vào năm 1997 cho ra đời chú cừu Dolly bằng phương pháp sinh sản vô tính – chú cừu nổi tiếng thế giới, là biểu tượng mở ra một kỷ nguyên mới. Nó đã bắt đầu trước đó, tuy nhiên bắt đầu từ thời điểm này chúng ta lại bước vào một đường cong mới đầy viễn cảnh.

Những nỗ lực không mấy tốn sức của ngành công nghệ gien đã trở thành thói quen. Điều mà trong nửa những năm 90 vẫn còn là chuyện science fiction, thì bây giờ đã trở thành thực tế. Đã có lá đơn đầu tiên đề nghị cấp bản quyền sáng chế cho việc tạo ra một cơ thể sống nhân tạo. Một cách chính xác, cho cơ thể sống, mà được tạo ra từ phòng thí nghiệm bằng phương pháp không tự nhiên. Thực tế là, một cái gì đó giống thế đã trở thành hiện thực – đối với bản thân sự kiện là có thực, tạo ra một cơ thể sống một cách nhân tạo, cũng như sự kiện về mặt pháp lý, ai đó cảnh báo cho mình về quyền tác giả – vẫn là điều khó hiểu đối với phần đông những người bình thường. Tuy nhiên cuối cùng, điều này cũng phục vụ cho họ. Cũng để cho họ vẫn là những người bình thường khỏe mạnh. Chúc cho họ được như thế.

Những vấn đề đang được nghiên cứu kỹ lưỡng không chỉ về mặt tri thức tự nhiên, mà còn – chưa bao giờ như hiện nay – có khía cạnh đạo lý quan trọng. Ngoài ra, còn bị ngăn cấm bởi những công cụ chính thức mang tính chính trị, các chế tài hành chính và sức ép không chính thức của dư luận quần chúng, đặc biệt là sức ép của nhiều tổ chức tôn giáo và Nhà Thờ và – như bất cứ lúc nào – giới truyền thông. Đấy không phải là tòa án của giáo hội và việc thiêu sống trên dàn thiêu, tuy nhiên có thể nhớ lại những âm mưu phi lý khống chế những thuyết – mà hiện nay coi là bình thường và bác bỏ những sự kiện chưa đúng về sự chuyển động những vật thể mầu xanh hay nguồn gốc của loài người từ những chú khỉ. Thuyết nhật tâm của Corpecnic và thuyết tiến hóa của Darwin đã phải trải qua vô vàn khó khăn, đau khổ để được khẳng định trong thực tế. Không ít những nhà phát kiến và sáng tạo đã phải đối mặt với sự tra tấn, để sự thật trở thành sự thật. Trong bất cứ trường hợp nào, không được bỏ qua những sự kiện đó. Phản ứng duy nhất đúng đắn là phải khởi động những cuộc tranh luận mang tính phương pháp luận và làm chuyển động – trên các cuộc hội thảo khoa học, cũng như trên những diễn đàn công cộng – những bằng chứng đầy tính thuyết phục và những mối đe dọa có thực.

Một mặt, do ngành công nghệ gien chưa đủ trưởng thành, còn thiếu kinh nghiệm và các thể chế chưa hoàn thiện nhằm bảo vệ trước những lộn xộn, việc chuyển đổi gien không phải không gây nên những lo ngại. Có điều cần cân nhắc là việc có thể dùng DNA của một cơ thể được chọn lựa cấy vào một cơ thể nào đó. Điều này xóa bỏ giới hạn được cho là vĩnh viễn giữa các cơ thể sống phong phú và ngay trong toàn bộ loài giống của chúng. Mặc dù việc chuyển đổi gien trong tự nhiên không phải là điều bất thường, nhiều người cho rằng, đó là bất chấp tự nhiên hoặc là như ý một số người, không phù hợp với những ý nguyện của Chúa.

Mặt khác, những biện pháp nhằm khống chế như thế chỉ là quá độ, bởi lẽ điều đó không thể ngăn cản mãi được. Những gì đã được tạo lập, thì sẽ được tạo lập. Có phải một khi nào đó, rất xa xôi trong tương lai, nó sẽ được coi như sự việc bình thường – giống như Chúa không tạo ra con người, mà là con người tự sinh ra, hay là trái đất di chuyển xung quanh mặt trời, chứ không phải ngược lại – rồi sẽ được chứng minh. Tôi tin rằng, sẽ diễn ra như thế, mặc dù không phải ở thời đại cháu, chắt chúng ta. Tôi cũng tin rằng, cũng cần phải khóa trái cửa với những đột phá công nghệ sinh học – tiềm tàng hoặc thực tế – giống như nhân loại đang hành động với những quái vật gây chết chóc của trí tuệ con người trong dạng vũ khí ABC – nguyên tử, sinh học và hóa học.

Sẽ diễn ra như vậy. Sẽ không có gì đe dọa chúng ta, như nhân loại đã đối mặt 1,5 nghìn năm trước đây, rất nhiều những tài nghệ và các tác phẩm của trí tuệ con người đã bị vứt bỏ vào dĩ vãng hoặc thành đồ cổ và phải chờ đợi một nghìn năm tiếp, đến kỷ nguyên phục hưng, để một vài tài nghệ và tác phẩm trong số toàn bộ – giống như nghề in của Trung Quốc – được khôi phục lại. Chúng ta không bị đe dọa bởi nhiều nguyên nhân. Trước hết, vì những gì xảy ra chỉ có một nhóm các nhà bác học, nghệ sĩ và thợ thủ công biết đến, thì hiện nay nhiều người đều biết. Và mặc dù tri thức hiếm hoi chỉ được tập trung tại một số địa điểm trên thế giới, thì nay xuất hiện rất nhiều trên bản đồ thế giới, và ngày càng nhiều.

