Quan sát sự phát triển kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam ngày nay dễ nhận thấy các doanh nghiệp này mắc căn bệnh chung khá phổ biến là phát triển dựa trên nền tảng lợi ích ngắn hạn. Hình ảnh phổ biến ngày nay là hiện tượng ban hành các quyết định theo tư duy ngắn hạn như tuyển dụng nhân lực với chất lượng thấp, trả lương thấp cho người lao động, môi trường làm việc không hoặc ít thuận lợi cho nhân viên; nhập khẩu công nghệ – kỹ thuật lạc hậu, bán hàng theo kiểu bắt chẹt khách… với các câu châm ngôn đã có từ muôn đời (đã rất sai nhưng đáng tiếc ít người biết đó là sai) như “buôn gian, bán lận”, “trời sinh voi trời sinh cỏ”, “đời cua, cua máy, đời cáy, cáy đào”,…

Có lẽ nhìn ngắn hạn là “căn bệnh” của những người thiếu tư duy kinh doanh trong nền kinh tế thị trường hiện đại. Căn bệnh này đang có ở không ít người, kể cả những người đã được đào tạo song độ “hấp thụ” kiến thức thị trường hiện đại còn hạn chế do kiến thức “truyền thống” diễn ra quá phổ biến trong đời sống hàng ngày.

Chỉ những ai thoát khỏi “căn bệnh” cũ này mới có thể khởi sự thành công và đưa doanh nghiệp đứng vững và phát triển trong nền kinh tế thị trường, hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới.

Thứ hai, kinh doanh với quy mô quá nhỏ

Từ xa xưa cho đến nay, người Việt Nam vẫn chưa thoát khỏi lối suy nghĩ sản xuất, buôn bán với quy mô nhỏ. Ở nông thôn, mặc dù cả gia đình sống bằng nghề nông nhưng cũng chỉ có vài sào ruộng; người dân thành phố mở một điểm sản xuất hàng hóa kiểu gia đình với quy mô rất nhỏ chẳng hạn sản xuất mỗi ngày vài kilogram bánh rán… Người buôn bán cũng chỉ bán mỗi ngày vài chục mớ rau, một gánh bún riêu, một gánh hàng xén, một điểm sửa xe với vài thứ dụng cụ đơn giản…

Tính quy luật về quy mô cho biết càng kinh doanh với quy mô nhỏ, chi phí sản xuất và giá thành càng cao. Vấn đề là ở chỗ chưa bao giờ những người trong cuộc nghĩ rằng quy mô kinh doanh như vậy là quá nhỏ và cũng vì kinh doanh với quy mô nhỏ bé đó mà chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm rất cao, hiệu quả kinh doanh thấp. Quy mô kinh doanh nhỏ bé là một trong nhiều nguyên nhân dẫn đến từ cái tăm, mớ rau… được sản xuất ở nước ta đều có giá thành sản xuất rất cao; đến lượt nó lại tác động dây chuyền đến các sản phẩm khác cũng có giá thành cao. Kết quả là nhiều loại sản phẩm, dịch vụ được tạo ra ở nước ta thường có giá thành cao hơn khu vực và thế giới.

Nhiều người cho rằng, sở dĩ kinh doanh với quy mô nhỏ là thiếu vốn và các điều kiện cần thiết khác cho hoạt động kinh doanh của mình. Thực ra, nguồn gốc căn nguyên của kinh doanh nhỏ là tư duy, lối mòn suy nghĩ từ bao đời nay của người Việt. Cho đến tận ngày nay, nhiều doanh nhân hoặc chủ doanh nghiệp cũng chưa bao giờ nghĩ rằng sản xuất kinh doanh chỉ được phép “nhỏ” tới một mức độ nhất định nào đó; nếu nhỏ hơn mức đó chắc chắn hoạt động kinh doanh của họ sẽ không có hiệu quả. Nếu nghĩ đến điều này, chắc chắn người khởi nghiệp sẽ không kinh doanh với quy mô quá nhỏ và phải nung nấu ý chí đã không kinh doanh thì thôi, nếu đã kinh doanh thì phải kinh doanh với quy mô đủ lớn mới có hiệu quả.

Góp phần xóa lối kinh doanh với quy mô nhỏ, kém hiệu quả có vai trò của các cơ quan pháp luật và cấp phép kinh doanh. Quy định của luật pháp và các cơ quan cấp phép kinh doanh có trách nhiệm chỉ cấp phép kinh doanh với quy mô đủ lớn cần thiết.

Thứ ba, kinh doanh theo phong trào

Kinh doanh theo phong trào đang diễn ra phổ biến ở nước ta: ở bất kỳ nơi nào, nếu thấy xuất hiện một “nghề” mới nào đó mà có vẻ trụ được thì “nghề” đó sẽ lan tỏa. Nếu có một gia đình kinh doanh phở đông khách, ít lâu sau nhất định hàng xóm anh ta cũng sẽ bán phở dù người mới mở này chưa chắc đã am hiểu nghề nấu phở. Vấn đề là ở chỗ, những người tham gia vào một “nghề” nào đó theo phong trào không cần am hiểu, không tính đến khả năng, trình độ kỹ thuật,… cần có để hành nghề.

