Cần phải khẳng định tầm quan trọng của tiến bộ về mặt tổ chức, bởi vì thực tế những hợp lý hóa về tổ chức và cải thiện về quản lý sự chuyển động của các dòng và nguồn nhân lực, tài sản, tài chính, thông tin – có một ý nghĩa vô cùng to lớn. Đặc biệt đối với các quốc gia đang bị tụt hậu. Chúng có thể bằng nhiều biện pháp, trong phạm vi nguồn dự trữ hiện có, cải thiện được rất nhiều trong việc tổ chức quá trình sản xuất và phân phối và quản lý nhân viên và công ty. Trước đây, đó được coi là tiến bộ không cần đầu tư, tuy nhiên nói như thế có thể gây hiểu lầm rằng, có những khả năng thay đổi tình hình mà không cần đầu tư vốn. Nhu cầu về vốn cho những thay đổi kích thích hiệu quả sẽ ít hơn đáng kể so với đầu tư vốn cho việc tạo ra những năng lực sản xuất mới và ứng dụng những công nghệ mới trong sản xuất.

Khi chờ đợi chiếc xe buýt cọc cạch hay xe tải hàng giờ hoặc hàng ngày ở Benina hay ở Erytrey, con người cảm thấy bức xúc cần hợp lý hóa tổ chức (bởi phi tổ chức cũng là một tổ chức nào đó), ngành vận chuyển, đang là chỗ « thắt cổ chai » kiềm chế phát triển kinh tế. Ở đó cần phải dạy bài học về giá trị của thời gian. Ở những nơi coi thời gian quý hơn tiền bạc – trong xã hội phát triển về mặt công nghệ – vấn đề đặt ra hoàn toàn khác. Việc tổ chức làm kinh tế nhằm làm gia tăng quỹ thời gian nhàn rỗi, dùng cho (hay lãng phí cho) tiêu dùng và giáo dục, văn hóa và giải trí, nghỉ ngơi và thể thao là những thách thức to lớn đối với khoa học quản lý.

Trong ngành điện tử sẽ khác hơn. Nhiều phát kiến và đổi mới, kể cả những phát kiến cần thiết cho việc cải thiện chất lượng cuộc sống, cũng như những thiết bị dùng hàng ngày vẫn tiếp tục xuất hiện. Chỉ còn là vấn đề thời gian, khi thiết bị nghe nhạc MP3 chứa được ngần ấy gigabyte, cho phép ghi được số lượng bản nhạc nhiều hơn số thời gian cần thiết để nghe chúng. Thiết bị không dây, bỏ túi có thể xem được hàng trăm kênh vô tuyến. Dung lượng bộ nhớ của máy vi tính văn phòng hay gia đình và tốc độ vận hành sau 1/4 thế kỷ sẽ đạt tới các thông số của những máy siêu vi tính. Nhưng đây chỉ là tiến bộ nhỏ nhoi, bởi vẫn chưa có và sẽ không có vỉa hè tự hành cho học sinh đến trường.

* * *

Thay vì thế, mạng sẽ có mặt ở khắp nơi. Bao trùm toàn hành tinh, và còn từng phần vượt ra ngoài quỹ đạo trái đất. Mạng Internet không chỉ là điểm thứ mười một quan trọng – xứng là là mối quan tâm hàng đầu trong tiến trình phát triển nhân loại và phục vụ cho nền kinh tế toàn cầu. Trong thời gian tới, nó còn đồng thời là công cụ hoàn hảo để theo dõi hành tinh của chúng ta : những gì đã diễn ra và tại sao lại diễn ra như thế trên hành tinh. Sự theo dõi không chỉ theo nghĩa bóng, mà còn cả nghĩa đen.