Theo Fukuyama, « câu hỏi quan trọng nhất liên quan tới việc phát triển công nghệ sinh học có nội dung : điều gì sẽ diễn ra với các quy định pháp lý về mặt chính trị, khi chúng ta có thể tạo được một số người có chiếc yên ngựa trên lưng, còn một số người khác thì lúc sinh ra lại nhận được đôi giầy và chiếc đinh thúc ngựa ». Nhưng có phải không còn như vậy nữa một khi người này được sinh ra trong căn nhà lá ở vùng cát sỏi Kalaharia tại Bostwana hoặc vùng nông thôn hậu nông trang ở vùng thảo nguyên nước Nga, còn người khác thì trong một gia đình thống trị có học ở Gaborone hay những gia đình doanh nhân mới phất từ Moskva ? Có phải không đúng như vậy, khi một người nào đó có cha mẹ thuộc giới tài phiệt ở Paris, còn người khác thuộc tầng lớp dân nhập cư sống chui rúc dưới vùng phụ cận Paris ? Phải chăng không đúng như vậy, khi rất nhiều trẻ em chen nhau giữa những người cùng cực trong những khu phố ổ chuột ở Bombay, còn số ít những đứa trẻ thuộc nhóm thứ nhất sinh ra với « chiếc yên ngựa trên lưng », còn đứa trẻ thuộc nhóm thứ hai sinh ra với « những đôi giầy và những chiếc đinh thúc ngựa ». Mặc dù đôi khi – ít ra là ở Ba Lan – đứa trẻ được (ít ra cũng có thể) sinh ra cũng đi chân đất, nhưng lại có đinh thúc ngựa.

Thực tế là vậy, chứ không phải khác hơn khi chúng ta ra đời trong thế giới này – một số sống thọ, kẻ khác chết yểu – chí ít cũng không phải là sự hiện thực hóa viễn cảnh của những người bệnh tưởng hay các nhà khoa học về tương lai thuộc vùng biên của khoa học viễn tưởng. Sự hình thành con người từ lúc sinh ra là kết quả của những quan hệ kinh tế, cơ cấu xã hội và hệ thống chính trị đang chi phối hiện nay. Sẽ còn rất nhiều người sinh ra với « cái yên ngựa » hoặc « đinh thúc ngựa » không phải là sự thao túng gien không theo ý muốn, mà là do sự thiếu sự thao túng kinh tế và chính trị cần thiết.

Những lĩnh vực mới của tri thức và nghiên cứu sẽ xuất hiện. Đấy là hàm số của sự bùng nổ tiến bộ khoa học – kỹ thuật và sự phát triển của khoa học đa ngành. Những tiến bộ trong nghiên cứu và ứng dụng sẽ dẫn tới sự tiếp tục chuyên môn hóa trong khoa học. Theo đó, một số lĩnh vực nghiên cứu lý thuyết và ứng dụng thực tế có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển loài người sẽ được tách ra độc lập như là những ngành mới. Những xu thế khổng lồ diễn ra trong sự giao thoa giữa thiên nhiên, xã hội, kỹ thuật và kinh tế sẽ kích thích và hệ thống hóa các nghiên cứu khoa học mang tính đa ngành. Một số trong số những nghiên cứu dẫn đến việc khai sinh ra những ngành mới của khoa học, cũng như gần đây xuất hiện ngành môi trường học, công nghệ sinh học và công nghệ gien, công nghệ nano, vũ trụ học, vi sinh học.

Chắc chắn ngành toàn cầu học, có chức năng nghiên cứu những nhóm yếu tố đồng phụ thuộc về môi trường, văn hóa, chính trị và kinh tế liên quan đến quá trình tiến hóa của toàn cầu hóa sẽ được tách ra hoàn toàn như là một lĩnh vực độc lập của tri thức đa ngành. Cũng có thể chính xác khi gắn cho cái tên hành tinh học, như là khoa học về hành tinh.

Sự tiến bộ sâu sắc đang diễn ra ở nhiều lĩnh vực khác. Ở cả những nơi mà nhu cầu được coi là mẹ của phát minh. Trong tương lai, nó đặc biệt liên quan đến những nguồn năng lượng mới và công nghệ tiết kiệm năng lượng. Những nguồn nguyên liệu không tái tạo đang bị cạn kiệt và cuộc khủng hoảng năng lượng ngày càng gây bất lợi đã thôi thúc sự ra đời những kỹ thuật và công nghệ mới. Sẽ có nhiều điều mới mẻ diễn ra trong lĩnh vực công nghệ vật liệu và công nghệ nano. Vì là những lĩnh vực non trẻ, nên khi dùng thuật ngữ này – trong nhiều trường hợp – phải bổ sung vào cuốn từ điển trong máy vi tính. Những thuật ngữ mới xác định những gì mà khoa học tạo ra cho chúng ta cùng với những tiến bộ kỹ thuật và tổ chức đang xuất hiện – như chúng ta đã biết – và sẽ còn xuất hiện.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo: Grzegorz W. Kolodko – Thế giới đi về đâu? – NXB Thế giới 2010.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s