Cân bằng quân sự mới giữa NATO và Nga: Tác động đối với an ninh châu Âu – Phần I


25 năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, cân bằng quân sự giữa NATO và Nga, sau nhiều năm không được chú ý, đã một lần nữa trở thành trung tâm của sự quan ngại sâu sắc và thậm chí đáng báo động ở một số nước phương Tây. Nhìn từ góc nhìn thuận lợi cho NATO, Nga gây ra một mối đe dọa quân sự nghiêm trọng cho sườn phía Đông của liên minh – và rộng hơn là đối với an ninh châu Âu – Đại Tây Dương – vì 3 lý do. Thứ nhất, một chương trình cải cách và hiện đại hóa quân sự được phát động vào năm 2008, kết hợp với việc gia tăng đáng kể hi tiêu quốc phòng trong vài năm qua, đã cải thiện các năng lực của lực lượng vũ trang Nga. Thứ hai, trong thập kỷ vừa qua, Nga đã cho thấy nước này đã sẵn sàng hơn bao giờ hết để sử dụng vũ lực như một công cụ của chính sách đối ngoại, cũng như năng lực được cải thiện để triển khai sức mạnh quân sự vượt ra ngoài vùng ngoại vi hậu Xô viết gần nhất của nước này. Thứ ba, Điện Kremlin  đã và đang tiến hành một chính sách đối ngoại bài phương Tây còn hung hăng hơn nhiều, làm gia tăng đáng kể các cuộc tập trận quân sự mang tính khiêu khích gần bei6n giới của các nước thành viên NATO với Nga, báo trước các mối đe dọa hạt nhân, và triển khai tên lửa có năng lực hạt nhân tại phần lãnh thổ Kaliningrad cuaủa Nga. Kết quả là, phương Tây đang ngày càng nhận thức được rằng Nga đã tái xuất như một cường quốc phục thù, tân đế quốc, bành trướng và thù địch, nhất quyết phải phá hủy hệ thống an ninh hậu Chiến tranh Lạnh của châu Âu và lục địa này thành các khu vực ảnh hưởng.

Điện Kremlin có một quan điểm khác biệt đáng kể. Họ khẳng định họ đang bị đe dọa bởi phương Tây và bởi sự bất ổn không chỉ xung quanh khu vực ngoại vi của Nga mà còn ở trong nước. Với sự mở rộng của NATO, biên giới của liên minh này với Nga đã tiến sát hơn nhiều tới vùng trung tâm của Nga. Những lo ngại này, dù có vẻ phi lý đến mức nào theo quan điểm của phương Tây, cũng thúc đẩy Điện Kremlin tiến hành một nỗ lực vận động quốc gia nhằm ngăn chặn những gì họ cho là một mối đe dọa trực tiếp từ phương Tây đối với an ninh Nga. Nhìn từ phía Điện Kremlin, trong 20 năm qua, Mỹ và NATO đã tiến hành vô số sáng kiến làm nổi bật mối đe dọa từ phương Tây: Sự mở rộng của NATO đến Đông Âu và vùng Baltic; các chương trình hợp tác của NATO với các nước thuộc Liên Xô trước đây; sự cải thiện trong các năng lực thông thường, phòng thủ tên lửa và hạt nhân; sự hỗ trợ cho các cuộc nổi dậy chống chính phủ và thay đổi chế độ quanh khu vực ngoại vi của Nga; và sự hỗ trợ cho các phong trào và các đảng đối lập bên trong nước Nga. Cụ thể, các quan chức Nga lập luận rằng chiến dịch do Mỹ dẫn đầu ở vùng Balkan trong những năm 1990, cuộc xâm lược do Mỹ dẫn đầu vào Iraq năm 2003, can thiệp quân sự của NATO vào Libya năm 2011; và sự hỗ trợ của Mỹ dành cho phe đối lập ở Syria và Mùa Xuân Arab đã đe dọa môi trường an ninh của Nga.

Những nhận thức trái ngược nhau này đã góp phần vào sự thiếu lòng, một môi trường an ninh xuống cấp, và viễn cảnh về một mối quan hệ thù địch đầy bất ổn và nguy hiểm hơn nhiều giữa phương Tây và Nga trong nhiều năm tới. Vẫn còn phải xem liệu mong muốn của Tổng thống Mỹ Donald Trump cải thiện quan hệ với Nga có thể làm giảm căng thẳng và đặt quan hệ Nga – Mỹ vào một quỹ đạo tích cực hơn hay không. Tuy nhiên, có nhiều lý do để hoài nghi. Sự đối đầu Mỹ – Nga bắt nguồn sâu từ những khác biệt cơ bản về lợi ích và giá trị, các quan niệm mâu thuẫn nhau về quy tắc của trật tự quốc tế, và quan điểm của từng nước về sự ngoại lệ của chính mình.

Quan hệ Mỹ – Nga có thể vẫn mang tính đối đầu và sẽ diễn ra phần lớn trong vùng xám địa chính trị hiện đang chia rẽ trật tự an ninh châu Âu – Đại Tây Dương và Nga. Nhưng cách nó diễn ra – dù dẫn đến sự ổn định hay xung đột nào đó – không thể dự đoán trước. Nga là một cường quốc chủ yếu đang đối mặt với sự suy yếu gần như chắc chắn và dài hạn. Tuy nhiên, quỹ đạo đi xuống này không có nghĩa là các hoàn cảnh đang xấu đi của Nga sẽ khiến Điện Kremlin e ngại rủi ro và kiềm chế hơn. Các biện pháp trừng phạt của phương Tây, giá dầu giảm thấp hơn, và sự đình trệ kinh tế trong 2 năm qua vẫn chưa làm giảm khao khát mạo hiểm của Tổng thống Nga Vladimir Putin (chẳng hạn như ở Syria).