Nhờ có mạng mà không lâu nữa sẽ có thể nhìn thấy hết mọi người. Ít nhất mỗi người sẽ có biết được mọi người đang ở đâu. Giống như hiện nay trong Skype, chỉ có điều là ở đây chúng ta biết, ai đang trên mạng và đang ở đâu, khi họ muốn xuất hiện với mã số cá nhân của mình. Hiện nay, khi tôi đang viết dòng này, có 4,29 triệu người đang khai thác mạng. Sau một vài chục năm nữa sẽ là hàng tỷ người. Sau 30 hay 40 năm nữa, chỉ cần một cái kích chuột có thể định vị được mọi người và có thể liên lạc với số đông. Không có vấn đề gì, bởi vì không dây. Lại bởi chẳng phải hầu như trong toàn bộ chiều dài lịch sử của mình, thế giới vẫn là không dây đó sao, miễn là người này nằm trong phạm vi nghe được tiếng nói của người kia.

Thập kỷ cuối cùng của thế kỷ trước là thời điểm của cuộc cách mạng vi tính, không phải ngẫu nhiên mà nó được xác định là cuộc cách mạng tin học. Gàn 50 năm trước đây một số tác giả, trong đó có Ba Lan đã viết về tin học như là chiếc chìa khóa mở vào sự thịnh vượng. Mặc dù vẫn còn nhiều người chưa có chiếc chìa khóa này và chưa tìm được cửa để mở, nhưng sự giàu có của số đông trên trái đất đã gia tăng trông thấy nhờ trái ngọt của cuộc cách mạng này, dựa trên cơ sở số hóa, tức là sử dụng việc ghi lại văn bản, tranh ảnh và âm thanh – tức là tất cả các thông tin – bằng phương pháp số và việc dễ dàng lưu giữ, xử lý và khai thác trong giáo dục, khoa học, kỹ thuật, văn hóa và kinh tế.

Thập niên tới của thế kỷ này là thời điểm của cuộc cách mạng không dây. Một cách cụ thể hơn, là sự tiếp tục của cuộc cách mạng tin học, chỉ có điều nó diễn ra ở giai đoạn mới. Việc truyền tải thông tin không dây tạo ra khả năng ở mọi nơi có thể tiếp cận những thông tin được ghi lại bằng kỹ thuật số về tất cả các vấn đề. Bên cạnh đó, việc này diễn ra chỉ với chi phí vô cùng thấp, mà trong hạch toán kinh tế chỉ là phần ngoài lề, không có ý nghĩa gì.

Cần nhấn mạnh tới đặc tính tương đồng giữa việc ứng dụng đang diễn ra và dự báo cho toàn bộ nửa đầu thế kỷ XXI và phổ biến công nghệ không dây với việc ứng dụng rộng rãi động cơ điện trong hàng loạt các thiết bị – từ máy xay cà phê, máy may đến thang máy – trong nửa đầu thế kỷ XX, cùng với việc sử dụng đại trà máy vi tính trong nhiều thiết bị – từ máy thu thanh, hệ thống đèn đường phố đến máy bay – trong nửa cuối thế kỷ XX. Trong những sự kiện này, có thể nhận thấy nhiều điểm tương đồng, mặc dù những gì đã diễn ra chúng ta đều biết, còn những gì sẽ xảy ra, chúng ta chỉ biết dự đoán được một phần.

