Nhánh Con đường tơ lụa đến châu Phi: Rõ ràng, châu Phi đang trở thành mắt xích chủ đạo trong dự án Con đường tơ lụa trên biển. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên vì thương mại Trung Quốc với châu Phi đã vượt quá con số 300 tỷ USD trong năm 2014. Trong vòng 6 năm trở lại đây, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất khu vực; trong khi đó, khối lượng đầu tư trực tiếp của Trung Quốc đã đạt mức 32,4 tỷ USD. Tham vọng của Trung Quốc trên biển được gắn kết với khu vực này thông qua việc xây dựng nhiều cảng container hiện đại tại một loạt quốc gia trong khu vực. Ý tưởng nằm ở chỗ, các cảng này phải phục vụ đội tàu thương mại chủ yếu đến từ châu Á, và mỗi cảng như vậy, bao gồm cả các cảng nhỏ được sử dụng đội tàu ven bờ hỗ trợ cỡ nhỏ.

Trong khuôn khổ dự án Con đường tơ lụa trên biển, Trung Quốc dự kiến xây dựng 7 cảng nước sâu nằm dọc bờ biển châu Phi: Djibouti (Gee Buti), Dar es Salaam (Tanzania), Maputo (Mozambique), Libreville (Gabon), Tema (Ghana), Dakar (Senegal) và Bizerte (Tunisia). Những cảng này rất thuận lợi cho các tàu thương mại cỡ lớn từ châu Á cập bến, cung cấp hàng hóa thực phẩm và công nghiệp tới châu Phi, từ đó chở nguyên liệu và khoáng sản. Ví dụ, cảng Libreville của Gabon sẽ phục vụ như là một trung tâm phân phối hàng hóa đến các nước láng giềng như Cameroon.

Congo, Nigeria và tiếp tục về phía Bắc: Trung Quốc cũng đang tiến hành xây dựng cảng nước sâu Kribi ở Cameroon. Giá trị hợp đồng trong giai đoạn 1 đạt 586 triệu USD. Trong giai đoạn tiếp theo, Trung Quốc sẽ tiếp tục mở rộng cảng này bằng cách xây dựng các bến tàu mới với công suất hơn 100 triệu tấn mỗi năm. Và một số công việc khác về kết nối cảng biển quốc tế mới với các khu vực biển cũng đang được thực hiện. Tập đoàn China Communications Construction Co., Ltd từ năm 2013 đã bắt đầu thực hiện dự án cảng lớn ở Lamu (Kenya) với 32 bến cảng, 3 sân bay, đường sắt, đường ống dẫn dầu và các tài nguyên khác từ Sudan, Ethiopia và một số quốc gia khác trị giá 25 tỷ USD. Việc xây dựng cảng đa năng và hành lang vận tải Lamu – Nam Sudan – Ethiopia này, dự kiến được hoàn thành vào năm 2030 sẽ bảo đảm sự thống trị lâu dài của Trung Quốc trong việc buôn bán các nguồn tài nguyên ở phía Đông châu Phi.

Ở Mozambique, công ty China Harbour Engineering Co., Ltd vào mùa Thu 2015 đã bắt đầu xây dựng cảng mới Beria. Hiện tại, chính công ty này cũng đã gia nhập toàn đoàn quốc tế xây dựng cảng nước sâu mới tại tỉnh Maputo. Khối lượng đầu tư vào dự án này có thể vượt con số 1 tỷ USD. Cảng mới sẽ mở lối ra biển cho các nước trong khu vực như Botswana, Swaziland và Zimbabwe. Công ty China Merchants Holdings International Co., Ltd đang thực hiện thỏa thuận trị giá 10 tỷ USD về xây dựng cảng nước sâu với 2 bến tàu trạm container, đường sắt và một số cơ sở hạ tầng gần thành phố Bagamoyo (Tanzania). Cảng này cũng sẽ trở thành cảng quan trọng nhất trong khu vực, biến Tanzania thành trung tâm hậu cần lớn nhất, có khả năng phục vụ toàn bộ phía Đông châu Phi, xử lý khối lượng hàng hóa lên tới 20 triệu TEU. Công việc xây dựng giai đoạn đầu dự kiến sẽ hoàn thiện vào năm 2018, còn toàn bộ tổ hợp này sẽ mất thêm 10 năm nữa.