Với lối mòn kinh doanh theo kiểu phong trào mà xa xưa, Hà Nội đã từng có các phố Hàng Đường, Hàng Mắm, Hàng Phèn… Gần đây, những người kinh doanh nhỏ nước ta đã từng trải qua những phong trào như nuôi chim cút, nuôi chó cảnh, nuôi ếch, nuôi ba ba, nuôi tôm… ở khắp mọi miền đất nước. Các doanh nghiệp kinh doanh với quy mô lớn hơn nhiều cũng không tránh khỏi tính phong trào trong kinh doanh: hết phong trào sản xuất bia đẻ ra nhiều công ty bia ở mọi tỉnh trên khắp đất nước ta; đến phong trào mía đường mà có thời điểm cao nhất thành lập 44 công ty mía đường mà trong số đó có tới 36 công ty chưa bao giờ có lãi; rồi đến các phong trào xi măng lò đứng, phong trào nấu thép, phong trào khai khoáng… Các tổng công ty, tập đoàn kinh tế lớn thì có phong trào chuyển từ kinh doanh đơn ngành sang đa ngành; họ bắt đầu từ một lĩnh vực kinh doanh ban đầu của mình rồi đua nhau nhảy sang lĩnh vực kinh doanh bất động sản, kinh doanh chứng khoán, tài chính – ngân hàng… mà không gặp bất kỳ lực cản nào. Thậm chí tính “phong trào” không chỉ trong kinh doanh hay thuần túy kinh doanh mà còn lan sang cả các lĩnh vực khác mà có cả những người tham gia không phải là người kinh doanh như phong trào xây dựng các khu công nghiệp, các cảng biển, mở trường học các cấp, đặc biệt là các trường đại học (đáng ra không nên là hoạt động kinh doanh, nên hoạt động mang tính công ích), xây nhà văn hóa thôn, xã…

Vấn đề là tại sao lại như vậy? Tại sao chúng ta lại chuyển từ hết phong trào nọ sang phong trào kia ở mọi cấp độ mà chưa biết đến bao giờ mới dừng lại được? Sở dĩ như vậy là vì những người trong cuộc thiếu các kỹ năng cần thiết có liên quan. Người trong cuộc kinh doanh theo phong trào là vì họ không có kỹ năng tính toán, phân tích, đánh giá để quyết định kinh doanh mà họ “học” trực tiếp theo cách làm của hàng xóm, ở xung quanh họ (thậm chí họ cũng không cần biết đến những người mà họ đang học cũng chưa chắc đã có kỹ năng). Mở ra kinh doanh theo người khác, thậm chí copy hoàn toàn cách làm của người khác mà không nghiên cứu sâu, chắc chỉ có ở và gắn liền với những người có trình độ tư duy kinh doanh chưa cao.

Do bắt chước người khác theo phong trào mà không tính toán kỹ lưỡng nên trong phổ biến các trường hợp bản thân người “làm theo” không nắm vững các kỹ năng, các điều kiện cần thiết của “nghề” mình đang kinh doanh. Đổ bể của nhiều tổng công ty, tập đoàn kinh tế trong thời gian qua cho thấy nếu cứ tiếp tục theo phong trào thì các “đại gia” cũng chết chứ không phải chỉ những người kinh doanh nhỏ lẻ. Có thể kết luận khá đơn giản: nếu không khắc phục lối tư duy “bắt chước”, làm theo phong trào thì chắc chắn sẽ phải chấp nhận kết cục cho mọi hành động là thất bại luôn nắm chắc trong tay, còn thành công thì… chỉ có thể là do may mắn, chỉ có thể “nhờ trời”.

Muốn bước chân vào nghề kinh doanh, người khởi nghiệp cần nhận biết để khắc phục cách tư duy lối mòn kinh doanh theo phong trào. Chí ít, bản thân người khởi nghiệp phải tâm niệm sẽ không thành công nếu chỉ làm theo “cái” mà người khác đã và đang làm.

Thứ tư, thiếu tính sáng tạo và đổi mới

Đặc trưng thứ ba gây các cản trở không nhỏ cho sự phát triển sự nghiệp kinh doanh của chính nghiệp chủ và những người kinh doanh nước ta là thiếu tính sáng tạo cũng như khả năng đổi mới.

Trong quá trình đổi mới nền kinh tế theo hướng chuyển dần sang kinh tế công nghiệp và dịch vụ thì nghề thủ công truyền thống như một điều kiện thuận lợi cho những người khởi nghiệp phát triển kinh doanh. Hình ảnh các tỉnh Bắc Ninh, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), Hưng Yên… có tốc độ phát triển kinh tế nhanh trong những năm gần đây cho thấy nghề thủ công truyền thống là một trong nhiều thế mạnh để phát triển kinh tế địa phương.

Tuy nhiên, lại rất dễ nhận thấy cho đến nay khả năng đổi mới các sản phẩm thủ công truyền thống ở hầu hết các làng nghề thủ công nước ta theo các đòi hỏi mới của thị trường là rất thấp. Nhiều sản phẩm thủ công truyền thống như làm nón lá, đan rổ rá, đồ kim khí,… cứ mai một dần vì không đổi mới được (hoặc chỉ thay đổi được ở mức rất thấp) từ chất liệu nguyên vật liệu, mẫu mã, kiểu dáng,… cho phù hợp với nhu cầu của người mua. Đây chính là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến nhiều ngành nghề thủ công truyền thống ở khắp mọi miền của đất nước cứ theo đà bị mai một dần.

(còn tiếp) 

TH: T.Giang – SCDRC

Nguồn tham khảo: Nguyễn Ngọc Huyền, Ngô Thị Viết Nga (đcb) – Giáo trình khởi sự kinh doanh – NXB ĐHKTQD 2016.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s