Do đó, điều quan trọng là phải đánh giá đúng các khả năng của Nga. Tất nhiên, chúng không phải là dấu hiệu duy nhất cho các hành động của Nga trong tương lai – động cơ, ý đồ, bối cảnh, và các cơ hội cũng sẽ được thể hiện trong biểu thức này. Nhưng Điện Kremlin đã nhiều lần thể hiện ý muốn hành động trái với hầu hết các đánh giá của phương Tây về những khả năng này và gây tổn hại cho các lợi ích của Nga như phương Tây vẫn thường nhìn nhận. Một cách hiểu đúng đắn về những khả năng này là quan trọng đối với việc hiểu một số động lực của cácc hành động của Nga và đưa ra một phản ứng thích hợp của phương Tây.

Trong việc đánh giá những ước tính mâu thuẫn nhau về cân bằng quân sự NATO – Nga trên mặt trận phía Đông của liên minh này – và hiện trạng của cân bằng đó – một số tác động chính sách đối với Mỹ đã trở nên rõ ràng. Để cải thiện một cách bền vững an ninh của liên minh, việc gia tăng sự tái đảm bảo và các biện pháp quân sự của NATO – trong khi vẫn cần thiết phải tăng cường ngăn chặn chủ nghĩa phiêu lưu quân sự của Nga – cần phải được bổ sung bằng các biện pháp mạnh mẽ để giảm thiểu nguy cơ của một xung đột bất ngờ với Nga. NATO và Nga, thông qua đối thoại tăng cường, kiềm chế và thậm chí có thể là hợp tác, cần phải tìm cách xuống thang.

Nếu Nga vẫn không nhượng bộ và tiếp tục hành vi khiêu khích của mình, Mỹ và các đồn gminh sẽ phải mở rộng và đẩy mạnh các biện pháp tăng cường phòng thủ theo kế hoạch của họ trên mặt trận phía Đông của NATO, cũng như bổ sung thêm các biện pháp ngoại giao và kinh tế để đối phó với hành vi của Nga.

Quan điểm của NATO

Trong chiến dịch tranh cử tổng thống Mỹ năm 2012, Mitt Rommey, ứng cử viên đảng Cộng hòa, đã gọi Nga là kẻ thù địa chính trị số một của Mỹ – một tuyên bố bị hầu hết các chuyên gia chỉ trích thẳng thừng. Nhưng chỉ 2 năm sau, việc Nga sáp nhập Crimea và xâm lược miền Đông Ukraine đã dẫn tới một sự thay đổi căn bản trong nhận thức của phương Tây về mối đe dọa quân sự của Nga đối với NATO. Mùa Hè năm 2015, chủ tịch sắp mãn nhiệm của Hội đồng tham mưu trưởng liên quân Mỹ, tướng Martin Dempsey, và người kế nhiệm của ông, tướng Joseph Dunford, đều đã miêu tả Nga là mối đe dọa lớn nhất đối với an ninh quốc gia Mỹ. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ James Mattis, trong phiên điều trần xác nhận tại thượng viện, đã lặp lại những quan điểm này, tương tự như giám đốc Cơ quan tình bá trung ương (CIA) khi đó là Mike Pompeo. Các quan chức quân đội cấp cao của Mỹ ở châu Âu và NATO, cũng như chính phủ các nước Estonia, Latvia, Litva và Ba Lan, cũng đã bày tỏ sự lo ngại trước các hành động của Nga. Mỗi chính phủ đã thúc giục Washington và Brussels gia tăng đáng kể sự hiện diện thường trực và các khả năng thông thường của liên minh trong lãnh thổ của họ để tăng cường răn đe và bảo vệ trước một cuộc xâm lược có thể diễn ra của Nga. Điều gì đã xảy ra để mang lại một sự thay đổi mạnh mẽ như vậy trong nhận thức cảu Mỹ và phương Tây về mối đe dọa của Nga?

Theo quan điểm của phương Tây, hành vi hiếu chiến của Nga trên biên giới phía Tây của nước này trong 2 năm qua đã xác nhận quan điểm u ám hơn về mối đe dọa từa Nga. Các mật vụ Nga đã bắt cóc một sĩ quan tình báo người Estonia từ lãnh thổ Estonia năm 2014. Máy bay Nga đã tiến hành các cuộc xâm nhập thường xuyên vào không phận của các nước NATO và quấy rối các tàu và máy bay của Mỹ và NATO đang hoạt động trong các khu vực Baltic và Biển Đen. Các lực lượng Nga đã bí mật tiến hành các cuộc tập trận không báo trước mô phỏng việc sử dụng vũ khí hạt nhân trong một cuộc xâm lược vào vùng Baltic. Quân đội Nga đã triển khai thêm tài sản tên lửa và phòng không gần đây nhất là các tên lửa có khả năng hạt nhân Iskander tới Kaliningrad. Các hoạt động không gian mạng của Nga chống lại Estonia và Mỹ trong vòng vài tháng vừa qua đã gia tăng đáng kể. Các quan chức Nga, bao gồm cả Putin, đã đe dọa tấn công hạt nhân chống lại các nước NATO có lắp đặt hệ thống phòng thủ tên lửa trong lãnh thổ của họ. Việc gần đây Nga đã triển khai một tên lửa hành trình trang bị hạt nhân đe dọa các lực lượng và cơ sở của NATO – vi phạm Hiệp định các lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) Mỹ – Nga – đã nhấn mạnh ý đồ của Moskva nhằm làm suy yếu sự gắn kết của liên minh này.

(còn tiếp) 

Nguồn: carnegieeurope.eu

CVĐQT – 07/2018

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s