Tháng 2/2016, Bộ Quốc phòng Trung Quốc đã tuyên bố bắt đầu xây dựng tiền đồn đầu tiên ở nước ngoài của Lực lượng hải quân Quân giải phóng nhân dân Trung Hoa tại nước Cộng hòa Djibouti, thuộc eo biển chiến lược quan trọng Nước Mắt (Bab el Mandeb), với 3,8 triệu thùng dầu được trung chuyển mỗi ngày. Các quan chức cấp cao Trung Quốc khẳng định rằng đó sẽ không phải là căn cứ quân sự, mà là trung tâm hậu cần và cung cấp (tương tự điểm hậu cần của Nga). Trung tâm này cần được xây dựng do yêu cầu bổ sung dự trữ cho các tàu của Lực lượng hải quân Trung Quốc, tham gia tuần tra chống cướp biển ở Vịnh Aden. Thời hạn hoạt động 10 năm (có thể gia hạn hợp đồng thêm 10 năm nữa); tiền thuê hàng năm là 20 triệu USD.

Tham gia xây dựng cảng đa chức năng này còn có China Merchants Holdings International, công ty đã mua 23,5% cổ phần cảng Djibouti với giá 185 triệu USD vào năm 2012. Thời hạn đưa vào khai thác dự kiến vào năm 2020. Ngoài các dự án cảng biển, hiện tại, các công ty của Trung Quốc còn thực hiện nhiều dự án giao thông khác tại châu Phi về xây dựng các tuyến đường sắt, đường ô tô và sân bay. Họ đã ký kết hiệp định xây dựng tại Kenya tuyến đường sắt giữa Nairobi và Mombasa. Dự án kết nối thủ đô với cảng biển được trang bị tốt có những cơ hội lớn trong khu vực. Theo kế hoạch, Mombasa cuối cùng sẽ kết nối với Mabala ở miền Tây Kenya, sau đó kết nối với thủ đô các nước Uganda, Rwanda và Nam Sudan. Dự án này sẽ hỗ trợ việc thực hiện dự án Con đường tơ lụa trên biển, vì chi phí vận chuyển 1 container bằng tàu từ Thượng Hải đến Mombasa ít hơn 500 USD, trong khi vận chuyển bằng đường ô tô từ Mombasa tới Nairobi mất 1500 USD. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng phát triển tại các nước châu Phi có thể giảm chi phí vận tải và cải thiện khả năng kinh doanh của Trung Quốc.

Với liên minh châu Phi, Trung Quốc đã đồng ý và bắt đầu thực hiện kế hoạch phát triển giao thông khu vực nhằm kết nối tất cả 54 quốc gia châu Phi: đường sắt ven biển ở Nigeria (13 tỷ USD), đường sắt Nairobi – Mombasa (3,8 tỷ USD), đường sắt Addis Ababa – Djibouti (4 tỷ USD) và mạng lưới đường sắt tại Chad (5,6 tỷ USD).