Những gì đang diễn ra sẽ đem lại những hậu quả như thế nào ? Nhìn chung là tốt đẹp, có lúc nào đó gây ngạc nhiên từ thời điểm chỉ có duy nhất một bốt điện thoại cho cả khu phố (thường xảy ra tình trạng đứt cáp, tức là thời đại có dây) đến thời điểm bùng nổ điện thoại để bàn trong từng gia đình. Rồi đến điện thoại di động – tác động tích cực tới hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực dịch vụ tài chính. Điện thoại di động đã trợ giúp hạn chế phạm vi kém phát triển trong dịch vụ ngân hàng tại Châu Phi. Không chỉ ở Cộng hòa Nam Phi, mà còn ở Congo các dịch vụ bán – ngân hàng cũng đang phổ biến. Sử dụng điện thoại di động, chỉ cần gõ vài dòng lệnh, người thụ hưởng có thể mở tài khoản, kiểm tra số dư trong tài khoản, thực hiện chuyển tiền, thực hiện nhiều khoản thanh toán. Tại Kenya, khoảng 3 triệu người có tài khoản ngân hàng, một triệu người dùng hệ thống thanh toán điện thoại không dây M-PESA. Ở Bostwana 17% số người không có tài khoản ngân hàng, có điện thoại di động. Việc phát triển công nghệ không dây sẽ tạo điều kiện ở quy mô ngày càng rộng lớn để xóa bỏ những rào cản do sự kém phát triển của cơ sở hạ tầng và lạc hậu trong các dịch vụ truyền thống. Cùng với những kết quả hiển nhiên tích cực cho hiệu quả kinh tế và cải thiện điều kiện sống.

Những hệ quả của các « cuộc cách mạng » và những khám phá đang chờ đón chúng ta ở đây sẽ rất khác nhau, tùy thuộc vào lợi ích của việc truyền tải số liệu không dây trong quá trình sản xuất, phân phối và tiêu thụ. Nhờ sự cải thiện chất lượng quản lý, truyền tải dữ liệu sẽ đóng góp vào việc nâng cao hiệu quả do giảm tiêu hao vật liệu và điện năng, giúp hợp lý hóa dự trữ nguyên, vật liệu, tối ưu hóa sử dụng nguồn nhân lực. Những khu vực của nền kinh tế khai thác chất xám sẽ được thúc đẩy một cách mạnh mẽ. Tuy nhiên, cần phải học hỏi nhiều điều mới mẻ. Cũng có thể ngập trong đống giấy tờ với những thông tin không cần thiết, hay rơi – dễ hơn nhiều – và cái bẫy với hàng đống những ngôn từ, số liệu, phản hồi, hình ảnh không có giá trị được số hóa. Sẽ có không ít những bộ phim hài nói về điều đó và chúng ta sẽ phản ứng về nó vào năm 2036, giống như vào năm 1936, mọi người đã phản ứng về bộ phim « Thời đại Ngày nay » của Charles Chaplin. Ông không còn nhưng một ai đó khác sẽ àm phim, bởi sẽ có những nhà làm phim lớn. Ít ra cũng là đôi khi.

Từng bộ phận của một thiết bị phức tạp sẽ liên lạc với nhau, trao đổi thông tin một cách liên tục nhằm hoàn thiện sự vận hành của mình. Chúng ta không phải mang theo mình bất cứ tài liệu gì, bởi lẽ chúng luôn theo chúng ta, chúng tự hành mọi nơi như chúng ta. Đến trường vẫn phải đi bộ, nhưng cặp sách sẽ nhẹ tênh hoặc toàn bộ thông tin trong cặp sẽ được truyền không cần dây. Tủ lạnh sẽ thông báo cho chúng ta khi mua hàng, loại thực phẩm nào không có trong tủ. Còn các ngăn bầy hàng trong siêu thị sẽ tự động thông báo cho các cơ sở bán buôn và các cơ sở này thông tin cho nhà sản xuất, cung cấp ngay những mặt hàng gì cho siêu thị. Bác sĩ sẽ biết được nội dung lời đáp cho câu hỏi : « Sức khỏe ông thế nào ? » trước khi bước vào phòng khám của mình. Liệu nhờ đó người bệnh có cảm thấy khỏe hơn không ? Chưa chắc. Phần lớn mọi người đều có những thiết bị số cầm tay, mà hiện nay chỉ dành riêng cho quân đội một số quốc gia, có khả năng theo dõi diễn biến sự việc và duy trì liên lạc trong thực tế. Sẽ chẳng có chú mèo hay chú chó nào mất tích được cả, bởi mọi người sẽ luôn biết hiện chúng đang ở đâu.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo: Grzegorz W. Kolodko – Thế giới đi về đâu? – NXB Thế giới 2010.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s