Nhánh Con đường tơ lụa trên biển dẫn đến phần phía Nam Thái Bình Dương: Trong những năm gần đây, các quốc đảo ở phía Nam Thái Bình Dương có tầm quan trọng chiến lược trong các kế hoạch của Mỹ và đồng minh, đặc biệt trong bối cảnh “sự trở lại” châu Á của Washington và sự hình thành khu vực siêu lớnn Ấn Độ – Thái Bình dương. Và Trung Quốc cũng không tụt hậu so với Mỹ. Rõ ràng, Bắc Kinh đã tăng cường đáng kể các biện pháp củng cố vị thế của mình trong các hoạt động chính trị và kinh tế của các quốc đảo trong khu vực. Theo số liệu của Đại học Lowy, Australia, trong những năm gần đây, Trung Quốc đã cung cấp hỗ trợ và tín dụng hàng hóa cho các nước trong khu vực này với tổng số 2,5 tỷ USD, trong đó có nhà máy thủy điện và một số tổ hợp thể thao ở Fiji (158 triệu USD), bệnh viện ở Apia (100 triệu USD), nhà đón khách và hiện đại hóa đường băng cất – hạ cánh ở sân bay Faleolo (40 triệu USD), bến tàu ở Upolu (140 triệu USD); tòa nhà chính phủ và 2 máy bay trực thăng tubin cánh quạt dùng cho ngành hàng không nội địa tại Samoa (12 triệu USD); 2 máy bay tubin cánh quạt, thành phố sinh viên cho Đại học miền Nam Thái Bình Dương và tòa nhà Quốc hội tại Tonga (60 triệu USD).

Các nhà phân tích phương Tây đã vội vàng gọi những hoạt động tương tự của Trung Quốc là ấn phẩm thứ 2 của chiến lược “chuỗi ngọc trai” về xây dựng mạng lưới cứ điểm trong khu vực này. Như đã biết, chiến lược này được thực hiện khá thành công ở khu vực Ấn Độ Dương. Theo giới phân tích, cả “2 chuỗi” sẽ trở thành nhân tố quan trọng trong Con đường tơ lụa của Trung Quốc.

Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21 là khái niệm quốc gia về xây dựng những tuyến hậu cần quốc tế vững chắc, có ý nghĩa thực tế lớn đối với Trung Quốc, bởi gần 90% thương mại của nước này được thực hiện bằng đường thủy. Việc tích cực nỗ lực phát triển các mối quan hệ kinh tế và chiến lược với các nước trên tuyến đường Con đường tơ lụa mở ra cơ hội tránh được tình trạng kiềm chế và bao vây Trung Quốc đang gia tăng do chính sách “xoay trục sang châu Á” của Mỹ được thực thi từ năm 2011.

Tuy nhiên, nhiệm vụ chính của dự án Con đường tơ lụa là tái định hướng các nguồn xuất khẩu hàng hóa và vốn từ Trung Quốc vào chính những nước mà đến giờ vẫn chưa tham gia tích cực vào thương mại thế giới. Hơn nữa, như thực tế chứng minh, phần lớn các dự án mà Trung Quốc thực hiện nằm trong mối liên kết chặt chẽ với nguồn đầu tư của Trung Quốc vào khai thác tài nguyên thiên nhiên của những quốc gia đối tác, bảo đảm cho Trung Quốc độc lập về năng lượng. Trong bối cảnh đó, có thể chho rằng trong tương lai xa Con đường tơ lụa trên biển sẽ được kéo dài tới Mỹ Latinh.

Mặc dù Con đường tơ lụa trên biển rất có lợi cho các nước châu Á, sự tham gia của Nga vào dự án này thoạt nhìn về mặt địa lý không được xem xét đến. Tuy nhiên, Nga đang áp dụng các biện pháp nhằm hòa hợp với dự án của Trung Quốc và không để bị gạt sang bên lề các tiến trình hội nhập khu vực đang diễn ra. Nga có tiềm năng trung chuyển rất lớn với tuyến đường có một không hai: tuyến đường biển miền Bắc. Nga đề xuất tuyến đường này bổ sung cho dự án của Trung Quốc. Nhánh phía Bắc của Con đường tơ lụa trên biển sẽ kết nối phía Bắc châu Âu và Đông Bắc Á.

Nguồn: Tạp chí Viện nghiên cứu chiến lược (Nga)

CVĐQT – số 5/2017

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s